یقین

یقین، علمی است که به آن هیچ شک نباشد و در اصطلح تصوّف و عرفان وزپسین حل ز حول ده گانه سلوک راه حق [← حل]  و آخرین مرحله دانشی است که نه با حجت و برهان؛ بلکه با محبت و یقین به دست می آید و دارنده این دانش به حقیقتی ناب می رسد و به چشم دل صفای نادیدنی را می بیند. یقین دریک درجه و سه مرتبه است:

1) علم‌الیقین

و آن دانشی است که در پرتو دلیل و عقل و استدلال حاصل می شود، چنین‌که اگر فیل مثل کسی در باب مستی می مطلبی بشنود و خود در باب آن بیندیشد و به حقیقت مستی علم حصل کند، علم و در علم‌الیقین می نماند. 

2) عین‌الیقین

و آن دانشی است که به گونه‌ای مشاهده و کشف و شهود حاصل می شود، چنان‌که گر کسی می را ببیند و شهد باده‌گسری مستن گردد، دانش و ره به می و مستی، عین‌لیقین می گویند.

3) حق‌الیقین

و آن دانشی است که تجربه شخصی و درک مستقیم به بر اید چنن‌که گر کسی خود بده نوشد و حقیقت می و مستی را تجربه کند، ز دانش و به می و مستی به حق‌الیقین تعبیر م یشود. مثل دیگر: گر کسی بشنود که کسی عاشق شده، و بدین ترتیب نسبت به عشق آگاهی یابد علم و به عشق، علم‌الیقین است و چون حکایت عشق و عاشقی، عشقی ره خود ببیند و از عشق آگاهی به دست آورد نسبت به عاشق به عین‌الیقین رسیده و چون خود عاشق شود و با همه وجود حکایت عشق را دریابد نسبت به عشق به حق‌الیقین دست یافته است.

نیز نگاه کنید به

• تصوف
• حق
  

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،