اهل هوا: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۹

اهل هوا، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب ایران به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.

در فرهنگ اسلامی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد^[۱]. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان^*) را در اثر باد ـ جن دانسته است^[۲]. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» می کند^[۳]. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی^[۴] دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را برآورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند^[۵].

اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل آفریقای سیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امده‌اند^[۶]. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند^[۷]. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند^[۸]. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است^[۹].

بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشته‌اند. امروزه قدمگاه‌های^* این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است^[۱۰].

جن ـ بادها طالب کالبد ادم‌های پریشان و خسته‌جان هستند و بیشتر در فضاهای اکنده از وحشت و اضطراب و در عرصه‌های فقر و بیکاری و میان سیاه پوستان مهاجر و لایه‌های فرودست عمل میکنند^[۱۱].

نشانه‌هایبادزدگی بنا بر نوع باد فرق میکند. مثلاً باد «مَتوری» بیشتر با حمله قلبی و «بُو مَریم» با کمردرد و خونریزی رحم زنان بروز میکند^[۱۲]. از دیدگاه روان‌شناسی، برخیاز علامت‌های جن‌زدگی، نشانه‌هاییاز جنون یا طبیعت هیستریایی[Hysterical nature]دارد و صورت‌هاییاز واکنش‌های روانی بیمار را در برابر فشارها و تنش‌های ناشی از وضعیت اجتماعی جامعه نشان میدهد^[۱۳].

در میان اهل هوا گروهی مرد و زن که به «بابا» و «ماما» مشهورند، باد درمانی میکنند. بیشتر بابا ـ ماماها از نسل مهاجران سیاه افریقایی، و یا دورگه هستند^[۱۴]. هر بادی بابا ـ مامای خاص خود را دارد که به نام همان باد خوانده میشود، مانند بابا یا مامازار و بابا یا مامانوبان^[۱۵].

اهل هوا در چارچوب یک نظام اعتقادی ابتدایی طبیعت و علل بروز بیماریبادزدگیو اسباب و راه‌های درمان ان را پیش‌بینیکرده‌اند. به پنداشت انان، پزشک و دارو و دعا و طلسم نمیتوانند این بیمارها را درمان کنند. چارهدرمان انها به دست بابا ـ ماماها است^[۱۶].

جن‌زدایی[Exorcism]عموماً به دو صورت پایا [Permanent Exorcism]و گَشْتاری[Transformational Exorcism]انجام میگیرد. در جن‌زدایی پایا، بیمار جن‌زده کاملاً شفا مییابد و به حالت عادیخود باز میگردد، لیکن در جن‌زدایی گشتاری، دگرگونی اشکاری در بیمار رخ میدهد و هویت او را تغییر میدهد^[۱۷]. اهل هوا همه از گروه جن ـ بادزُدگان گشتاری، یا استحاله یافته هستند که پس از اجرایمراسم جن‌زدایی رویانها، هویت تازه یافته و به جرگه اهل هوا و جن ـ بادزُدایان پیوسته‌اند^[۱۸].

جادوپزشکان اهل هوا برایرهانیدن بیمار از ازار جن ـ باد «مجلس بازی» برپا میدارند و در 3 مرحله: در حجاب نگهداشتن بیمار، احضار جن ـ باد، و تسخیر باد و پائین اوردن ان از مرکب، بیمار را ازاد میکنند^[۱۹]. بابا ـ ماماها معمولاً با شیوهبمباران حسی[Sensory Bombardment ]، یعنیتحریک با محرّک‌هایبیرونیبیماران بادزده را به هیجان و حالت جذبه درمیاورند و او را از چنگال جن ـ باد رها میسازند. در مجلس بازیهر باد، که زنان و مردان با هم شرکت میکنند، طبل و دهل و ساز مخصوص همان باد را به کار میبرند^[۲۰].

بادها برایپائین امدن از مرکب خود توقعات و خواسته‌هاییدارند که انها را به دو صورت از زبان بابا ـ ماماها بیان میکنند. گرفتن مجلس، انداختن سفره، ریختن خون قربانی^[۲۱] از خواسته‌های عمومی؛ و لباس‌هایحریر، خیزران، خلخال طلا و شال گردن از خواسته‌های خصوصی انها به شمار میروند^[۲۲].

رعایت برخی مطهرات و محرّمات برایاعضای جرگه اهل هوا بایسته است. پوشیدن لباس سفید و پاکیزه، شست‌وشوی مرتب خود و عطراگین کردن بدن از جمله شایست‌ها؛ دست زدن به مرده انسان و حیوان و نجاسات، پوشیدن جامه الوده، اشامیدن باده، نزدیکی کردن با نامحرم از جمله ناشایست‌ها به شمار میروند. به کار نبستن انها خشم جن ـ بادها را برمیانگیزاند و انها را به ازار رساندن و رنجاندن مرکب‌های خود وامیدارد^[۲۳].

نیز نگاه کنید به

ماخذ

↑ قزوینی، زکریا. عجایب المخلوقات. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380.
↑ رسولی، هاشم. حواشیبر اصول کافیکلینی. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.
↑ خلف تبریزی، محمدحسین. برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.
↑ ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356، ص 2.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.
↑ بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.
↑ ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 28؛ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 80.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 30 و 47.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 42 و 92
↑ The Encyclopaedia of Religion. ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 160.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 48-50.
↑ یادداشت‌های مؤلف.
↑ The Encyclopaedia of Religion. ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.. همانجا، P. 16-17.
↑ بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381). ص 39.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355ص 52-54. و جمـ.
↑ یادداشت‌های مؤلف؛ نیز بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)،. ص 41؛ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 76؛ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 16.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 49.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 56 و 63؛ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 10 و 12.
↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 49، 54، 119 و 121.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

تلخیص: بلوکباشی، علی. «اهل هوا»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: 1380، 10/478-481؛ همو. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامه انسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 34-43.

[1] قزوینی، زکریا. عجایب المخلوقات. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380.

[2] رسولی، هاشم. حواشیبر اصول کافیکلینی. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362.

[3] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.

[4] خلف تبریزی، محمدحسین. برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».

[5] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.

[6] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.

[7] ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356، ص 2.

[8] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.

[9] بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.

[10] ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 28؛ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 80.

[11] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 30 و 47.

[12] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 42 و 92

[13] The Encyclopaedia of Religion. ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.

[14] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 160.

[15] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 48-50.

[16] یادداشت‌های مؤلف.

[17] The Encyclopaedia of Religion. ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.. همانجا، P. 16-17.

[18] بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381). ص 39.

[19] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355ص 52-54. و جمـ.

[20] یادداشت‌های مؤلف؛ نیز بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسان‌شناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)،. ص 41؛ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 76؛ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 16.

[21] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 49.

[22] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 56 و 63؛ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356. ص 10 و 12.

[23] ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355. ص 49، 54، 119 و 121.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 '''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب [[ایران]] به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.
-در فرهنگ [[اسلام]]<nowiki/>ی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref>   رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» میکند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref>  خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را براورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.
+در فرهنگ [[اسلام]]<nowiki/>ی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref>   رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» می کند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref>  خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را برآورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.
-اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل افریقایسیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref>  بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.
+اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل آفریقای سیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به [[کشور ایران|ایران]] امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref>  بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.
 بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشته‌اند. امروزه قدمگاه‌های<sup>*</sup> این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356. ص 28؛ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 80.</ref>.