تُرنا بازی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''تُرنا | [[پرونده:تُرنا بازی.jpg|بندانگشتی|تُرنا بازی،برگرفته از سایت ساعد، قابل بازیابی از[https://saednews.com/.post/bazi-daranehbazi https://saednews.com/.post//bazi-daranehbazi]]] | ||
'''[[تُرنا بازی]]،''' نام یک بازی کهن ایرانی که به بازی «میر و وزیر» و «شاه و وزیر» نیز معروف بوده است. | |||
این بازی مردانه بوده و در میان گروههای سنی مختلف به ویژه بزرگسالان رواج داشته است. وسیله بازی معمولاً یک تُرنا یا کمربند و یک قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ یا پارچهای به هم تابیده و قاب یا بُجُول، کَشْکَک یا قاپَک پاک و پرداخته شده دست و پای معمولاً گوسفند است<ref name=":0">بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». '''''کتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص114.</ref>. قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقشهای گوناگون دارد که در میان قماربازان اسب، خر، جیک و بوک،<ref>جهانشاهی، حسین. '''''قاپ بازی در ایران'''''. تهران: اداره فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.</ref> و در میان ترنابازان به ترتیب این نامها شاه، وزیر، دزد و شیخ یا پوچ نامیده میشوند<ref name=":1">بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». '''''کتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص115.</ref>. | این بازی مردانه بوده و در میان گروههای سنی مختلف به ویژه بزرگسالان رواج داشته است. وسیله بازی معمولاً یک [[تُرنا بازی|تُرنا]] یا کمربند و یک قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ یا پارچهای به هم تابیده و قاب یا بُجُول، کَشْکَک یا قاپَک پاک و پرداخته شده دست و پای معمولاً گوسفند است<ref name=":0">بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». '''''کتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص114.</ref>. قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقشهای گوناگون دارد که در میان قماربازان اسب، خر، جیک و بوک،<ref>جهانشاهی، حسین. '''''قاپ بازی در ایران'''''. تهران: اداره فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.</ref> و در میان ترنابازان به ترتیب این نامها شاه، وزیر، دزد و شیخ یا پوچ نامیده میشوند<ref name=":1">بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». '''''کتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص115.</ref>. | ||
در بازی | در [[تُرنا بازی|بازی ترنا]]، هر بازیکن که در انداختن قاپ، قاپش اسب یا شاه روی زمین بنشیند منصب پادشاهی را به دست میگیرد و به کسی که به حکم نقش قاپی که انداخته وزیر شده، دستور میدهد تا بازیکنی را که قاپش دزد نشسته تنبیه کند<ref name=":1" />. در مجازات دزد انواع تنبیهها، از جمله شلاق زدن با ترنا که رایجترین تنبیهات است، پیشنهاد صلوات فرستادن، غزل خواندن، چای و شیرینی دادن به بازیکنان و حاضران در مجلس ترنا، معمول است<ref>بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». '''''کتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص-116-115.</ref>. | ||
از زمان تأسیس [[قهوه خانه|قهوهخانه]] در جامعه ایران و تجمع مردم صنفهای گوناگون در آن، ترنا بازی یکی از سرگرمیهای قهوهخانهنشینها شد که معمولاً در شبهای دراز زمستان و ماه رمضان به آن میپرداختند<ref name=":0" /><ref>بلوکباشی، علی. '''''قهوهخانههای ایران.''''' تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1375، ص11، 148.</ref>. | از زمان تأسیس [[قهوه خانه|قهوهخانه]] در جامعه ایران و تجمع مردم صنفهای گوناگون در آن، ترنا بازی یکی از سرگرمیهای قهوهخانهنشینها شد که معمولاً در شبهای دراز زمستان و ماه رمضان به آن میپرداختند<ref name=":0" /><ref>بلوکباشی، علی. '''''قهوهخانههای ایران.''''' تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1375، ص11، 148.</ref>. | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۱: | ||
== '''''مآخذ''''' == | == '''''مآخذ''''' == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
علی بلوک باشی | علی بلوک باشی | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۴
تُرنا بازی، نام یک بازی کهن ایرانی که به بازی «میر و وزیر» و «شاه و وزیر» نیز معروف بوده است.
این بازی مردانه بوده و در میان گروههای سنی مختلف به ویژه بزرگسالان رواج داشته است. وسیله بازی معمولاً یک تُرنا یا کمربند و یک قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ یا پارچهای به هم تابیده و قاب یا بُجُول، کَشْکَک یا قاپَک پاک و پرداخته شده دست و پای معمولاً گوسفند است[۱]. قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقشهای گوناگون دارد که در میان قماربازان اسب، خر، جیک و بوک،[۲] و در میان ترنابازان به ترتیب این نامها شاه، وزیر، دزد و شیخ یا پوچ نامیده میشوند[۳].
در بازی ترنا، هر بازیکن که در انداختن قاپ، قاپش اسب یا شاه روی زمین بنشیند منصب پادشاهی را به دست میگیرد و به کسی که به حکم نقش قاپی که انداخته وزیر شده، دستور میدهد تا بازیکنی را که قاپش دزد نشسته تنبیه کند[۳]. در مجازات دزد انواع تنبیهها، از جمله شلاق زدن با ترنا که رایجترین تنبیهات است، پیشنهاد صلوات فرستادن، غزل خواندن، چای و شیرینی دادن به بازیکنان و حاضران در مجلس ترنا، معمول است[۴].
از زمان تأسیس قهوهخانه در جامعه ایران و تجمع مردم صنفهای گوناگون در آن، ترنا بازی یکی از سرگرمیهای قهوهخانهنشینها شد که معمولاً در شبهای دراز زمستان و ماه رمضان به آن میپرداختند[۱][۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص114.
- ↑ جهانشاهی، حسین. قاپ بازی در ایران. تهران: اداره فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص115.
- ↑ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص-116-115.
- ↑ بلوکباشی، علی. قهوهخانههای ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1375، ص11، 148.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوک باشی