مجله آموزش و پرورش

آموزش و پرورش، نشریة رسمی وزارت آموزش و پرورش ایران از سال 1298ش تا 1357ش.

این مجله از حیث طول زمان انتشار یكی از نشریات معدود و مهم ایران است، لیكن از وقت تأسیس تا هنگام تعطیل چند نام مختلف داشته است و با این همه همواره به عنوان ارگان رسمی وزارت فرهنگ ایران به شمار می‌رفته است. این مجله مدیران متعدد با سلیقه‌های متنوع داشته است. در نخستین سال انتشار مجله با نام اصول تعلیمات و با قطع بزرگ به مدت دو سال منتشر شد. در اوائل سال 1304ش علی‌اصغر حكمت شیرازی رئیس یكی از دوایر وزارت معارف، مدیریت مجله را بر عهده گرفت. حكمت در سر مقالة نخستین شماره تحت عنوان مجلة تعلیم و تربیت علت انتشار و تغییر نام آن به مجلة تعلیم و تربیت را بیان داشت و افزود كه منظور از انتشار این نشریه صرفاً اشاعة افكار نو و آشنا ساختن معلمان و دبیران با دانش روز می‌باشد.

این مجله دو بخش مستقل داشت: بخش اول به مقالات و پژوهش‌های ادبی و فرهنگی و اجتماعی و بخش دوم به درج قوانین و آئین‌نامه‌های آموزش و پرورش و دستورالعمل‌های وزارت‌خانه، به ویژه تصمیمات شورای عالی فرهنگ، اختصاص یافت. بخش دوم نه تنها در آن زمان مورد استفاده قرار می‌گرفت، بلكه اكنون نیز منبعی اصلی برای تدوین تاریخ فرهنگ ایران به شمار می‌آید.

با همة تلاش حكمت در ادامة انتشار این مجله، لیكن انتشار آن به بیش از دو سال نكشید و در 1306ش تعطیل و این تعطیلی 6 سال به درازا كشید. سرانجام، به همت علی‌اصغر حكمت، كه به مقام وزارت رسیده بود، كار انتشار آن از اول سال 1313ش دوباره آغاز شد. این بار مجله با مدیریت نصرالله فلسفی، نویسنده و مترجم و استاد دانشگاه تهران انتشار یافت. فلسفی، كه تا اسفند 1316ش مدیری مجله را بر عهده داشت، مقالات كثیری از دانشمندان برجستة آن روزگار چون بدیع‌الزمان فروزانفر، احمد بهمنیار، احمد كسروی، رشید یاسمی و دكتر صدیق اعلم را به چاپ رساند.

از اول 1317ش مجله با نام جدید آموزش و پرورش، كه فرهنگستان آنرا در برابر اصطلاح تعلیم و تربیت نهاده بود، با مدیری محمد محیط طباطبایی دوباره انتشار یافت. مدیر بعدی دكتر لطفعلی صورتگر بود كه از نیمة 1319ش تا آخر 1322ش مجله را منتشر كرد. سپس حبیب یغمایی مدیریت مجله را در سال‌های 1323ش و 1324ش و 1328ش بر عهده گرفت و مجله را به سبك و سیاق مجله‌های تحقیقی منتشر می‌كرد. پس از وی تا 1357ش افراد متعدد چون محسن شاملو، اقبال یغمایی، عباس شوقی، دكتر محمد امین ریاحی و دكتر مهدی جویا و چند تن دیگر، كه اكثراً سمت مدیر كلی ادارة نگارش فرهنگ را داشتند، مدیریت مجله را تقبّل نمودند. نشریة آموزش و پرورش چند سال قبل از انقلاب به مدیری روانشاد ایرج جهانشاهی و سردبیری عبدالمحمد آیتی منتشر شد. پس از انقلاب آخرین دورة انتشار این مجله، یعنی سال چهل و هشتم آن در سال‌های 1358ش و 1359ش به مدیری محمود حاج حكیمی منتشر و پس از آن برای همیشه تعطیل شد.

مجلة آموزش و پرورش به سبب دوران انتشار طولانی و تغییر مدیران و سردبیران، نشریه‌ای یكدست نبوده، و بنابراین تغییرات، مطالب و محتویات آن تفاوت می‌كرد. مندرجات آنرا در برخی سال‌ها بیشتر مطالب و موضوعات تحقیقی و در برخی ادوار بیشتر مقالات آموزشی و تربیتی و مسائل فنی آموزش و پرورش تشكیل می‌داد. در بیشتر شماره‌ها نیز اخبار فرهنگی و خبرهای وزارت آموزش و پرورش درج می‌شد.

نیز نگاه کنید به

مآخذ:

1-    آرین پور، یحیی. از نیما تا روزگار ما. تهران: 1374، ص 63-64؛ افشار، ایرج. فهرست مقالات فارسی. تهران: فرانكلین، 1348، ج 1، مقدمه، ج 2، مقدمه؛ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. اصفهان: 1363، ج 1، ص 128-132، 272-275؛ یغمایی، اقبال. «ماهنامة آموزش و پرورش از 1298 تا امروز»، مجلة آموزش و پرورش.  سال 35، ص 113-115.

سیدعلی آل‌داود

منبع اصلی

نویسنده مقاله