کتابخانه آستان قدس رضوی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:Nj4qpio9s8frsmwfbn7c7xman7e7ojpv.jpg|بندانگشتی|کتابخانه آستان قدس رضوی، برگرفته از درگاه اصلی آستان قدس رضوی، قابل بازیابی از https://www.razavi.ir/fa/335901/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C]] | [[پرونده:Nj4qpio9s8frsmwfbn7c7xman7e7ojpv.jpg|بندانگشتی|کتابخانه آستان قدس رضوی، برگرفته از درگاه اصلی آستان قدس رضوی، قابل بازیابی از https://www.razavi.ir/fa/335901/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C]] | ||
'''آستان قدس رضوی، | '''آستان قدس رضوی، کتابخانه،''' قدیمیترین کتابخانه عمومی شهر مشهد که به «قرائتخانه حضرت»، «کتابخانه مشهد رضا» و غیره نیز شهرت داشته است. تاریخ تأسیس آن را به مناسبت یک مجلد قرآن وقفی در 363ق/ 974م که به شماره 3004 در نسخ خطی ثبت است به آن سال نسبت میدهند. برخی تحقیقات دیگر، تاریخ تأسیس آن را سده پنجم هجری دانستهاند<ref>شاکری، رمضانعلی. '''''گنج هزار ساله: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی قبل و بعد از انقلاب'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، 1367، ص29- 32.</ref> و برخی نیز از وجود کتابخانه در سده 7ق خبر دادهاند<ref name=":0">رفیع، عبدالرفیع حقیقت. '''''تاریخ علوم و فلسفه ایرانی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری'''''. تهران: کومش، 1372، ص 250.</ref>. اما آنچه مسلم است این کتابخانه بنابر وقفنامه مربوط به ''تفسیر شیخ ابوالفتوح رازی'' به تاریخ 861ق/ 1457م در آن سال دایر و مورد استفاده عموم مردم بوده است. در سده 10ق/ 16م کتابخانه مورد تجاوز ازبکان قرار گرفت و بسیاری از نفایس آن به تاراج رفت<ref name=":1">سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامه کتابداری و اطلاعرسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379.</ref>. | ||
در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به [[کتابخانه آستان قدس رضوی]] بیشتر شد<ref name=":0" />. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کردهاند. | در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به [[کتابخانه آستان قدس رضوی]] بیشتر شد<ref name=":0" />. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کردهاند. | ||
بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیفالدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت<ref>طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، '''''خبرنامه انجمن کتابداران ایران'''''. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.</ref>. در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری میشود<ref name=":1" />. | «خازن الکتب» را شاهان صفوی از یکی از علمای برجسته زمان تعیین میکردهاند<ref name=":1" />. عادل شاه افشار جانشین نادرشاه که در مشهد حکومت میکرد، در نظم و رونق [[آستان قدس رضوی|آستان قدس]] کوشید و املاکی برای آن وقف کرد، سازمانی برای آن تعیین و وظایف کارکنان را در آییننامهای نوشت که به طور «طومار عادلشاهی» معروف است. حدود 1150/ 1737م قرآنخانه و کتابخانه در محلی پشت ایوان طلای صحن عتیق قرار داشت. | ||
بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیفالدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت<ref>طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، '''''خبرنامه انجمن کتابداران ایران'''''. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.</ref>. | |||
در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری میشود<ref name=":1" />. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[كتابخانه عمومی آیتالله مرعشی نجفی]] | |||
* [[کتابخانه عمومی پارک شهر]] | |||
* [[کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری]] | |||
* [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]] | |||
* [[کتابخانه و موزه ملی ملک]] | |||
== '''مآخذ''' == | == '''مآخذ''' == | ||
نسخهٔ ۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۹
آستان قدس رضوی، کتابخانه، قدیمیترین کتابخانه عمومی شهر مشهد که به «قرائتخانه حضرت»، «کتابخانه مشهد رضا» و غیره نیز شهرت داشته است. تاریخ تأسیس آن را به مناسبت یک مجلد قرآن وقفی در 363ق/ 974م که به شماره 3004 در نسخ خطی ثبت است به آن سال نسبت میدهند. برخی تحقیقات دیگر، تاریخ تأسیس آن را سده پنجم هجری دانستهاند[۱] و برخی نیز از وجود کتابخانه در سده 7ق خبر دادهاند[۲]. اما آنچه مسلم است این کتابخانه بنابر وقفنامه مربوط به تفسیر شیخ ابوالفتوح رازی به تاریخ 861ق/ 1457م در آن سال دایر و مورد استفاده عموم مردم بوده است. در سده 10ق/ 16م کتابخانه مورد تجاوز ازبکان قرار گرفت و بسیاری از نفایس آن به تاراج رفت[۳].
در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به کتابخانه آستان قدس رضوی بیشتر شد[۲]. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کردهاند.
«خازن الکتب» را شاهان صفوی از یکی از علمای برجسته زمان تعیین میکردهاند[۳]. عادل شاه افشار جانشین نادرشاه که در مشهد حکومت میکرد، در نظم و رونق آستان قدس کوشید و املاکی برای آن وقف کرد، سازمانی برای آن تعیین و وظایف کارکنان را در آییننامهای نوشت که به طور «طومار عادلشاهی» معروف است. حدود 1150/ 1737م قرآنخانه و کتابخانه در محلی پشت ایوان طلای صحن عتیق قرار داشت.
بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیفالدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت[۴].
در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری میشود[۳].
نیز نگاه کنید به
- كتابخانه عمومی آیتالله مرعشی نجفی
- کتابخانه عمومی پارک شهر
- کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری
- کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
- کتابخانه و موزه ملی ملک
مآخذ
- ↑ شاکری، رمضانعلی. گنج هزار ساله: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی قبل و بعد از انقلاب. مشهد: آستان قدس رضوی، 1367، ص29- 32.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ رفیع، عبدالرفیع حقیقت. تاریخ علوم و فلسفه ایرانی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری. تهران: کومش، 1372، ص 250.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. دانشنامه کتابداری و اطلاعرسانی. تهران: فرهنگ معاصر، 1379.
- ↑ طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، خبرنامه انجمن کتابداران ایران. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
بهارعلی فتحی