زُروانی، آئین: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۱

زُروانی، آئین، شاخه‌ای از دین زردشتی که در آن مبدأ وجود زمان بیکران است و بر مبانی فلسفی و عرفانی شکل گرفته است.

اوستا^* (بخش یسنه) از زُروان نام برده و از آن با دو گونه صفت یاد کرده است: با صفت اَکَرَنه[Akarana] (بیکران) و با صفت دَرِغوخوَذاته[Daregho-Xvadhāta]، به معنی «فرمانروای خرد در زمانی دراز»^[۱]، و این دو، دو بعد زمان در آئین زروانی هستند.

بیشتر پژوهشگران بر این باورند که از اواخر دوران هخامنشی در دیانت زرتشتی شایع در غرب ایران، این اعتقاد رواج یافته بود که اهوره مزدا و اهریمن دو برادر همزاد و فرزندان زروان (زمان بیکرانه)، هستند^[۲]. بنا بر روایات زروانی؛ زروان مبدأ اعلی است که پیش از به وجود آمدن کائنات، وجود داشت. او اراده کرد که آفریننده‌ای به وجود آورد تا زمین و آسمان و آنچه را که در آنهاست بیافریند، به این ترتیب در بطنِ زمان بیکران، خالق موجودات (اورمزد) هستی یافت. اما او به شک افتاد و در نتیجه اهریمن^* یا عامل نابودکننده نیز در بطن او شکل گرفت^[۳]^[۴].

زروان اهریمن را برای 9 یا به روایتی 12 هزار سال، فرمانروای جهان کرد اما قید کرد که پس از این مدت، فرمانروایی عالم از آن اورمزد خواهد بود^[۵]. زروان در آسمان(سپهر) تجسم می‌یابد و تقدیر او با واسطه آن ـ و در نتیجه با واسطه ثوابت و سیارات ـ در جهان جاری می‌گردد. لذا آئین زروانی روی هم رفته، مکتبی جبری بوده است^[۶]^[۷]^[۸].

آئین زروانی در دوره ساسانیان در میان جامعه روشنفکران نفوذ قابل توجهی یافت و این نفوذ در دوره اسلامی هم میان مزداپرستان ادامه پیدا کرد، ولی سرانجام معتقدان به ثنویت پیروزی نهایی را به دست آوردند و آئین زروانی به فراموشی سپرده شد^[۹].

مآخذ

1- جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 41، 42.

2- دوشن گیمن، ژاک. دین ایران باستان. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233.

3- هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد؛

Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyn, 1975, P. 70 ff.

4- آشتیانی، جلال‌الدین. زرتشت، مزدیسنا و حکومت. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152.

5- ویدن گرن، گئو. دین‌های ایران. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان. ص 247 به بعد؛

Widengren, G. Les Religions de L'Iran. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322 ff.

6- جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 60 به بعد.

[1].

[2].

↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 41، 42.
↑ دوشن گیمن، ژاک. دین ایران باستان. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233.
↑ هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد.
↑ Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyn, 1975, P. 70
↑ آشتیانی، جلال‌الدین. زرتشت، مزدیسنا و حکومت. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152.
↑ ویدن گرن، گئو. دین‌های ایران. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان. ص 247 به بعد؛
↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 247 به بعد.
↑ Widengren, G. Les Religions de L'Iran. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322
↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 60 به بعد.

[1] جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 41، 42.

[2] دوشن گیمن، ژاک. دین ایران باستان. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233.

[3] هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد.

[4] Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyn, 1975, P. 70

[5] آشتیانی، جلال‌الدین. زرتشت، مزدیسنا و حکومت. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152.

[6] ویدن گرن، گئو. دین‌های ایران. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان. ص 247 به بعد؛

[7] جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 247 به بعد.

[8] Widengren, G. Les Religions de L'Iran. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322

