مولوی، جلال الدین محمد: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''مولوی، جلالالدین محمد''' (604-672ق / 1207-1273م)، ملقب به خداوندگار و معروف به مولانای روم، شاعر و عارف و از تواناترین گویندگان متصوفه و عارفان پر آوازة ادب فارسی. جلالالدین مولوی فرزند سلطانالعلما بهاءالدین محمد مشهور به بهاء ولد (د 628ق / 1231م) در...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مولوی، جلالالدین محمد''' (604-672ق / 1207-1273م)، ملقب به خداوندگار و معروف به مولانای روم، شاعر و عارف و از تواناترین گویندگان متصوفه و عارفان پر | [[پرونده:1367722 419.jpg|بندانگشتی|جلال الدین محمد مولوی، قابل بازیابی از https://borna.news/fa/news/774935/%E2%80%8E%D8%AA%D9%85%D8%AB%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AB%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7]] | ||
'''مولوی، جلالالدین محمد''' (604-672ق / 1207-1273م)، ملقب به خداوندگار و معروف به مولانای روم، شاعر و عارف و از تواناترین گویندگان متصوفه و عارفان پر آوازه ادب فارسی. | |||
جلالالدین مولوی فرزند سلطانالعلما بهاءالدین محمد مشهور به بهاء ولد (د 628ق / 1231م) در بلخ زاده شد | جلالالدین مولوی فرزند سلطانالعلما بهاءالدین محمد مشهور به بهاء ولد (د 628ق / 1231م) در بلخ زاده شد<ref>صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، ص 448ـ 449.</ref>. برخی از صاحبان تذکره نسبش را به ابوبکر صدیق رسانیدهاند<ref>فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 5.</ref>. بهاء ولد که از مقربان دربار محمد خوارزمشاه (حک 596-617ق /1200-1220م) بود، به سبب رنجش خاطری که از شاه یافت، در 610ق / 1213م همراه جلالالدین از بلخ بیرون آمد و قصد سفر حج کرد و به بغداد رفت<ref>خانلری (کیا)، زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 491.</ref>. در سر راه در نیشابور با فریدالدین عطار عارف مشهور دیدار کرد و عطّار در آن ملاقات نسخهای از ''[[اسرارنامه]]'' را به جلالالدین هدیه داد<ref>گولپینارلی، عبدالباقی. '''''مولانا جلالالدین'''''. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 97.</ref>. پس از آن جلالالدین همراه پدر به بغداد و از آنجا به مکّه، شام، ارزنجان و سرانجام لارنده رفت. در لارنده در 18 سالگی با دختر لالای سمرقندی ازدواج کرد که حاصل این پیوند سه پسر به نامهای سلطان ولد، بهاءالدین محمد و علاءالدین محمد بود<ref>سجادی، ضیاءالدین. '''''مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف'''''. تهران: سمت، 1372، ص 141.</ref>. پس از چندی علاءالدین کیقباد از سلاجقه روم (617-634ق / 1200-1237م) بهاء ولد را به قونیه دعوت کرد و او همراه خانواده به قونیه رفت و در آنجا به وعظ و افاده پرداخت و سرانجام نیز همان جا درگذشت<ref>فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 29، 30 و31.</ref>. پس از آن مولانا به خواهش مریدان یا به وصیت پدر به مسند وعظ و ارشاد نشست. در 629ق / 1232م برهانالدین محقق ترمذی (د 638ق / 1240م) مرید و شاگرد پدرش به قونیه آمد و جلالالدین از تعالیم او برخوردار شد<ref>شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''گزیده غزلیات شمس'''''. تهران: جیبی، 1354، ص یازده (مقدمه).</ref>. پس از آن مولانا به توصیه برهانالدین برای تکمیل تحصیل به حلب رفت. در آنجا در مدرسه حلاویه اقامت گزید و نزد کمالالدین ابن عدیم (د 660ق / 1262م) تلمّذ کرد. مدتی نیز در مدرسه مقدیسیه شام ساکن شد و با علما و صوفیان آنجا ملاقات کرد<ref>گولپینارلی، عبدالباقی. '''''مولانا جلالالدین'''''. