زُروانی، آئین
زُروانی، آئین، شاخهای از دین زردشتی که در آن مبدأ وجود زمان بیکران است و بر مبانی فلسفی و عرفانی شکل گرفته است.
اوستا* (بخش یسنه) از زُروان نام برده و از آن با دو گونه صفت یاد کرده است: با صفت اَکَرَنه[Akarana] (بیکران) و با صفت دَرِغوخوَذاته[Daregho-Xvadhāta]، به معنی «فرمانروای خرد در زمانی دراز»[۱]، و این دو، دو بعد زمان در آئین زروانی هستند.
بیشتر پژوهشگران بر این باورند که از اواخر دوران هخامنشی در دیانت زرتشتی شایع در غرب ایران، این اعتقاد رواج یافته بود که اهوره مزدا و اهریمن دو برادر همزاد و فرزندان زروان (زمان بیکرانه)، هستند[۲]. بنا بر روایات زروانی؛ زروان مبدأ اعلی است که پیش از به وجود آمدن کائنات، وجود داشت. او اراده کرد که آفرینندهای به وجود آورد تا زمین و آسمان و آنچه را که در آنهاست بیافریند، به این ترتیب در بطنِ زمان بیکران، خالق موجودات (اورمزد) هستی یافت. اما او به شک افتاد و در نتیجه اهریمن* یا عامل نابودکننده نیز در بطن او شکل گرفت[۳][۴].
زروان اهریمن را برای 9 یا به روایتی 12 هزار سال، فرمانروای جهان کرد اما قید کرد که پس از این مدت، فرمانروایی عالم از آن اورمزد خواهد بود[۵]. زروان در آسمان(سپهر) تجسم مییابد و تقدیر او با واسطه آن ـ و در نتیجه با واسطه ثوابت و سیارات ـ در جهان جاری میگردد. لذا آئین زروانی روی هم رفته، مکتبی جبری بوده است[۶][۷][۸].
آئین زروانی در دوره ساسانیان در میان جامعه روشنفکران نفوذ قابل توجهی یافت و این نفوذ در دوره اسلامی هم میان مزداپرستان ادامه پیدا کرد، ولی سرانجام معتقدان به ثنویت پیروزی نهایی را به دست آوردند و آئین زروانی به فراموشی سپرده شد[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 41، 42.
- ↑ دوشن گیمن، ژاک. دین ایران باستان. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 233.
- ↑ هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد.
- ↑ Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyn, 1975, P. 70
- ↑ آشتیانی، جلالالدین. زرتشت، مزدیسنا و حکومت. تهران: شرکت انتشار، 1366، ص 151-152.
- ↑ ویدن گرن، گئو. دینهای ایران. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ایده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالی مقدم. همان. ص 247 به بعد؛
- ↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 247 به بعد.
- ↑ Widengren, G. Les Religions de L'Iran. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322
- ↑ جلالی مقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 60 به بعد.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
نامعلوم