آفرینش(دردین زرتشت): تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۷

آفرینش (در دین زرتشتی)، فرآیند پیدایش کائنات در دوره دوازده هزار ساله هستی مطابق دین مزدایی.

در دین زرتشتی / مزدایی، هستی، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدوده زمانی دوازده هزار ساله‌ای حرکت می‌کند، و این دوازده هزار سال به چهار دوره سه هزار ساله تقسیم می‌شود،^[۱] یعنی یک سال کیهانی.

در متون پهلوی، در آغاز، اهورا مزدا (سرور دانا) در روشنی بی پایان و در بالا و اهریمن نادان در تاریکی بی پایان و در پایین هستی جای داشتند و میان آن‌ها خلأ بود. اهریمن به بالا آمد، روشنی را دید و آن را از خود برتر یافت، پس به جهان تاریکی رفت و دیوان را آفرید تا به قلمرو نورانی خداوند حمله آورد. اهورا مزدا به او پیشنهاد سازش و انجام نبرد در نه هزار سال بعد را داد و اهریمن که از آینده ناآگاه بود، آن را پذیرفت. سپس اهورا مزدا دست به کار آفرینش زد^[۲]. او جهان را در دو مرحله آفرید: نخست حالت مینوی و آن گاه بدان هستی مادی بخشید (گیتی) و با این کار آفرینش کامل و عرصه برای نبرد با بدی و از بین بردن آن فراهم شد^[۳].

او ابتدا امشاسپندان را آفرید که جلوه‌های خود اویند^[۴] و سپس ایزدان را به وجود آورد که قوای مقابل دیوان‌اند^[۵]. در اوستای متأخر آمده که پس از ایزدان، از روشنی بی کران آتش، از آتش باد، از باد آب، از آب زمین و همه هستی مادی آفریده شد^[۶].

ترتیب آفرینش گیتی در سه هزاره دوم بدین قرار است: آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان.

در بندهش آمده که اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، زمین را در 70 روز، گیا ه را در 25 روز و گوسفند را در 75 روز و انسان را در 70 روز آفرید و پس از هر یک از این آفرینش‌ها 5 روز درنگ کرد^[۷].

همچنین، وی گاو «ایوداد» یا «ایوَکْداد»[1]، یعنی یکتا آفرید، و انسان نخستین یا گیومرث، به معنای زنده میرا، را که نمونه انسان کامل است، خلق کرد^[۸].⁸ این آفریدگان گیتی در این مدت 3 هزار سال بی حرکت و فعالیت بر جای ماندند^[۹].

در ابتدای سه هزاره سوم اهریمن، به آفریده‌های مزدا حمله برد، آب را به زهر جانوارن موذی آمیخت؛ زمین را شکاند و لرزاند و کوه ایجاد شد؛ زمین به 6 قسمت شد؛ به گیاه حمله کرد؛ همچنین به گاو حمله کرد و چون او مرد، از اندام‌هایش غلات و گیاهان شفابخش از زمین روئیدند. به علاوه، نطفه او به ماه رفت و پالوده شد و انواع گوناگون حیوانات مفید از آن ایجاد شدند. گیومرث نیز پس از سپری کردن زمان تعیین شده، با حمله دیومرگ مرد و به پهلوی چپ افتاد، نطفه او با روشنی خورشید پاک شد و بشر از آن به وجود آمد. ابتدا مشی و مشیانه به صورت دو شاخه ریواس در هم پیچیده از زمین روییدند و آن‌گاه تبدیل به پیکر آدمی شدند. از ایشان 6 پسر و دختر زاده شدند و تمام نسل بشر از ایشان به‌وجود آمد^[۱۰].