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 98.</ref>. گویا پس از هفت سال مولانا به قونیه بازگشت و به اشاره برهانالدین محقق به ریاضت پرداخت و سه چلّه گذراند. پس از مرگ برهانالدین، مولوی بر مسند ارشاد و تدریس نشست و از 638 تا 642 ق / 1240 تا 1244م به تعبیر عرفا به قال پرداخت<ref>سلیم، غلامرضا. '''''آشنایی با مولوی'''''. با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: توس، 1361، ص 20.</ref>. در قونیه پادشاهان [[سلجوقیان|سلجوقی]] به ویژه عزالدین کیکاووس و رکنالدین قلج ارسلان به او ارادت میورزیدند و معینالدین پروانه، وزیر مشهور سلجوقی به مجلس او رفت و آمد داشت و هدیه و نذر میداد<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص 212.</ref>. در 642ق با ورود [[شمس تبریزی|شمسالدین تبریزی]] به قونیه، مولانا شیفته وی گردید و ریاضت و عبادت را ترک گفت و به اشاره او به سماع روی آورد<ref>فریدون بن احمد سپهسالار. '''''رساله فریدون بن احمد سپهسالار'''''. به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال، 1325ش، ص 64 و 65.</ref>. از عرفا منقول است که شمس یکبار به سبب حاسدان بی دین و عداوت ناکسان به شام رفت و پس از مدتی باز به اشارت مولانا به قونیه بازگشت و چند ماه با مولانا مصاحبت تنگاتنگ داشت. اما باز حسودان به تنگ آمدند. این بار نیز شمس غیبت کرد و مولانا توسط فرزندش او را از شام به قونیه بازگرداند<ref>افلاکی، شمسالدین احمد. '''''مناقب العارفین'''''. به کوشش تحسین یازیچی، آنکارا، انجمن تاریخ ترک، 1961 م، ج 2، ص 688ـ 689.</ref>. سرانجام گروهی از مریدان و وابستگان مولانا کمر به قتل او بستند. اما اینکه وی به قتل رسید یا از قونیه گریخت، بر کسی آشکار نیست. مولانا پس از شمس، صلاحالدین زرکوب قونوی (د 657ق / 1259م) و بعد از وی حسامالدین چلبی (د 683ق / 1284م) را به پیشوایی مریدان برگزید<ref>سجادی، ضیاءالدین. '''''مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف'''''. تهران: سمت، 1372، ص 145ـ 146.</ref>. سرانجام در قونیه درگذشت و در جوار مرقد پدرش در باغ سلطان یا ارم باغچه به خاک خفت و بنایی به نام قبّه خضرا بر تربت وی ساختند<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص213.</ref>. مولوی آثار مختلفی به نظم و نثر از خود باقی گذاشت که از آن جملهاند: | ||
* ''دیوان شمس'' شامل غزلیات مولانا که تعداد ابیات آن 50000 بیت است؛ | |||
* ''مثنوی'' در شش دفتر و 26000 بیت که آن را به خواست حسامالدین چلبی سروده است. بر مثنوی شروح متعددی نوشتهاند که از بین آنها میتوان به شرح کمالالدین حسین خوارزمی به نام ''جواهرالاسرار'' اشاره کرد<ref>فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 148ـ 170.</ref>. مثنوی بارها به زبانهای مختلف دنیا ترجمه شده است. آن را هامر پورگشتال[Hammer – Purgstall] به آلمانی و پالمر[Palmer] و ویلسن[C.E. Wilson] به انگلیسی ترجمه کردهاند<ref>رادفر، ابوالقاسم. «ترجمههای آثار مولوی»، '''''فرهنگ''''' (ویژه ادبیات). پژوهشگاه علوم انسانی، ش 14 (پاییز 1372) ص 280، 289 و 290.</ref>؛ | |||
''' | * ''رباعیات'' شامل 1659 رباعی یا 3318 بیت (استانبول، مطبعه اختر، 1312 ق)؛ | ||
* ''فیه مافیه'' که در نثر و حاوی تقریرات مولاناست؛ | |||
* ''مکاتیب'' که دربر دارنده نامههای مولانا به معاصران خود است؛ | |||
