سروش اصفهانی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۹

سروش اصفهانی (1228 ـ 1285ق/ 1813 ـ 1868م) شاعر.

میرزا محمدعلی ملقب به خان و شمس الشعرا و متخلص به سروش، فرزند قنبرعلی اصفهانی سدهی، شاعر قصیده سرای سده 13ق در اصفهان به دنیا آمد^[۱]. سلسله نسب او به نجم ثانی از سرداران بنام شاه اسماعیل اول صفوی (حک 905ـ930ق / ؟م) می‌رسید. اجداش کارگزار ملوک بودند، اما پدرش پیشه قصابی داشت و روزگار را به سختی می‌گذراند^[۲]. سروش در ابتدای جوانی از زادگاهش به اصفهان رفت و چند سالی در سایه حمایت سید بیدآبادی (م 1260ق / ؟م) مجتهد و مدرس مشهور آن دوره زیست و کمی خواندن و نوشتن آموخت^[۳]. سپس در دوره ولیعهدی ناصرالدین شاه (حک 1264ـ1313ق / ؟م) در تبریز به خدمت آن شاهزاده راه یافت و با سرودن قصایدی در مدح او به شهرت رسید. پس از جلوس ناصرالدین شاه در تهران ملک الشعرای دربار وی شد و ثروت فراوانی اندوخت^[۴]. از آن پس سال‌ها با سمت شاعر رسمی دربار به آسایش گذراند و سرانجام در تهران درگذشت. از آثارش می‌توان: شمس المناقب (به اهتمام ابراهیم مشتری طوسی، تهران، 1300ق)، ‌در مدح و منقبت پیامبر (ص) و خاندان نبوّت، ‌مثنوی روضه الانوار در ذکر واقعه کربلا، دیوانی به نام زینه المدایح و قصاید، ‌فتح نامه‌ها و مثنوی‌های (اردیبهشت‌نامه، ساقی‌نامه، الهی‌نامه) را نام برد. دیوان کامل او نخستین بار در 1339ـ1340ش با مقدمه جلال همایی و به اهتمام محمدجعفر محجوب در دوجلد به چاپ رسید^[۵]. سروش دست کم هفت هزار بیت از نه هزار بیت قصایدش را از قصاید فرخی و بقیه را از منوچهری، ‌عنصری، ‌مسعود سعد، ‌رودکی و دیگران پیروی کرده است^[۶]. به رغم صنعت‌گری‌های که احیاناً در کلامش وجود دارد، تا حدی به سرّ لطیفه سهل و ممتنع نیز دست می‌یابد^[۷]^[۸].

مآخذ:

اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.
محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).
تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.
آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، چ 2، 1351، ‌ج 1، ص 87.
حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، چ 1، 1364، ص 232.
زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 176. و نیز نگ: صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، چ 2، بی تا، ص 94- 102.

ابوالقاسم رادفر

↑ اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.
↑ محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).
↑ تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
↑ شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.
↑ آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، 1351، ‌ج 1، ص 87.
↑ حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، 1364، ج.1، ص 232.
↑ زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، 1363، ج.1، ص 176.
↑ صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، بی تا، ج.2، ص 94- 102.

[1] اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.

[2] محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).

[3] تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.

[4] شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.

[5] آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، 1351، ‌ج 1، ص 87.

[6] حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، 1364، ج.1، ص 232.

[7] زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، 1363، ج.1، ص 176.