نیز نگاه کنید به

آفرینش(در اسلام)

زرتشتی، دین

زرتشت

هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: 1368، ص 91-92؛ Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyan, 1975, P. 56 ff. [1]. Ēvakdād

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ندا اخوان اقدم

↑ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ Encyclopaedia Iranica. Vol. VI, P. 303.
↑ گزیده‌های زادسپرم. ترجمه محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ Enc. Iranica, ibid.
↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979, P. 25.
↑ آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت، 1374، ص 15-17.
↑ آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت، 1374، ص 17-33.
↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 45.
↑ بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ گزیده‌های زادسپرم. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., Religion of Ancient Iran. Bombay: 1973, PP. 212-213.
↑ آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. اسطوره بیان نمادین. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 28.
↑ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26.
↑ بندهش. ص 51-67؛ روایت پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1367، ص 56؛ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 27 به بعد؛ Enc. Iranica, Vol. VI, PP. 303-304.

[1] كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ Encyclopaedia Iranica. Vol. VI, P. 303.

[2] گزیده‌های زادسپرم. ترجمه محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ Enc. Iranica, ibid.

[3] بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979, P. 25.

[4] آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت، 1374، ص 15-17.

[5] آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت، 1374، ص 17-33.

[6] بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 45.

[7] بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ گزیده‌های زادسپرم. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., Religion of Ancient Iran. Bombay: 1973, PP. 212-213.

[8] آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. اسطوره بیان نمادین. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 28.

[9] كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26.

