پوشاک خوافی

پوشاک خوافی، لباس شاخص مردم بومی خواف که در بخش شمال شرقی ایران و در استان خراسان جنوبی زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی شده است.

لباس مردانه

مردان کلاهی مخملی به نام «قُرص»که حاشیه‌دوزی و آینه‌کاری شده و نیز کلاه‌های نمدی بر سر می‌گذارند. روی کلاه را اغلب با شال سفید منگوله داری به طول 7 تا 10 متر می‌پیچند. این شال را در بخش‌های جنوبی‌تر خراسان (بیرجند) که به رنگ‌های سفید، سیاه، و یا زرد است، و از بالای سربه زیر چانه برده می‌شود، «لَمبوته» می‌گویند.

پیراهن گشادی می‌پوشند که تا زانوان‌شان می‌رسد. این پیراهن را با حدود 5 متر پارچه به رنگ سفید و آبی می‌دوزند، و دو چاک در پهلوهای آن دیده می‌گذارند. این پیراهن اغلب بی یقه است اما روی شانه آن درز دگمه‌داری می‌گذارند. به نوعی از لمبوته که بالاتنه‌اش تنگ‌تر و چسبان است و در پهلوها و قسمت پایین آن در پشت، چین‌های لَختی دارد، «چِِلْتِلیز» می‌گویند. روی سینه و سرآستین‌های آن دگمه می‌خورد و با سوزن‌دوزی و «تِلیزه» (چین‌خوردگی) تزیین شده است. شلوار مردان گشاد و دمپای آن حاشیه‌دوزی شده و به طرف پایین و مچ پا تنگ می‌شود. روی لباس جلیقه و روی جلیقه، گاهی کتی بی یقه می‌پوشند. ساق پا و نیز ساعدهای دست را غالباً با نوارهایی می‌پیچند. در بخش‌های غربی‌تر منطقه (گُناباد) مردان گاهی نوعی عبای گشاد که در پهلو چاک دار به تن می‌کنند.

لباس زنانه

زنان روسری نخی بسیار نازکی که گاهی لبه‌های ریشه ای دارد بر سر می‌گذارند و رویش دستمال کوچک و سیاه ابریشمی که حاشیه سبز و قرمز دارد، می‌پیچند و دو گوشه‌اش را روی پیشانی می‌بندند. در زیر آن کلاه پارچه‌ای کوچکی که رشته‌هایی از پولک و سکه‌های نقره دور آن بسته شده است و «سَریزه» نام دارد، بر سر می‌نهند. پیراهن زنان ساده و آستین بلند و قد آن تا زانو است. پهلوهای این پیراهن چاک دار یقه‌اش گرد و روی سینه آن دگمه خور و جلوباز است. نوعی از این پیراهن حاشیه‌دوزی و پولک دوزی شده است. جلیقه ای روی پیراهن می‌پوشند، که جلیقه زنان جوان اغلب قرمز و سالخوردگان بیشتر سیاه است. در فصل سرما یل می‌پوشند که نیم تنه مخملی آستین دار با لبه و مچ‌های یل حاشیه‌دوزی شده ابریشمی است. شلوارشان (قَدَک) مانند شلوار مردان گشاد و پف کرده، اما پاچه‌های آن اغلب با الیاف طلایی و پولکدوزی تزیین شده است. در جشن‌ها شلوار تنگ‌تری می‌پوشند که «نظامی» نام دارد. دامن کوتاه (شلیته) آنان از نوار‌های پهن پارچه‌ای دوخته شده و تا زانو می‌رسد و به نشیمنگاه می‌چسبد. این دامن در جلو با دو دگمه بسته می‌شود و پایین آن بسیار پُرچین است که به حدود 10 متر پارچه نیاز دارد. چادر زنان «چرشَو» از پارچه چهارخانه آبی دوخته می‌شود و گاه لبه‌ای حاشیه‌دار به آن می‌دوزند. نوع دیگر چادر را که نخی است «اَفَندی» می‌گویند.

نیز نگاه کنید به

• استان خراسان جنوبی

• نیم تنه
• چادر

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

حسینعلی بیهقی

تلخیص محمدرضا چیت ساز