[9] جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 60 به بعد.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''زُرواني، آئين'''، شاخه‌اي از دين زردشتي كه در آن مبدأ وجود زمان بيكران است و بر مباني فلسفي و عرفاني شكل گرفته است.
+'''زُروانی، آئین'''، شاخه‌ای از [[زرتشتی، دین|دین زردشتی]] که در آن مبدأ وجود زمان بیکران است و بر مبانی فلسفی و عرفانی شکل گرفته است.
-''اوستا''<sup>*</sup> (بخش يسنه) از زُروان نام برده و از آن با دو گونه صفت ياد كرده است: با صفت اَكَرَنه[1] (بيكران) و با صفت دَرِغوخوَذاته[2]، به معني «فرمانرواي خرد در زماني دراز»،<sup>1</sup> و اين دو، دو بعد زمان در آئين زرواني هستند.
+''[[اوستا]]''<sup>*</sup> (بخش یسنه) از زُروان نام برده و از آن با دو گونه صفت یاد کرده است: با صفت اَکَرَنه[Akarana] (بیکران) و با صفت دَرِغوخوَذاته[Daregho-Xvadhāta]، به معنی «فرمانروای خرد در زمانی دراز»<ref>جلالی مقدم، مسعود. '''''آئین زروانی.''''' تهران: 1372، ص 41، 42. </ref>، و این دو، دو بعد زمان در آئین زروانی هستند.
-بيشتر پژوهشگران بر اين باورند كه از اواخر دوران هخامنشي در ديانت زرتشتي شايع در غرب ايران، اين اعتقاد رواج يافته بود كه اهوره مزدا و اهريمن دو برادر همزاد و فرزندان زروان (زمان بيكرانه)، هستند.<sup>2</sup> بنا بر روايات زرواني؛ زروان مبدأ اعلي است كه پيش از به وجود آمدن كائنات، وجود داشت. او اراده كرد كه آفريننده‌اي به وجود آورد تا زمين و آسمان و آنچه را كه در آنهاست بيافريند، به اين ترتيب در بطنِ زمان بيكران، خالق موجودات (اورمزد) هستي يافت. اما او به شك افتاد و در نتيجه اهريمن<sup>*</sup> يا عامل نابودكننده نيز در بطن او شكل گرفت.<sup>3</sup>
+بیشتر پژوهشگران بر این باورند که از اواخر [[هخامنشیان|دوران هخامنشی]] در دیانت [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] شایع در غرب [[کشور ایران|ایران]]، این اعتقاد رواج یافته بود که اهوره مزدا و اهریمن دو برادر همزاد و فرزندان زروان (زمان بیکرانه)، هستند<ref>دوشن گیمن، ژاک. '''''دین ایران باستان'''''. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233. </ref>. بنا بر روایات زروانی؛ زروان مبدأ اعلی است که پیش از به وجود آمدن کائنات، وجود داشت. او اراده کرد که آفریننده‌ای به وجود آورد تا زمین و آسمان و آنچه را که در آنهاست بیافریند، به این ترتیب در بطنِ زمان بیکران، خالق موجودات (اورمزد) هستی یافت. اما او به شک افتاد و در نتیجه اهریمن<sup>*</sup> یا عامل نابودکننده نیز در بطن او شکل گرفت<ref>هینلز، جان. '''''شناخت اساطیر ایران'''''. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد. </ref><ref>Hinnells, J. R. '''''Persian Mythology'''''. London: Hamlyn, 1975, P. 70 </ref>.
-زروان اهريمن را براي 9 يا به روايتي 12 هزار سال، فرمانرواي جهان كرد اما قيد كرد كه پس از اين مدت، فرمانروايي عالم از آن اورمزد خواهد بود.<sup>4</sup> زروان در آسمان(سپهر) تجسم مي‌يابد و تقدير او با واسطة آن ـ و در نتيجه با واسطة ثوابت و سيارات ـ در جهان جاري مي‌گردد. لذا آئين زرواني روي هم رفته، مكتبي جبري بوده است.<sup>5</sup>
+زروان اهریمن را برای 9 یا به روایتی 12 هزار سال، فرمانروای جهان کرد اما قید کرد که پس از این مدت، فرمانروایی عالم از آن اورمزد خواهد بود<ref>آشتیانی، جلال‌الدین. '''''زرتشت، مزدیسنا و حکومت'''''. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152. </ref>. زروان در آسمان(سپهر) تجسم می‌یابد و تقدیر او با واسطه آن ـ و در نتیجه با واسطه ثوابت و سیارات ـ در جهان جاری می‌گردد. لذا آئین زروانی روی هم رفته، مکتبی جبری بوده است<ref>ویدن گرن، گئو. '''''دین‌های ایران'''''. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان'''''.''''' ص 247 به بعد؛ </ref><ref>جلالی مقدم، مسعود. '''''آئین زروانی.''''' تهران: 1372، ص 247 به بعد.</ref><ref>Widengren, G. '''''Les Religions de L'Iran'''''. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322 </ref>.
-آئين زرواني در دورة ساسانيان در ميان جامعة روشنفكران نفوذ قابل توجهي يافت و اين نفوذ در دورة اسلامي هم ميان مزداپرستان ادامه پيدا كرد، ولي سرانجام معتقدان به ثنويت پيروزي نهايي را به دست آوردند و آئين زرواني به فراموشي سپرده شد.<sup>6</sup>
+آئین زروانی در دوره ساسانیان در میان جامعه روشنفکران نفوذ قابل توجهی یافت و این نفوذ در دوره اسلامی هم میان مزداپرستان ادامه پیدا کرد، ولی سرانجام معتقدان به ثنویت پیروزی نهایی را به دست آوردند و آئین زروانی به فراموشی سپرده شد<ref>جلالی مقدم، مسعود. '''''آئین زروانی.''''' تهران: 1372، ص 60 به بعد.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+== مآخذ ==
+-    جلالی مقدم، مسعود. '''''آئین زروانی.''''' تهران: 1372، ص 41، 42.
--    جلالي مقدم، مسعود. '''''آئين زرواني.''''' تهران: 1372، ص 41، 42.
+-    دوشن گیمن، ژاک. '''''دین ایران باستان'''''. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233.
--    دوشن گيمن، ژاك. '''''دين ايران باستان'''''. ترجمة رويا منجم، تهران: فكر روز، 1375، ص 233.
+-    هینلز، جان. '''''شناخت اساطیر ایران'''''. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد؛
--    هينلز، جان. '''''شناخت اساطير ايران'''''. ترجمة احمد تفضلي، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد؛
 Hinnells, J. R. '''''Persian Mythology'''''. London: Hamlyn, 1975, P. 70 ff.
--    آشتياني، جلال‌الدين. '''''زرتشت، مزديسنا و حكومت'''''. تهران: شركت انتشار، 1366، ص 151-152.
+-    آشتیانی، جلال‌الدین. '''''زرتشت، مزدیسنا و حکومت'''''. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152.
--    ويدن گرن، گئو. '''''دين‌هاي ايران'''''. ترجمة منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ايده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالي مقدم. همان'''''.''''' ص 247 به بعد؛
+-    ویدن گرن، گئو. '''''دین‌های ایران'''''. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان'''''.''''' ص 247 به بعد؛
 Widengren, G. '''''Les Religions de L'Iran'''''. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322 ff.
--    جلالي مقدم. همان. ص 60 به بعد.
+-   جلالی مقدم، مسعود. '''''آئین زروانی.''''' تهران: 1372، ص 60 به بعد.
-----[1]. Akarana
+----[1].
-[2]. Daregho-Xvadhāta
+[2].