[10] بندهش. ص 51-67؛ روایت پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1367، ص 56؛ كریستن‌سن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 27 به بعد؛ Enc. Iranica, Vol. VI, PP. 303-304.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''آفرینش''' (در دین زرتشتی)، فرآیند پیدایش كائنات در دورة دوازده هزار سالة هستی مطابق دین مزدایی.
+'''آفرینش''' (در دین زرتشتی)، فرآیند پیدایش کائنات در دوره دوازده هزار ساله هستی مطابق دین مزدایی.
-در [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] / مزدایی، هستی، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدودة زمانی دوازده هزار ساله‌ای حركت می‌كند، و این دوازده هزار سال به چهار دورة سه هزار ساله تقسیم می‌شود،<sup>1</sup> یعنی یك سال كیهانی.
+در [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] / مزدایی، هستی، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدوده زمانی دوازده هزار ساله‌ای حرکت می‌کند، و این دوازده هزار سال به چهار دوره سه هزار ساله تقسیم می‌شود،<ref>كریستن‌سن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Vol. VI, P. 303.</ref> یعنی یک سال کیهانی.
-در متون پهلوی، در آغاز، اهورا مزدا (سرور دانا) در روشنی بی پایان و در بالا و اهریمن نادان در تاریكی بی پایان و در پایین هستی جای داشتند و میان آن‌ها خلأ بود. اهریمن به بالا آمد، روشنی را دید و آن را از خود برتر یافت، پس به جهان تاریكی رفت و دیوان را آفرید تا به قلمرو نورانی خداوند حمله آورد. اهورا مزدا به او پیشنهاد سازش و انجام نبرد در نه هزار سال بعد را داد و اهریمن كه از آینده ناآگاه بود، آن را پذیرفت. سپس اهورا مزدا دست به كار آفرینش زد.<sup>2</sup> او جهان را در دو مرحله آفرید: نخست حالت مینوی و آن گاه بدان هستی مادی بخشید (گیتی) و با این كار آفرینش كامل و عرصه برای نبرد با بدی و از بین بردن آن فراهم شد.<sup>3</sup>
+در متون پهلوی، در آغاز، اهورا مزدا (سرور دانا) در روشنی بی پایان و در بالا و اهریمن نادان در تاریکی بی پایان و در پایین هستی جای داشتند و میان آن‌ها خلأ بود. اهریمن به بالا آمد، روشنی را دید و آن را از خود برتر یافت، پس به جهان تاریکی رفت و دیوان را آفرید تا به قلمرو نورانی خداوند حمله آورد. اهورا مزدا به او پیشنهاد سازش و انجام نبرد در نه هزار سال بعد را داد و اهریمن که از آینده ناآگاه بود، آن را پذیرفت. سپس اهورا مزدا دست به کار آفرینش زد<ref>'''''گزیده‌های زادسپرم'''''. ترجمه محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ '''''Enc. Iranica''''', ibid.</ref>. او جهان را در دو مرحله آفرید: نخست حالت مینوی و آن گاه بدان هستی مادی بخشید (گیتی) و با این کار آفرینش کامل و عرصه برای نبرد با بدی و از بین بردن آن فراهم شد<ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. '''''ایران باستان'''''. ترجمه ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, '''''Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 25.</ref>.
-او ابتدا امشاسپندان را آفرید كه جلوه‌های خود اویند<sup>4</sup> و سپس ایزدان را به وجود آورد كه قوای مقابل دیوان‌اند.<sup>5</sup> در ''اوستای متأخر'' آمده كه پس از ایزدان، از روشنی بی كران آتش، از آتش باد، از باد آب، از آب زمین و همة هستی مادی آفریده شد.<sup>6</sup>
+او ابتدا امشاسپندان را آفرید که جلوه‌های خود اویند<ref>آموزگار، ژاله. '''''تاریخ اساطیری ایران'''''. تهران: سمت، 1374، ص 15-17.</ref> و سپس ایزدان را به وجود آورد که قوای مقابل دیوان‌اند<ref>آموزگار، ژاله. '''''تاریخ اساطیری ایران'''''. تهران: سمت، 1374، ص 17-33.</ref>. در ''اوستای متأخر'' آمده که پس از ایزدان، از روشنی بی کران آتش، از آتش باد، از باد آب، از آب زمین و همه هستی مادی آفریده شد<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 45.</ref>.
-ترتیب آفرینش گیتی در سه هزارة دوم بدین قرار است: آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان.
+ترتیب آفرینش گیتی در سه هزاره دوم بدین قرار است: آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان.
-در ''بندهش'' آمده كه اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، زمین را در 70 روز، گیا ه را در 25 روز و گوسفند را در 75 روز و انسان را در 70 روز آفرید و پس از هر یك از این آفرینش‌ها 5 روز درنگ كرد.<sup>7</sup>
+در ''بندهش'' آمده که اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، زمین را در 70 روز، گیا ه را در 25 روز و گوسفند را در 75 روز و انسان را در 70 روز آفرید و پس از هر یک از این آفرینش‌ها 5 روز درنگ کرد<ref>'''''بندهش'''''. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ '''''گزیده‌های زادسپرم'''''. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., '''''Religion of Ancient Iran.''''' Bombay: 1973, PP. 212-213.</ref>.
