ابوسعید ابوالخیر: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸

ابوسعید ابوالخیر (357ـ440ق / 967ـ1049م) عارف، ‌شاعر.

شیخ ابوسعید فضل‌الله فرزند احمد / محمد بن ابراهیم / احمد میهَنَی در میهَنَه (ناحیه‌ای میان سرخس و ابیورد خراسان) به دنیا آمد^[۱]. علوم مقدماتی چون صرف و نحو و لغت را در زادگاهش آموخت. سپس به مرو رفت و مدت پنج سال نزد ابوعبدالله خضری درس فقه خواند. پس از وفات او، پنج سال دیگر درحوزه درس فقه ابوبکر قفّال مروزی (د 417ق / ؟م) شرکت کرد^[۲]. پس از 378ق / ؟م رهسپار سرخس شد و نزد ابوعلی زاهر (د 389ق/ ؟م) بن احمد فقیه به تکمیل تحصیل پرداخت. بعد از مرگ زاهر، توسط لقمان سرخسی به ابوالفضل حسن سرخسی (د 414ق/ ؟م) معرفی شد^[۳]. این آشنایی احوالش را دگرگون کرد و او را به ترک علوم رسمی‌و گزینش تصوف کشاند^[۴]. سپس به میهنه بازگشت و مدت هفت سال به ریاضت پرداخت. چندی پس از آن بار دیگر به دیدار ابوالفضل سرخسی شتافت. بعد از این ملاقات به اشاره پیر خود به نیشابور نزد ابوعبدالرحمن سُلمی‌صوفی پرآوازه رفت و از وی خرقه ارشاد گرفت^[۵]. چون شیخ ابوالفضل درگذشت، ابوسعید رهسپار آمل شد و در آن شهر به دست ابوالعباس قصاب آملی خرقه تبرک پوشید^[۶]. با شیخ ابوعلی سینا^* (د ؟ ق) و نیز شیخ ابوالحسن دیدارهایی داشت و مکاتبه‌هایی میان آنان صورت گرفت^[۷]. سرانجام در زادگاهش درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد. مقامات اربعین / چهل مقام از جمله آثار اوست. احوال و کراماتش در کتاب‌های اسرارالتوحید^* و حالات و سخنان ابوسعید توسط نوادگان وی گردآوری شده است^[۸]. قطعات، رباعیات و ابیات پراکنده‌ای را از زبان ابوسعید نقل کرده‌اند که از قدیم‌ترین نمونه‌های شعر تعلیمی‌صوفیه به شمار می‌رود^[۹].

مآخذ:

دانشنامه ایران و اسلام. زیر نظر احسان یارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.
بیانی، ‌مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 138ـ 139.
اثر‌آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.
جمال‌الدین ابوروح لطف‌الله. حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.
نفیسی، سعید. سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر. ‌تهران: سنایی، چ 5، 1373، ص 5.
دامادی، ‌محمد. ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.
بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. سبک‌شناسی. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.
اثرآفرینان. همان. ص 169.
دامادی، ‌محمد. همان. ص 73.

ابوالقاسم رادفر

↑ دانشنامه ایران و اسلام. زیر نظر احسان یارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.
↑ بیانی، ‌مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 138ـ 139.
↑ اثر‌آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.
↑ جمال‌الدین ابوروح لطف‌الله. حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.
↑ نفیسی، سعید. سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر. ‌تهران: سنایی، چ 5، 1373، ص 5.
↑ دامادی، ‌محمد. ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.
↑ بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. سبک‌شناسی. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.
↑ اثر‌آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 169.
↑ دامادی، ‌محمد. ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 73.

[1] دانشنامه ایران و اسلام. زیر نظر احسان یارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.

[2] بیانی، ‌مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 138ـ 139.

[3] اثر‌آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.

[4] جمال‌الدین ابوروح لطف‌الله. حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.

[5] نفیسی، سعید. سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر. ‌تهران: سنایی، چ 5، 1373، ص 5.

[6] دامادی، ‌محمد. ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.

[7] بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. سبک‌شناسی. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.