[8] صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، بی تا، ج.2، ص 94- 102.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سروش اصفهاني''' (1228 ـ 1285ق/ 1813 ـ 1868م) شاعر.
+'''سروش اصفهانی''' (1228 ـ 1285ق/ 1813 ـ 1868م) شاعر.
-ميرزا محمدعلي ملقب به خان و شمس الشعرا و متخلص به سروش، فرزند قنبرعلي اصفهاني سدهي، شاعر قصيده سراي سدة 13ق در اصفهان به دنيا آمد.<sup>1</sup> سلسلة نسب او به نجم ثاني از سرداران بنام شاه اسماعيل اول صفوي (حك 905ـ930ق / ؟م) مي‌رسيد. اجداش كارگزار ملوك بودند، اما پدرش پيشة قصابي داشت و روزگار را به سختي مي‌گذراند.<sup>2</sup> سروش در ابتداي جواني از زادگاهش به اصفهان رفت و چند سالي در ساية حمايت سيد بيدآبادي (م 1260ق / ؟م) مجتهد و مدرس مشهور آن دوره زيست و كمي خواندن و نوشتن آموخت.<sup>3</sup> سپس در دورة وليعهدي ناصرالدين شاه (حك 1264ـ1313ق / ؟م) در تبريز به خدمت آن شاهزاده راه يافت و با سرودن قصايدي در مدح او به شهرت رسيد. پس از جلوس ناصرالدين شاه در تهران ملك الشعراي دربار وي شد و ثروت فراواني اندوخت.<sup>4</sup> از آن پس سال‌ها با سمت شاعر رسمي دربار به آسايش گذراند و سرانجام در تهران درگذشت. از آثارش مي‌توان: ''شمس المناقب'' (به اهتمام ابراهيم مشتري طوسي، تهران، 1300ق)، ‌در مدح و منقبت پيامبر (ص) و خاندان نبوّت، ‌مثنوي ''روضةالانوار'' در ذكر واقعة كربلا، ديواني به نام زينة المدايح و قصايد، ‌فتح نامه‌ها و مثنوي‌هاي (''ارديبهشت‌نامه، ساقي‌نامه، الهي‌نامه'') را نام برد. ''ديوان'' كامل او نخستين بار در 1339ـ1340ش با مقدمة جلال همايي و به اهتمام محمدجعفر محجوب در دوجلد به چاپ رسيد.<sup>5</sup> سروش دست كم هفت هزار بيت از نه هزار بيت قصايدش را از قصايد فرخي و بقيه را از منوچهري، ‌عنصري، ‌مسعود سعد، ‌رودكي و ديگران پيروي كرده است.<sup>6</sup> به رغم صنعت‌گري‌هاي كه احياناً در كلامش وجود دارد، تا حدي به سرّ لطيفة سهل و ممتنع نيز دست مي‌يابد.<sup>7</sup>
+میرزا محمدعلی ملقب به خان و شمس الشعرا و متخلص به سروش، فرزند قنبرعلی اصفهانی سدهی، شاعر قصیده سرای سده 13ق در [[اصفهان]] به دنیا آمد<ref>'''''اثرآفرینان'''''. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.</ref>. سلسله نسب او به نجم ثانی از سرداران بنام شاه اسماعیل اول صفوی (حک 905ـ930ق / ؟م) می‌رسید. اجداش کارگزار ملوک بودند، اما پدرش پیشه قصابی داشت و روزگار را به سختی می‌گذراند<ref>محجوب، محمدجعفر. '''''دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی'''.'' یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).</ref>. سروش در ابتدای جوانی از زادگاهش به اصفهان رفت و چند سالی در سایه حمایت سید بیدآبادی (م 1260ق / ؟م) مجتهد و مدرس مشهور آن دوره زیست و کمی خواندن و نوشتن آموخت<ref>تجربه کار، ‌نصرت. '''''سبک شعر در عصر قاجاریه'''''. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.</ref>. سپس در دوره ولیعهدی [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] (حک 1264ـ1313ق / ؟م) در [[تبریز]] به خدمت آن شاهزاده راه یافت و با سرودن قصایدی در مدح او به شهرت رسید. پس از جلوس [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] در [[استان تهران|تهران]] ملک الشعرای دربار وی شد و ثروت فراوانی اندوخت<ref>شمس لنگرودی، محمد. '''''مکتب بازگشت''''' (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.