کودتای سوم اسفند: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''كودتاي سوم اسفند''' (كودتاي سياه) 1299، پس از وقوع انقلاب كمونيستي (اكتبر 1917) در روسيه، و پايان جنگ جهاني اول (1918)، بريتانيا (انگلستان) تلاشهاي همه جانبهاي انجام داد تا بر نفوذ بيش از پيش خود در ايران بيفزايد.<sup>1</sup> عقد قرارداد تحميلي 1919 كه با و...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''كودتای سوم اسفند''' (كودتای سیاه) 1299، پس از وقوع انقلاب كمونیستی (اكتبر 1917) در روسیه، و پایان جنگ جهانی اول (1918)، بریتانیا (انگلستان) تلاشهای همه جانبهای انجام داد تا بر نفوذ بیش از پیش خود در ایران بیفزاید.<sup>1</sup> عقد قرارداد تحمیلی 1919 كه با واكنش مردم و نیروهای ملی مواجه شد نیز در همین راستا انجام گرفت. در برابر تحولات كمونیستی در روسیه (شوروی)، ایران چندان كه باید توانایی مقابله نداشت، انگلیس نیز خواهان برقراری حكومتی دست نشانده و مقتدر بود تا بتواند در برابر بلشویكها اقتدار و نفوذ خود را در ایران حفظ كند.<sup>2</sup> از این رو وزیر مختار انگلیس (نرمان) و مستشار نظامی آن، كلنل اسپایس، ژنرال آیرنساید[1] هاروارد (كنسول انگلستان در ایران) نیز از طراحان اصلی اقدامات نظامی انگلیس در [[ایران]] بودند. طرح نظامی انگلیس برای كودتا در ایران در زمانی صورت گرفت كه نیروهای قزاق به فرماندهی رضا خان میرپنج (رضا شاه بعدی) از بلشویكها شكست خوردند و در دهكده آقابابا نزدیك قزوین متمركز شدند.<sup>3</sup> | ||
این امر در حالی بود كه انگلیسها از رضا خان برای انجام كودتا دعوت كردند. او با كمك نیروهای انگلیسی در اول اسفند (حوت) 1299ش (20 فوریه 1921م) به تهران رفت<sup>4</sup> تا برای تحمیل سید ضیاءالدین طباطبایی<sup>*</sup> به عنوان نخستوزیر به احمدشاه قاجار كودتای نظامی را انجام دهد. در نتیجه با زندانی كردن بسیاری از سیاستمداران آن روز، این كودتا با نخستوزیری سید ضیاءالدین در سوم اسفند به پیروزی رسید.<sup>5</sup> ماژور مسعود خان وزیر جنگ شد اما در مقابل رضا خان تنها تا هفتم اردیبهشت 1300، دوام آورد. رضا خان به وزارت جنگ منصوب شد. سید ضیاء به توقیف رجال سرشناسی چون تیمورتاش پرداخت، میخانهها و مشروبفروشیها را بست و قرارداد 1919 كه پیش از این اعتبار خود را از دست داده بود لغو شده اعلام كرد، اما با این همه وجهه خوبی نداشت.<sup>6</sup> مخالفتهای رضا خان با وی باعث كنارهگیری او پس از سه ماه از قدرت شد و كابینه سید ضیاء به كابینه سیاه شهرت یافت.<sup>7</sup> رضا خان در كابینههای بعدی همچنان وزارت جنگ را بر عهده داشت تا این كه خود به ریاستالوزرایی رسید و با تسلط خود بر امور تحت حمایت انگلیسیها توانست در اول آبان 1354ش از نمایندگان دستنشانده خود در مجلس شورای ملی، در برابر تعدادی از نمایندگان مخالف مانند سید حسن مدرس، برای خلع احمدشاه از سلطنت و پادشاهی خود رأی موافق بگیرد.<sup>8</sup> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. | 1. همایون كاتوزیان، محمدعلی. '''''دولت و جامعه در ایران'''''. ترجمه حسن افشار، تهران: نشر مركز، 1385، ص 126. | ||
2. ملكالشعراء بهار، | 2. ملكالشعراء بهار، محمدتقی. '''''تاریخ مختصر احزاب سیاسی در ایران'''''. ج 1، تهران: امیركبیر، 1371، ص 55 و 85. | ||
3. | 3. مكی، حسین. '''''مختصری از زندگی سیاسی احمدشاه قاجار'''''. تهران: امیركبیر، 1375، ص 126. | ||
4. | 4. آیرونساید. '''''خاطرات سر آیرونساید'''''. تهران: مؤسسة پژوهشی و مطالعاتی فرهنگی رسا، 1373، ص 162 و 189. | ||
5. مرسلوند، حسن. '''''اسناد | 5. مرسلوند، حسن. '''''اسناد كودتای سوم اسفند 1299'''''. تهران: نشر تاریخ ایران، 1374، ص 284. | ||