-همچنین، وی گاو «ایوداد» یا «ایوَكْداد»[1]، یعنی یكتا آفرید، و انسان نخستین یا گیومرث، به معنای زندة میرا، را كه نمونة انسان كامل است، خلق كرد.<sup>8</sup> این آفریدگان گیتی در این مدت 3 هزار سال بی حركت و فعالیت بر جای ماندند.<sup>9</sup>
+همچنین، وی گاو «ایوداد» یا «ایوَکْداد»[1]، یعنی یکتا آفرید، و انسان نخستین یا گیومرث، به معنای زنده میرا، را که نمونه انسان کامل است، خلق کرد<ref>آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. '''''اسطوره بیان نمادین'''''. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن‌سن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 28.</ref>.<sup>8</sup> این آفریدگان گیتی در این مدت 3 هزار سال بی حرکت و فعالیت بر جای ماندند<ref>كریستن‌سن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26.</ref>.
-در ابتدای ''سه هزارة سوم اهریمن''، به آفریده‌های مزدا حمله برد، آب را به زهر جانوارن موذی آمیخت؛ زمین را شكاند و لرزاند و كوه ایجاد شد؛ زمین به 6 قسمت شد؛ به گیاه حمله كرد؛ همچنین به گاو حمله كرد و چون او مرد، از اندام‌هایش غلات و گیاهان شفابخش از زمین روئیدند. به علاوه، نطفة او به ماه رفت و پالوده شد و انواع گوناگون حیوانات مفید از آن ایجاد شدند. گیومرث نیز پس از سپری كردن زمان تعیین شده، با حمله دیومرگ مرد و به پهلوی چپ افتاد، نطفة او با روشنی خورشید پاك شد و بشر از آن به وجود آمد. ابتدا مشی و مشیانه به صورت دو شاخة ریواس در هم پیچیده از زمین روییدند و آن‌گاه تبدیل به پیكر آدمی شدند. از ایشان 6 پسر و دختر زاده شدند و تمام نسل بشر از ایشان به‌وجود آمد.<sup>10</sup>
+در ابتدای ''سه هزاره سوم اهریمن''، به آفریده‌های مزدا حمله برد، آب را به زهر جانوارن موذی آمیخت؛ زمین را شکاند و لرزاند و کوه ایجاد شد؛ زمین به 6 قسمت شد؛ به گیاه حمله کرد؛ همچنین به گاو حمله کرد و چون او مرد، از اندام‌هایش غلات و گیاهان شفابخش از زمین روئیدند. به علاوه، نطفه او به ماه رفت و پالوده شد و انواع گوناگون حیوانات مفید از آن ایجاد شدند. گیومرث نیز پس از سپری کردن زمان تعیین شده، با حمله دیومرگ مرد و به پهلوی چپ افتاد، نطفه او با روشنی خورشید پاک شد و بشر از آن به وجود آمد. ابتدا مشی و مشیانه به صورت دو شاخه ریواس در هم پیچیده از زمین روییدند و آن‌گاه تبدیل به پیکر آدمی شدند. از ایشان 6 پسر و دختر زاده شدند و تمام نسل بشر از ایشان به‌وجود آمد<ref>'''''بندهش'''''. ص 51-67؛ '''''روایت پهلوی'''''. ترجمه مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی،  1367، ص 56؛ كریستن‌سن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 27 به بعد؛ '''''Enc. Iranica''''', Vol. VI, PP. 303-304.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
+[[آفرینش(در اسلام)]]
-'''مآخذ:'''
+[[زرتشتی، دین]]
-# كریستن‌سن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Vol. VI, P. 303.
+[[زرتشت]]
-# '''''گزیده‌های زادسپرم'''''. ترجمة محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ '''''Enc. Iranica''''', ibid.
+#
-# بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها'''''. ترجمة عسكر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. '''''ایران باستان'''''. ترجمة ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, '''''Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 25.
+#
-# آموزگار، ژاله. '''''تاریخ اساطیری ایران'''''. تهران: سمت، 1374، ص 15-17.
+#
-# همان. ص 17-33.
+#
-# بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 45.
+#
-# '''''بندهش'''''. ترجمة مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ '''''گزیده‌های زادسپرم'''''. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., '''''Religion of Ancient Iran.''''' Bombay: 1973, PP. 212-213.
+#
-# آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. '''''اسطورة بیان نمادین'''''. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن سن. همان. ص 28.
+#
-# كریستن سن. همان. ص 26.
+#
-# '''''بندهش'''''. ص 51-67؛ '''''روایت پهلوی'''''. ترجمة مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی،  1367، ص 56؛ كریستن سن. همان. ص 27 به بعد؛ '''''Enc. Iranica''''', Vol. VI, PP. 303-304.
+#
-# هینلز، جان. '''''شناخت اساطیر ایران'''''. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: 1368، ص 91-92؛ Hinnells, J. R. '''''Persian Mythology'''''. London: Hamlyan, 1975, P. 56 ff.  [1]. Ēvakdād
+#
+# هینلز، جان. '''''شناخت اساطیر ایران'''''. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: 1368، ص 91-92؛ Hinnells, J. R. '''''Persian Mythology'''''. London: Hamlyan, 1975, P. 56 ff.  [1]. Ēvakdād
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 ندا اخوان اقدم