* ''مجالس سَبْعه'' که مجموعه مواعظ و مجالس مولوی را دربر دارد<ref>صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، ص 461-470.</ref>. آوردهاند که مولوی با موسیقی نیز آشنا بوده و رباب مینواخته است. افزودن تاری بر سه تار سنّتی رباب را هم از ابداعات او دانستهاند<ref>صاحبالزمانی، ناصرالدین. '''''خط سوّم'''''. تهران: عطایی، 1351، ص 73 ـ آ.</ref><ref>صدیق بهزادی، ماندانا. '''''کتابشناسی مولوی'''''. تهران: نشر دانشگاهی، 1380.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== مآخذ == | |||
1. صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، (1)، ص 448ـ 449. | 1. صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، (1)، ص 448ـ 449. | ||
2. فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 5. | 2. فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 5. | ||
3. خانلری ( | 3. خانلری (کیا)، زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 491. | ||
4. گولپینارلی، عبدالباقی. '''''مولانا جلالالدین'''''. | 4. گولپینارلی، عبدالباقی. '''''مولانا جلالالدین'''''. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 97. | ||
5. سجادی، ضیاءالدین. '''''مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف'''''. تهران: سمت، 1372، ص 141. | 5. سجادی، ضیاءالدین. '''''مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف'''''. تهران: سمت، 1372، ص 141. | ||
6. | 6. فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص 29، 30 و31. | ||
7. شفیعی | 7. شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''گزیده غزلیات شمس'''''. تهران: جیبی، 1354، ص یازده (مقدمه). | ||
8. | 8. گولپینارلی، عبدالباقی. '''''مولانا جلالالدین'''''. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 98. | ||
9. سلیم، غلامرضا. '''''آشنایی با مولوی'''''. با | 9. سلیم، غلامرضا. '''''آشنایی با مولوی'''''. با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: توس، 1361، ص 20. | ||
10. زرین | 10. زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص 212. | ||
11. فریدون بن احمد سپهسالار. ''''' | 11. فریدون بن احمد سپهسالار. '''''رساله فریدون بن احمد سپهسالار'''''. به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال، 1325ش، ص 64 و 65. | ||
12. | 12. افلاکی، شمسالدین احمد. '''''مناقب العارفین'''''. به کوشش تحسین یازیچی، آنکارا، انجمن تاریخ ترک، 1961 م، ج 2، ص 688ـ 689. | ||
13. | 13. سجادی، ضیاءالدین. '''''مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف'''''. تهران: سمت، 1372، ص 145ـ 146. | ||
14. زرین | 14. زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص213. | ||
15. | 15. فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، 1354، ص ص 148ـ 170. | ||
16. رادفر، ابوالقاسم. «ترجمههای آثار مولوی»، '''''فرهنگ''''' ( | 16. رادفر، ابوالقاسم. «ترجمههای آثار مولوی»، '''''فرهنگ''''' (ویژه ادبیات). پژوهشگاه علوم انسانی، ش 14 (پاییز 1372) ص 280، 289 و 290. | ||
17. | 17. صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، (1)، صص 461-470. | ||
18. صاحبالزمانی، ناصرالدین. '''''خط سوّم'''''. تهران: عطایی، 1351، ص 73 ـ آ. | 18. صاحبالزمانی، ناصرالدین. '''''خط سوّم'''''. تهران: عطایی، 1351، ص 73 ـ آ. | ||
نیز | نیز نک: صدیق بهزادی، ماندانا. '''''کتابشناسی مولوی'''''. تهران: نشر دانشگاهی، چ 1، 1380. | ||
----[1]. | ----[1]. | ||
[2]. | [2]. | ||
[3]. | [3]. | ||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۵
مولوی، جلالالدین محمد (604-672ق / 1207-1273م)، ملقب به خداوندگار و معروف به مولانای روم، شاعر و عارف و از تواناترین گویندگان متصوفه و عارفان پر آوازه ادب فارسی.