</ref>. از آن پس سال‌ها با سمت شاعر رسمی دربار به آسایش گذراند و سرانجام در [[استان تهران|تهران]] درگذشت. از آثارش می‌توان: ''شمس المناقب'' (به اهتمام ابراهیم مشتری طوسی، تهران، 1300ق)، ‌در مدح و منقبت پیامبر (ص) و خاندان نبوّت، ‌مثنوی ''روضه الانوار'' در ذکر واقعه کربلا، دیوانی به نام زینه المدایح و قصاید، ‌فتح نامه‌ها و مثنوی‌های (''اردیبهشت‌نامه، ساقی‌نامه، الهی‌نامه'') را نام برد. ''دیوان'' کامل او نخستین بار در 1339ـ1340ش با مقدمه جلال همایی و به اهتمام محمدجعفر محجوب در دوجلد به چاپ رسید<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. ‌تهران: جیبی، 1351، ‌ج 1، ص 87.</ref>. سروش دست کم هفت هزار بیت از نه هزار بیت قصایدش را از قصاید فرخی و بقیه را از منوچهری، ‌عنصری، ‌مسعود سعد، ‌رودکی و دیگران پیروی کرده است<ref>حمیدی شیرازی، مهدی''. '''شعر در عصر قاجار'''''. ‌تهران: گنج کتاب،  1364، ج.1، ص 232.</ref>. به رغم صنعت‌گری‌های که احیاناً در کلامش وجود دارد، تا حدی به سرّ لطیفه سهل و ممتنع نیز دست می‌یابد<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی'''''. تهران: نوین، 1363، ج.1، ص 176. </ref><ref>صفایی، ابراهیم. '''''نهضت ادبی ایران در عصر قاجار''.''' تهران: ابن سینا، بی تا، ج.2، ص 94- 102.</ref>.
 '''مآخذ:'''
-# '''''اثرآفرينان'''''. زير نظر سيدكمال حاج سيدجوادي، با همكاري عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، 1378، ج 2، ص 239.
+# '''''اثرآفرینان'''''. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.
-# محجوب، محمدجعفر. '''''ديوان شمس الشعرا سروش اصفهاني'''.'' يا مقدمة جلال همايي، ‌تهران: اميركبير، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همايي).
+# محجوب، محمدجعفر. '''''دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی'''.'' یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).
-# تجربه كار، ‌نصرت. '''''سبك شعر در عصر قاجاريه'''''. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
+# تجربه کار، ‌نصرت. '''''سبک شعر در عصر قاجاریه'''''. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
-# شمس لنگرودي، محمد. '''''مكتب بازگشت''''' (ويرايش دوم). تهران: نشر مركز، 1375، ص 243.
+# شمس لنگرودی، محمد. '''''مکتب بازگشت''''' (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.
-# آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''. ‌تهران: جيبي، چ 2، 1351، ‌ج 1، ص 87.
+# آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. ‌تهران: جیبی، چ 2، 1351، ‌ج 1، ص 87.
-# حميدي شيرازي، مهدي''. '''شعر در عصر قاجار'''''. ‌تهران: گنج كتاب، چ 1، 1364، ص 232.
+# حمیدی شیرازی، مهدی''. '''شعر در عصر قاجار'''''. ‌تهران: گنج کتاب، چ 1، 1364، ص 232.
-# زرين‌كوب، عبدالحسين. '''''سيري در شعر فارسي'''''. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 176. و نيز نگ: صفايي، ابراهيم. '''''نهضت ادبي ايران در عصر قاجار''.''' تهران: ابن سينا، چ 2، بي تا، ص 94- 102.
+# زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی'''''. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 176. و نیز نگ: صفایی، ابراهیم. '''''نهضت ادبی ایران در عصر قاجار''.''' تهران: ابن سینا، چ 2، بی تا، ص 94- 102.
 ابوالقاسم رادفر