6. | 6. آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمة احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، 1380، ص 148. | ||
7. لوسوئر، | 7. لوسوئر، امیل. '''''كودتا 1299'''''. ترجمة ولی شادان، تهران: اساطیر، 1373، ص 146. | ||
8. | 8. برای آگاهی بیشتر ← مكی، حسین. '''''تاریخ بیست سالة ایران'''''. ج 1، كودتای 1299، تهران: علمی، 1323. | ||
اکبر قاسمی | اکبر قاسمی | ||
----[1]. Ironside. | ----[1]. Ironside. | ||
نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۶
كودتای سوم اسفند (كودتای سیاه) 1299، پس از وقوع انقلاب كمونیستی (اكتبر 1917) در روسیه، و پایان جنگ جهانی اول (1918)، بریتانیا (انگلستان) تلاشهای همه جانبهای انجام داد تا بر نفوذ بیش از پیش خود در ایران بیفزاید.1 عقد قرارداد تحمیلی 1919 كه با واكنش مردم و نیروهای ملی مواجه شد نیز در همین راستا انجام گرفت. در برابر تحولات كمونیستی در روسیه (شوروی)، ایران چندان كه باید توانایی مقابله نداشت، انگلیس نیز خواهان برقراری حكومتی دست نشانده و مقتدر بود تا بتواند در برابر بلشویكها اقتدار و نفوذ خود را در ایران حفظ كند.2 از این رو وزیر مختار انگلیس (نرمان) و مستشار نظامی آن، كلنل اسپایس، ژنرال آیرنساید[1] هاروارد (كنسول انگلستان در ایران) نیز از طراحان اصلی اقدامات نظامی انگلیس در ایران بودند. طرح نظامی انگلیس برای كودتا در ایران در زمانی صورت گرفت كه نیروهای قزاق به فرماندهی رضا خان میرپنج (رضا شاه بعدی) از بلشویكها شكست خوردند و در دهكده آقابابا نزدیك قزوین متمركز شدند.3
این امر در حالی بود كه انگلیسها از رضا خان برای انجام كودتا دعوت كردند. او با كمك نیروهای انگلیسی در اول اسفند (حوت) 1299ش (20 فوریه 1921م) به تهران رفت4 تا برای تحمیل سید ضیاءالدین طباطبایی* به عنوان نخستوزیر به احمدشاه قاجار كودتای نظامی را انجام دهد. در نتیجه با زندانی كردن بسیاری از سیاستمداران آن روز، این كودتا با نخستوزیری سید ضیاءالدین در سوم اسفند به پیروزی رسید.5 ماژور مسعود خان وزیر جنگ شد اما در مقابل رضا خان تنها تا هفتم اردیبهشت 1300، دوام آورد. رضا خان به وزارت جنگ منصوب شد. سید ضیاء به توقیف رجال سرشناسی چون تیمورتاش پرداخت، میخانهها و مشروبفروشیها را بست و قرارداد 1919 كه پیش از این اعتبار خود را از دست داده بود لغو شده اعلام كرد، اما با این همه وجهه خوبی نداشت.6 مخالفتهای رضا خان با وی باعث كنارهگیری او پس از سه ماه از قدرت شد و كابینه سید ضیاء به كابینه سیاه شهرت یافت.7 رضا خان در كابینههای بعدی همچنان وزارت جنگ را بر عهده داشت تا این كه خود به ریاستالوزرایی رسید و با تسلط خود بر امور تحت حمایت انگلیسیها توانست در اول آبان 1354ش از نمایندگان دستنشانده خود در مجلس شورای ملی، در برابر تعدادی از نمایندگان مخالف مانند سید حسن مدرس، برای خلع احمدشاه از سلطنت و پادشاهی خود رأی موافق بگیرد.8
مآخذ:
1. همایون كاتوزیان، محمدعلی. دولت و جامعه در ایران. ترجمه حسن افشار، تهران: نشر مركز، 1385، ص 126.
2. ملكالشعراء بهار، محمدتقی. تاریخ مختصر احزاب سیاسی در ایران. ج 1، تهران: امیركبیر، 1371، ص 55 و 85.
3. مكی، حسین. مختصری از زندگی سیاسی احمدشاه قاجار. تهران: امیركبیر، 1375، ص 126.
4. آیرونساید. خاطرات سر آیرونساید. تهران: مؤسسة پژوهشی و مطالعاتی فرهنگی رسا، 1373، ص 162 و 189.
5. مرسلوند، حسن. اسناد كودتای سوم اسفند 1299. تهران: نشر تاریخ ایران، 1374، ص 284.
6. آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمة احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، 1380، ص 148.
7. لوسوئر، امیل. كودتا 1299. ترجمة ولی شادان، تهران: اساطیر، 1373، ص 146.
8. برای آگاهی بیشتر ← مكی، حسین. تاریخ بیست سالة ایران. ج 1، كودتای 1299، تهران: علمی، 1323.
اکبر قاسمی
[1]. Ironside.