[8] اثر‌آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 169.

[9] دامادی، ‌محمد. ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 73.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''ابوسعيد ابوالخير''' (357ـ440ق / 967ـ1049م) عارف، ‌شاعر.
+'''ابوسعید ابوالخیر''' (357ـ440ق / 967ـ1049م) عارف، ‌شاعر.
-شيخ ابوسعيد فضل‌الله فرزند احمد / محمد بن ابراهيم / احمد ميهَنَي در ميهَنَه (ناحيه‌اي ميان سرخس و ابيورد خراسان) به دنيا آمد.<sup>1</sup> علوم مقدماتي چون صرف و نحو و لغت را در زادگاهش آموخت. سپس به مرو رفت و مدت پنج سال نزد ابوعبدالله خضري درس فقه خواند. پس از وفات او، پنج سال ديگر درحوزة درس فقه ابوبكر قفّال مروزي (د 417ق / ؟م) شركت كرد.<sup>2</sup> پس از 378ق / ؟م رهسپار سرخس شد و نزد ابوعلي زاهر (د 389ق/ ؟م) بن احمد فقيه به تكميل تحصيل پرداخت. بعد از مرگ زاهر، توسط لقمان سرخسي به ابوالفضل حسن سرخسي (د 414ق/ ؟م) معرفي شد.<sup>3</sup> اين آشنايي احوالش را دگرگون كرد و او را به ترك علوم رسمي‌و گزينش تصوف كشاند.<sup>4</sup> سپس به ميهنه بازگشت و مدت هفت سال به رياضت پرداخت. چندي پس از آن بار ديگر به ديدار ابوالفضل سرخسي شتافت. بعد از اين ملاقات به اشارة پير خود به نيشابور نزد ابوعبدالرحمن سُلمي‌صوفي پرآوازه رفت و از وي خرقة ارشاد گرفت.<sup>5</sup> چون شيخ ابوالفضل درگذشت، ابوسعيد رهسپار آمل شد و در آن شهر به دست ابوالعباس قصاب آملي خرقة تبرك پوشيد.<sup>6</sup> با شيخ ابوعلي سينا<sup>*</sup> (د ؟ ق) و نيز شيخ ابوالحسن ديدارهايي داشت و مكاتبه‌هايي ميان آنان صورت گرفت.<sup>7</sup> سرانجام در زادگاهش درگذشت و در همان جا به خاك سپرده شد. ''مقامات اربعين / چهل مقام'' از جمله آثار اوست. احوال و كراماتش در كتاب‌هاي ''اسرارالتوحيد<sup>*</sup>'' و ''حالات و سخنان ابوسعيد'' توسط نوادگان وي گردآوري شده است.<sup>8</sup> قطعات، رباعيات و ابيات پراكنده‌اي را از زبان ابوسعيد نقل كرده‌اند كه از قديم‌ترين نمونه‌هاي شعر تعليمي‌صوفيه به شمار مي‌رود.<sup>9</sup>
+شیخ ابوسعید فضل‌الله فرزند احمد / محمد بن ابراهیم / احمد میهَنَی در میهَنَه (ناحیه‌ای میان سرخس و ابیورد خراسان) به دنیا آمد<ref>'''''دانشنامه ایران و اسلام'''''. زیر نظر احسان یارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.</ref>. علوم مقدماتی چون صرف و نحو و لغت را در زادگاهش آموخت. سپس به مرو رفت و مدت پنج سال نزد ابوعبدالله خضری درس فقه خواند. پس از وفات او، پنج سال دیگر درحوزه درس فقه ابوبکر قفّال مروزی (د 417ق / ؟م) شرکت کرد<ref>بیانی، ‌مهدی. '''''کارنامه''''' '''''بزرگان''' '''ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 138ـ 139.</ref>. پس از 378ق / ؟م رهسپار سرخس شد و نزد ابوعلی زاهر (د 389ق/ ؟م) بن احمد فقیه به تکمیل تحصیل پرداخت. بعد از مرگ زاهر، توسط لقمان سرخسی به ابوالفضل حسن سرخسی (د 414ق/ ؟م) معرفی شد<ref>'''''اثر‌آفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.</ref>. این آشنایی احوالش را دگرگون کرد و او را به ترک علوم رسمی‌و گزینش تصوف کشاند<ref>جمال‌الدین ابوروح لطف‌الله. '''''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر'''''. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.</ref>. سپس به میهنه بازگشت و مدت هفت سال به ریاضت پرداخت. چندی پس از آن بار دیگر به دیدار ابوالفضل سرخسی شتافت. بعد از این ملاقات به اشاره پیر خود به نیشابور نزد ابوعبدالرحمن سُلمی‌صوفی پرآوازه رفت و از وی خرقه ارشاد گرفت<ref>نفیسی، سعید. '''''سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر'''''. ‌تهران: سنایی، چ 5، 1373، ص 5.