مدینه

مدینه، از شهرهای معروف جزیرۀالعرب. واقع در زمینی هموار بین دو کوه، در فاصلۀ 500 کیلومتری شمال مکه و 425 کیلومتری شمال شرقی جده، در ناحیه حجاز در شبه جزیرۀ عربستان. مدینه که در جاهلیت نامش یثرب بوده، پس از ورود رسول الله(ص) به آنجا به مدینۀالنبی (مدینۀالرسول) تغییر نام یافت. پیامبر پس از هجرت در مدینه، اقامت نمودند و این شهر محل مسجد و مدفن ایشان گردید، و حرم مقدس پیغمبر اسلام نیز در آنجا است. نام مدینه چهار بار، و یثرب فقط یک بار در قرآن ذکر شده است. به گزارش ابراهیم ابن یحیی مدینه در تورات دارای یازده اسم است، به نقل از زید بن اسلم، رسول خدا فرمودند: «برای مدینه دَه نام می‌باشد» و سمهودی در کتاب وفاءالوفاء بیش از 90 اسم به مدینه نسبت داده که از آن جمله طیبه، طابۀ، جابرۀ، مجبورۀ، دارالایمان می‌باشد. در حدیث رسول خدا(ص) آمده کربلا دیگر به شمشیر گشوده شد ولی مدینه به قرآن فتح گردید. هوای مدینه گرم و در آن آب روان وجود دارد. آب مشروب مدینه قبل و بعد از اسلام از چاه رومَد بود. عروه، بیرحاء، ابس بن مالک، غرس و أنا از چاه‌های دیگر مدینه می‌باشد. به گفتۀ یعقوبی مدینه را چهار رودخانه بوده (1343ش) به نام‌های وادی بطحان، عقیق اکبر، عقیق اصغر و وادی قناۀ. اُحد نزدیک ترین کوه به مدینه در شمال، کوه عیره در جنوب و دو کوه أجا و سلمی که به طی مشهورند در مشرق قرار دارند. ساکنین مدینه اکثراً اهل سنت و جماعت‌اند، فقط طائفه‌ای به نام غاوله دارای مذهب تشیع‌اند.

اوس و خزرج دو قبیلۀ عمده اعراب در مدینه بودند که با هجرت پیامبر به این شهر اسلام آوردند.

خاک مدینه پربرکت و حاصلخیز است. و به دو قسمت زمین‌هایی با خاک سفید و بدون املاح و زمین‌هایی با خاک سیاه تقسیم می‌شود. در مدینه کالاهای بسیار تجارت می‌شوند از جمله خرما، روغن، پنیر، حبوبات و گندم. مشهورترین بازار مدینه «باب السلام» است و «سوق الساحۀ» و «سوق المناحۀ» که بازار «حراج» یا «سوق الحراج» هم گویند، از دیگر بازارهای آن می‌باشند. همچنین مدینه دارای دیواری با دو جدار داخلی و خارجی (236هـ) بوده است.

مآخذ:

1.   حسین دشتی، سیدمصطفی. معارف و معاریف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.

2.   قره چانلو، حسین. حرمین شریفین (تاریخ مکه و مدینه). ص15، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، به نقل از حمدالله مستوفی قزوینی، نزهۀالقلوب. نشهر طهوری، ص12.

3.   همانجا.

4.   خرمشاهی، بهاءالدین. دانشنامۀ قرآن پژوهی. تهران: انتشارات دوستان، ناهید، ذیل مقالۀ مدینه، ج2، ص2023.

5.   حرمین شریفین. همانجا.

6.   دانشنامۀ قرآن پژوهی. همانجا.

7.   معارف و معاریف. همانجا.

8.   سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.

9.   سورۀ 33/13.

10. حرمین شریفین. ص 115 و 116.

11. معارف و معاریف. همانجا. به نقل از کنزالعمال حدیث 34903.

12. حرمین شریفین. همانجا.

13. همان. ص120.

14. همان. ص120 و 121.

15. همان. ص119. به نقل از یعقوبی. البلدان. تهران: ترجمۀ محمد ابراهیم آیتی، 1343، ص92.

16. همانجا. به نقل از اصطخری، مسالک و ممالک. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347، ص21.

17. همانجا. به نقل از ابی الغداء، تقویم البلدان. ترجمۀ آیتی، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.

18. همان. ص115.

19. دانشنامۀ قرآن پژوهشی. ص2024.

20. حرمین شریفین. ص115.

21. همان. ص157. به نقل از ایوب صبری پاشا، مرآۀالحرمین (سفرنامۀ مدینه)، ترجمۀ عبدالرسول منشی نشر میراث مکتوب، 1382، ص427.

22. همان. ص158.

23. همان. ص143.

آیت الله معظمی گودرزی