مدینه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۳

شهر مدینه، قابل بازیابی از https://www.khabaronline.ir/photo/1494659/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87#gallery-5

مدینه، از شهرهای معروف جزیرۀالعرب^[۱]. واقع در زمینی هموار بین دو کوه^[۲]، در فاصلۀ 500 کیلومتری شمال مکه و 425 کیلومتری شمال شرقی جده^[۲]، در ناحیه حجاز در شبه جزیرۀ عربستان^[۳]. مدینه که در جاهلیت نامش یثرب بوده، پس از ورود رسول الله(ص) به آنجا به مدینۀالنبی (مدینۀالرسول) تغییر نام یافت^[۲]. پیامبر پس از هجرت در مدینه، اقامت نمودند و این شهر محل مسجد و مدفن ایشان گردید^[۳]، و حرم مقدس پیغمبر اسلام نیز در آنجا است^[۱]. نام مدینه چهار بار^[۴]، و یثرب فقط یک بار در قرآن ذکر شده است^[۵]. به گزارش ابراهیم ابن یحیی مدینه در تورات دارای یازده اسم است، به نقل از زید بن اسلم، رسول خدا فرمودند:

«برای مدینه دَه نام می‌باشد»

و سمهودی در کتاب وفاءالوفاء بیش از 90 اسم به مدینه نسبت داده که از آن جمله طیبه، طابۀ، جابرۀ، مجبورۀ، دارالایمان می‌باشد^[۶]. در حدیث رسول خدا(ص) آمده کربلا دیگر به شمشیر گشوده شد ولی مدینه به قرآن فتح گردید^[۷]. هوای مدینه گرم و در آن آب روان وجود دارد^[۲]. آب مشروب مدینه قبل و بعد از اسلام از چاه رومَد بود^[۸]. عروه، بیرحاء، ابس بن مالک، غرس و أنا از چاه‌های دیگر مدینه می‌باشد^[۹]. به گفتۀ یعقوبی مدینه را چهار رودخانه بوده (1343ش) به نام‌های وادی بطحان، عقیق اکبر، عقیق اصغر و وادی قناۀ. اُحد نزدیک ترین کوه به مدینه در شمال^[۱۰]، کوه عیره در جنوب و دو کوه أجا و سلمی که به طی مشهورند در مشرق قرار دارند^[۱۱]. ساکنین مدینه اکثراً اهل سنت و جماعت‌اند، فقط طائفه‌ای به نام غاوله دارای مذهب تشیع‌اند^[۱۲].

اوس و خزرج دو قبیلۀ عمده اعراب در مدینه بودند که با هجرت پیامبر به این شهر اسلام آوردند^[۱۳].

خاک مدینه پربرکت و حاصلخیز است^[۱۲]. و به دو قسمت زمین‌هایی با خاک سفید و بدون املاح و زمین‌هایی با خاک سیاه تقسیم می‌شود^[۱۴]. در مدینه کالاهای بسیار تجارت می‌شوند از جمله خرما، روغن، پنیر، حبوبات و گندم. مشهورترین بازار مدینه «باب السلام» است و «سوق الساحۀ» و «سوق المناحۀ» که بازار «حراج» یا «سوق الحراج» هم گویند، از دیگر بازارهای آن می‌باشند^[۱۵]. همچنین مدینه دارای دیواری با دو جدار داخلی و خارجی (236هـ) بوده است^[۱۶].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ حسین دشتی، سیدمصطفی. معارف و معاریف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ ^۲٫۳ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص15 به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، نزهۀالقلوب. نشهر طهوری، ص12.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ خرمشاهی، بهاءالدین. دانشنامۀ قرآن پژوهی. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.
↑ سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.
↑ قرآن. سورۀ 33/13.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیرف ص. 115-116.
↑ حسین دشتی، سیدمصطفی. معارف و معاریف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248، به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120 و 121.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از اصطخری، مسالک و ممالک. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از ابی الغداء، تقویم البلدان. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.
↑ ^۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 115.
↑ خرمشاهی، بهاءالدین. دانشنامۀ قرآن پژوهی. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص 2024.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 157، به نقل از ایوب صبری پاشا، مرآۀالحرمین (سفرنامۀ مدینه)، ترجمۀ عبدالرسول منشی نشر میراث مکتوب، 1382، ص427.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 158.
↑ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 143.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آیت الله معظمی گودرزی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ حسین دشتی، سیدمصطفی. معارف و معاریف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ ^۲٫۳ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص15 به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، نزهۀالقلوب. نشهر طهوری، ص12.

[:2-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ خرمشاهی، بهاءالدین. دانشنامۀ قرآن پژوهی. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.

[4] سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.

[5] قرآن. سورۀ 33/13.

[6] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیرف ص. 115-116.

[7] حسین دشتی، سیدمصطفی. معارف و معاریف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248، به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.

[8] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120

[9] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120 و 121.

[10] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از اصطخری، مسالک و ممالک. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.

[11] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از ابی الغداء، تقویم البلدان. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.

[:3-12] ۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 115.

[13] خرمشاهی، بهاءالدین. دانشنامۀ قرآن پژوهی. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص 2024.