</ref>. چون شیخ ابوالفضل درگذشت، ابوسعید رهسپار آمل شد و در آن شهر به دست ابوالعباس قصاب آملی خرقه تبرک پوشید<ref>دامادی، ‌محمد. '''''ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.</ref>. با [[ابن سینا، ادبیات|شیخ ابوعلی سینا]]<sup>*</sup> (د ؟ ق) و نیز شیخ ابوالحسن دیدارهایی داشت و مکاتبه‌هایی میان آنان صورت گرفت<ref>بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک‌شناسی'''''. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.</ref>. سرانجام در زادگاهش درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد. ''مقامات اربعین / چهل مقام'' از جمله آثار اوست. احوال و کراماتش در کتاب‌های ''اسرارالتوحید<sup>*</sup>'' و ''حالات و سخنان ابوسعید'' توسط نوادگان وی گردآوری شده است<ref>'''''اثر‌آفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 169.</ref>. قطعات، رباعیات و ابیات پراکنده‌ای را از زبان ابوسعید نقل کرده‌اند که از قدیم‌ترین نمونه‌های شعر تعلیمی‌[[صوفیه]] به شمار می‌رود<ref>دامادی، ‌محمد. '''''ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 73.</ref>.
 '''مآخذ:'''
-# '''''دانشنامة ايران و اسلام'''''. زير نظر احسان يارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.
+# '''''دانشنامه ایران و اسلام'''''. زیر نظر احسان یارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.
-# بياني، ‌مهدي. '''''كارنامة''''' '''''بزرگان''' '''ايران'''''. تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340 (تاريخ مقدمه)، ص 138ـ 139.
+# بیانی، ‌مهدی. '''''کارنامه''''' '''''بزرگان''' '''ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 138ـ 139.
-# '''''اثر‌آفرينان'''''. زير نظر كمال حاج سيد جوادي، ‌با همكاري عبدالحسين نوايي‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.
+# '''''اثر‌آفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سید جوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.
-# جمال‌الدين ابوروح لطف‌الله. '''''حالات و سخنان ابوسعيد ابوالخير'''''. با مقدمه، تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي كدكني، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.
+# جمال‌الدین ابوروح لطف‌الله. '''''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر'''''. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.
-# نفيسي، سعيد. '''''سخنان منظوم ابوسعيد ابوالخير'''''. ‌تهران: سنايي، چ 5، 1373، ص 5.
+# نفیسی، سعید. '''''سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر'''''. ‌تهران: سنایی، چ 5، 1373، ص 5.
-# دامادي، ‌محمد. '''''ابوسعيد نامه؛ زندگي نامة ابوسعيد ابوالخير'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.
+# دامادی، ‌محمد. '''''ابوسعید نامه؛ زندگی نامه ابوسعید ابوالخیر'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.
-# بهار (ملك‌الشعرا)، ‌محمدتقي. '''''سبك‌شناسي'''''. ‌تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.
+# بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک‌شناسی'''''. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.
-# '''''اثرآفرينان'''''. همان. ص 169.
+# '''''اثرآفرینان'''''. همان. ص 169.
-# دامادي، ‌محمد. همان. ص 73.
+# دامادی، ‌محمد. همان. ص 73.
 ابوالقاسم رادفر