جلالالدین مولوی فرزند سلطانالعلما بهاءالدین محمد مشهور به بهاء ولد (د 628ق / 1231م) در بلخ زاده شد[۱]. برخی از صاحبان تذکره نسبش را به ابوبکر صدیق رسانیدهاند[۲]. بهاء ولد که از مقربان دربار محمد خوارزمشاه (حک 596-617ق /1200-1220م) بود، به سبب رنجش خاطری که از شاه یافت، در 610ق / 1213م همراه جلالالدین از بلخ بیرون آمد و قصد سفر حج کرد و به بغداد رفت[۳]. در سر راه در نیشابور با فریدالدین عطار عارف مشهور دیدار کرد و عطّار در آن ملاقات نسخهای از اسرارنامه را به جلالالدین هدیه داد[۴]. پس از آن جلالالدین همراه پدر به بغداد و از آنجا به مکّه، شام، ارزنجان و سرانجام لارنده رفت. در لارنده در 18 سالگی با دختر لالای سمرقندی ازدواج کرد که حاصل این پیوند سه پسر به نامهای سلطان ولد، بهاءالدین محمد و علاءالدین محمد بود[۵]. پس از چندی علاءالدین کیقباد از سلاجقه روم (617-634ق / 1200-1237م) بهاء ولد را به قونیه دعوت کرد و او همراه خانواده به قونیه رفت و در آنجا به وعظ و افاده پرداخت و سرانجام نیز همان جا درگذشت[۶]. پس از آن مولانا به خواهش مریدان یا به وصیت پدر به مسند وعظ و ارشاد نشست. در 629ق / 1232م برهانالدین محقق ترمذی (د 638ق / 1240م) مرید و شاگرد پدرش به قونیه آمد و جلالالدین از تعالیم او برخوردار شد[۷]. پس از آن مولانا به توصیه برهانالدین برای تکمیل تحصیل به حلب رفت. در آنجا در مدرسه حلاویه اقامت گزید و نزد کمالالدین ابن عدیم (د 660ق / 1262م) تلمّذ کرد. مدتی نیز در مدرسه مقدیسیه شام ساکن شد و با علما و صوفیان آنجا ملاقات کرد[۸]. گویا پس از هفت سال مولانا به قونیه بازگشت و به اشاره برهانالدین محقق به ریاضت پرداخت و سه چلّه گذراند. پس از مرگ برهانالدین، مولوی بر مسند ارشاد و تدریس نشست و از 638 تا 642 ق / 1240 تا 1244م به تعبیر عرفا به قال پرداخت[۹]. در قونیه پادشاهان سلجوقی به ویژه عزالدین کیکاووس و رکنالدین قلج ارسلان به او ارادت میورزیدند و معینالدین پروانه، وزیر مشهور سلجوقی به مجلس او رفت و آمد داشت و هدیه و نذر میداد[۱۰]. در 642ق با ورود شمسالدین تبریزی به قونیه، مولانا شیفته وی گردید و ریاضت و عبادت را ترک گفت و به اشاره او به سماع روی آورد[۱۱]. از عرفا منقول است که شمس یکبار به سبب حاسدان بی دین و عداوت ناکسان به شام رفت و پس از مدتی باز به اشارت مولانا به قونیه بازگشت و چند ماه با مولانا مصاحبت تنگاتنگ داشت. اما باز حسودان به تنگ آمدند. این بار نیز شمس غیبت کرد و مولانا توسط فرزندش او را از شام به قونیه بازگرداند[۱۲]. سرانجام گروهی از مریدان و وابستگان مولانا کمر به قتل او بستند. اما اینکه وی به قتل رسید یا از قونیه گریخت، بر کسی آشکار نیست. مولانا پس از شمس، صلاحالدین زرکوب قونوی (د 657ق / 1259م) و بعد از وی حسامالدین چلبی (د 683ق / 1284م) را به پیشوایی مریدان برگزید[۱۳]. سرانجام در قونیه درگذشت و در جوار مرقد پدرش در باغ سلطان یا ارم باغچه به خاک خفت و بنایی به نام قبّه خضرا بر تربت وی ساختند[۱۴]. مولوی آثار مختلفی به نظم و نثر از خود باقی گذاشت که از آن جملهاند:
- دیوان شمس شامل غزلیات مولانا که تعداد ابیات آن 50000 بیت است؛
- مثنوی در شش دفتر و 26000 بیت که آن را به خواست حسامالدین چلبی سروده است. بر مثنوی شروح متعددی نوشتهاند که از بین آنها میتوان به شرح کمالالدین حسین خوارزمی به نام جواهرالاسرار اشاره کرد[۱۵]. مثنوی بارها به زبانهای مختلف دنیا ترجمه شده است. آن را هامر پورگشتال[Hammer – Purgstall] به آلمانی و پالمر[Palmer] و ویلسن[C.E. Wilson] به انگلیسی ترجمه کردهاند[۱۶]؛
- رباعیات شامل 1659 رباعی یا 3318 بیت (استانبول، مطبعه اختر، 1312 ق)؛
- فیه مافیه که در نثر و حاوی تقریرات مولاناست؛
- مکاتیب که دربر دارنده نامههای مولانا به معاصران خود است؛
- مجالس سَبْعه که مجموعه مواعظ و مجالس مولوی را دربر دارد[۱۷]. آوردهاند که مولوی با موسیقی نیز آشنا بوده و رباب مینواخته است. افزودن تاری بر سه تار سنّتی رباب را هم از ابداعات او دانستهاند[۱۸][۱۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
1. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، (1)، ص 448ـ 449.
2. فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص 5.
3. خانلری (کیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 491.
4. گولپینارلی، عبدالباقی. مولانا جلالالدین. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 97.
5. سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 141.
6. فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص 29، 30 و31.
7. شفیعی کدکنی، محمدرضا. گزیده غزلیات شمس. تهران: جیبی، 1354، ص یازده (مقدمه).
8. گولپینارلی، عبدالباقی. مولانا جلالالدین. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 98.
9. سلیم، غلامرضا. آشنایی با مولوی. با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: توس، 1361، ص 20.
10. زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 212.
11. فریدون بن احمد سپهسالار. رساله فریدون بن احمد سپهسالار. به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال، 1325ش، ص 64 و 65.
12. افلاکی، شمسالدین احمد. مناقب العارفین. به کوشش تحسین یازیچی، آنکارا، انجمن تاریخ ترک، 1961 م، ج 2، ص 688ـ 689.
13. سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 145ـ 146.
14. زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص213.
15. فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص ص 148ـ 170.
16. رادفر، ابوالقاسم. «ترجمههای آثار مولوی»، فرهنگ (ویژه ادبیات). پژوهشگاه علوم انسانی، ش 14 (پاییز 1372) ص 280، 289 و 290.
17. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، (1)، صص 461-470.
18. صاحبالزمانی، ناصرالدین. خط سوّم. تهران: عطایی، 1351، ص 73 ـ آ.
نیز نک: صدیق بهزادی، ماندانا. کتابشناسی مولوی. تهران: نشر دانشگاهی، چ 1، 1380.
[1].
[2].
[3].
ابوالقاسم رادفر
- ↑ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، ص 448ـ 449.
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص 5.
- ↑ خانلری (کیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 491.
- ↑ گولپینارلی، عبدالباقی. مولانا جلالالدین. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 97.
- ↑ سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 141.
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص 29، 30 و31.
- ↑ شفیعی کدکنی، محمدرضا. گزیده غزلیات شمس. تهران: جیبی، 1354، ص یازده (مقدمه).
- ↑ گولپینارلی، عبدالباقی. مولانا جلالالدین. ترجمه توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375، ص 98.
- ↑ سلیم، غلامرضا. آشنایی با مولوی. با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: توس، 1361، ص 20.
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 212.
- ↑ فریدون بن احمد سپهسالار. رساله فریدون بن احمد سپهسالار. به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال، 1325ش، ص 64 و 65.
- ↑ افلاکی، شمسالدین احمد. مناقب العارفین. به کوشش تحسین یازیچی، آنکارا، انجمن تاریخ ترک، 1961 م، ج 2، ص 688ـ 689.
- ↑ سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 145ـ 146.
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص213.
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلالالدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، 1354، ص 148ـ 170.
- ↑ رادفر، ابوالقاسم. «ترجمههای آثار مولوی»، فرهنگ (ویژه ادبیات). پژوهشگاه علوم انسانی، ش 14 (پاییز 1372) ص 280، 289 و 290.
- ↑ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1358، ج 3، ص 461-470.
- ↑ صاحبالزمانی، ناصرالدین. خط سوّم. تهران: عطایی، 1351، ص 73 ـ آ.
- ↑ صدیق بهزادی، ماندانا. کتابشناسی مولوی. تهران: نشر دانشگاهی، 1380.