[14] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 157، به نقل از ایوب صبری پاشا، مرآۀالحرمین (سفرنامۀ مدینه)، ترجمۀ عبدالرسول منشی نشر میراث مکتوب، 1382، ص427.

[15] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 158.

[16] قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 143.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''مدینه،''' از شهرهای معروف جزیرۀالعرب<ref name=":0">حسین دشتی، سیدمصطفی. '''''معارف و معاریف'''''. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.</ref>. واقع در زمینی هموار بین دو کوه<ref name=":1">قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص15 به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، '''''نزهۀالقلوب'''''. نشهر طهوری، ص12.</ref>، در فاصلۀ 500 کیلومتری شمال مکه و 425 کیلومتری شمال شرقی جده<ref name=":1" />، در ناحیه حجاز در شبه جزیرۀ عربستان<ref name=":2">خرمشاهی، بهاءالدین. '''''دانشنامۀ قرآن پژوهی'''''. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.</ref>. مدینه که در جاهلیت نامش یثرب بوده، پس از ورود رسول الله(ص) به آنجا به مدینۀالنبی (مدینۀالرسول) تغییر نام یافت<ref name=":1" />. پیامبر پس از هجرت در مدینه، اقامت نمودند و این شهر محل مسجد و مدفن ایشان گردید<ref name=":2" />، و حرم مقدس پیغمبر اسلام نیز در آنجا است<ref name=":0" />. نام مدینه چهار بار<ref>سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.</ref>، و یثرب فقط یک بار در قرآن ذکر شده است<ref>'''''قرآن'''''. سورۀ 33/13.</ref>. به گزارش ابراهیم ابن یحیی مدینه در تورات دارای یازده اسم است، به نقل از زید بن اسلم، رسول خدا فرمودند: «برای مدینه دَه نام می‌باشد» و سمهودی در کتاب وفاءالوفاء بیش از 90 اسم به مدینه نسبت داده که از آن جمله طیبه، طابۀ، جابرۀ، مجبورۀ، دارالایمان می‌باشد<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیرف ص. 115-116.</ref>. در حدیث رسول خدا(ص) آمده کربلا دیگر به شمشیر گشوده شد ولی مدینه به قرآن فتح گردید<ref>حسین دشتی، سیدمصطفی. '''''معارف و معاریف'''''. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248، به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.</ref>. هوای مدینه گرم و در آن آب روان وجود دارد<ref name=":1" />. آب مشروب مدینه قبل و بعد از [[اسلام]] از چاه رومَد بود<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120</ref>. عروه، بیرحاء، ابس بن مالک، غرس و أنا از چاه‌های دیگر مدینه می‌باشد<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120 و 121.</ref>. به گفتۀ یعقوبی مدینه را چهار رودخانه بوده (1343ش) به نام‌های وادی بطحان، عقیق اکبر، عقیق اصغر و وادی قناۀ. اُحد نزدیک ترین کوه به مدینه در شمال<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از اصطخری، '''''مسالک''''' '''''و''''' '''''ممالک'''''. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.</ref>، کوه عیره در جنوب و دو کوه أجا و سلمی که به طی مشهورند در مشرق قرار دارند<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از ابی الغداء، '''''تقویم''''' '''''البلدان'''''. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.</ref>. ساکنین مدینه اکثراً اهل سنت و جماعت‌اند، فقط طائفه‌ای به نام غاوله دارای مذهب تشیع‌اند<ref name=":3">قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 115.</ref>.
+[[پرونده:5540465.jpg|بندانگشتی|شهر مدینه، قابل بازیابی از https://www.khabaronline.ir/photo/1494659/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87#gallery-5]]
+'''مدینه،''' از شهرهای معروف جزیرۀالعرب<ref name=":0">حسین دشتی، سیدمصطفی. '''''معارف و معاریف'''''. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.</ref>. واقع در زمینی هموار بین دو کوه<ref name=":1">قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص15 به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، '''''نزهۀالقلوب'''''. نشهر طهوری، ص12.</ref>، در فاصلۀ 500 کیلومتری شمال [[مکه]] و 425 کیلومتری شمال شرقی جده<ref name=":1" />، در ناحیه حجاز در شبه جزیرۀ عربستان<ref name=":2">خرمشاهی، بهاءالدین. '''''دانشنامۀ قرآن پژوهی'''''. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.</ref>. مدینه که در جاهلیت نامش یثرب بوده، پس از ورود رسول الله(ص) به آنجا به مدینۀالنبی (مدینۀالرسول) تغییر نام یافت<ref name=":1" />. پیامبر پس از هجرت در مدینه، اقامت نمودند و این شهر محل مسجد و مدفن ایشان گردید<ref name=":2" />، و حرم مقدس پیغمبر [[اسلام]] نیز در آنجا است<ref name=":0" />. نام مدینه چهار بار<ref>سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.</ref>، و یثرب فقط یک بار در [[قرآن]] ذکر شده است<ref>'''''قرآن'''''. سورۀ 33/13.</ref>. به گزارش ابراهیم ابن یحیی مدینه در تورات دارای یازده اسم است، به نقل از زید بن اسلم، رسول خدا فرمودند:  <blockquote>«برای مدینه دَه نام می‌باشد»  </blockquote>و سمهودی در کتاب وفاءالوفاء بیش از 90 اسم به مدینه نسبت داده که از آن جمله طیبه، طابۀ، جابرۀ، مجبورۀ، دارالایمان می‌باشد<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیرف ص. 115-116.</ref>. در حدیث رسول خدا(ص) آمده کربلا دیگر به شمشیر گشوده شد ولی مدینه به [[قرآن]] فتح گردید<ref>حسین دشتی، سیدمصطفی. '''''معارف و معاریف'''''. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248، به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.</ref>. هوای مدینه گرم و در آن آب روان وجود دارد<ref name=":1" />. آب مشروب مدینه قبل و بعد از [[اسلام]] از چاه رومَد بود<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120</ref>. عروه، بیرحاء، ابس بن مالک، غرس و أنا از چاه‌های دیگر مدینه می‌باشد<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 120 و 121.</ref>. به گفتۀ یعقوبی مدینه را چهار رودخانه بوده (1343ش) به نام‌های وادی بطحان، عقیق اکبر، عقیق اصغر و وادی قناۀ. اُحد نزدیک ترین کوه به مدینه در شمال<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از اصطخری، '''''مسالک''''' '''''و''''' '''''ممالک'''''. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.</ref>، کوه عیره در جنوب و دو کوه أجا و سلمی که به طی مشهورند در مشرق قرار دارند<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 119، به نقل از ابی الغداء، '''''تقویم''''' '''''البلدان'''''. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.</ref>. ساکنین مدینه اکثراً اهل سنت و جماعت‌اند، فقط طائفه‌ای به نام غاوله دارای مذهب تشیع‌اند<ref name=":3">قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 115.</ref>.
 اوس و خزرج دو قبیلۀ عمده اعراب در مدینه بودند که با هجرت پیامبر به این شهر [[اسلام]] آوردند<ref>خرمشاهی، بهاءالدین. '''''دانشنامۀ قرآن پژوهی'''''. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص 2024.</ref>.
@@ خط ۵: / خط ۶: @@
 خاک مدینه پربرکت و حاصلخیز است<ref name=":3" />. و به دو قسمت زمین‌هایی با خاک سفید و بدون املاح و زمین‌هایی با خاک سیاه تقسیم می‌شود<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 157، به نقل از ایوب صبری پاشا، '''''مرآۀالحرمین (سفرنامۀ مدینه)،''''' ترجمۀ عبدالرسول منشی نشر میراث مکتوب، 1382، ص427.</ref>. در مدینه کالاهای بسیار تجارت می‌شوند از جمله خرما، روغن، پنیر، حبوبات و گندم. مشهورترین بازار مدینه «باب السلام» است و «سوق الساحۀ» و «سوق المناحۀ» که بازار «حراج» یا «سوق الحراج» هم گویند، از دیگر بازارهای آن می‌باشند<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 158.</ref>. همچنین مدینه دارای دیواری با دو جدار داخلی و خارجی (236هـ) بوده است<ref>قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''.  تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص. 143.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''مآخذ:'''
+* [[اسلام]]
+* [[مکه]]
+* [[قرآن]]
+* [[نجف]]
+* [[کاظمین]]
-.   حسین دشتی، سیدمصطفی. '''''معارف و معاریف'''''. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.
+== مآخذ ==
+<references />
-.   قره چانلو، حسین. '''''حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه)'''''. ص15، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، '''''نزهۀالقلوب'''''. نشهر طهوری، ص12.
-.   همانجا.
-.   خرمشاهی، بهاءالدین. '''''دانشنامۀ قرآن پژوهی'''''. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.
-.   '''''حرمین شریفین'''''. همانجا.
-.   '''''دانشنامۀ قرآن پژوهی'''''. همانجا.
-.   '''''معارف و معاریف'''''. همانجا.
-.   سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.
-.   سورۀ 33/13.
-. '''''حرمین شریفین'''''. ص 115 و 116.
-. '''''معارف و معاریف'''''. همانجا. به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.
-. '''''حرمین شریفین'''''. همانجا.
-. همان. ص120.
-. همان. ص120 و 121.
-. همان. ص119. به نقل از یعقوبی. '''''البلدان'''''. تهران: ترجمۀ محمد ابراهیم آیتی، 1343، ص92.
-. همانجا. به نقل از اصطخری، '''''مسالک''''' '''''و''''' '''''ممالک'''''. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.
-. همانجا. به نقل از ابی الغداء، '''''تقویم''''' '''''البلدان'''''. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.
-. همان. ص115.
-. '''''دانشنامۀ قرآن پژوهشی'''''. ص2024.
-. '''''حرمین''''' '''''شریفین'''''. ص115.
-. همان. ص157. به نقل از ایوب صبری پاشا، '''''مرآۀالحرمین (سفرنامۀ مدینه)،''''' ترجمۀ عبدالرسول منشی نشر میراث مکتوب، 1382، ص427.
-. همان. ص158.
-. همان. ص143.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 آیت الله معظمی گودرزی
+[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]