ایران مادی، دین
ايران مادي، دين، شواهد مربوط به دين مادها اندك و پراكنده است. قديمترين اين مدارك، كتيبههاي آشوري است. آشوریان از 836 قم با مادها آشنا شدند؛1 اما در كتيبههاي آشوري از ويران كردن پرستشگاههاي اقوام مادي سخني به ميان نميآيد كه شيوه متداول آشوريان بود. اين امر نشان ميدهد كه در آن روزگار، مادها معبد و يا مجسمههايي از خدايان خود نداشتند.2 بر اساس روايت هرودت، همه مادها را آريايي ميخواندند3 و در تحرير عيلامي كتيبه بيستون نيز اهورا مزدا «خداي آريائيان» ناميده شده است.4
براي شناخت دين مادهاي نواحي غربي فلات ايران، نامهاي خاص موجود در كتيبههاي آشوري مدارك مهمي هستند.5 نامهاي مادي سدههاي 9-7 قم، اعتقاد به اهورا مزدا را ثابت ميكند و به تدريج، از سده 6 قم، در ميان مادها به نامهايي برميخوريم كه با عقايد زردشت رابطه مستقيم دارند.6 به گزارش هرودت، مغها يكي از 6 طايفه مادي بودند و طبقه روحاني را در شاهنشاهي ماد تشكيل ميدادند. خويشكاري آنها تعبير خواب، تفأل، پيشگويي، قرباني و خواندن دعا بود7 و ماديها و پارسيها كاهنان خود را از ميان افراد اين طايفه انتخاب كردند.8 حاصل كلام اينكه به نظر ميرسد لااقل بخشي از طوايف مادي، از آغاز حضورشان در فلات ايران، بر آئين مزدايي بودند9 و احتمالاً طي 6 دهه فرمانروايي مادها، دين زردشتي در ميان ايرانيان نواحي غربي فلات ايران گسترش يافت.10
مآخذ:
1- Ghirshman, R. Iran from the Earliest Times to the Islamic Conquest, Harmondsworth, Penguin, 1961, P. 90.
2- ويدنگرن، گئو. دينهاي ايران. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگاهان ايده، 1377، ص 163.
3- Gall, H. von, "Persische und medische Stämme", Archaeologische Mitteilungen aus Iran. Berlin: 1972, Vol. V, P. 277.
4- Weissbach, F. H., Die Keilinschriften der Achämeniden, Leipzig: 1911, PP. 65, 67.
5- نك: دياكونوف، ايگور. تاريخ ماد. ترجمه كريم كشاورز، تهران: بنگاه ترجمه و نشر، 1345، ص 457.
6- همان. ص 457-459.
7- ويدنگرن. همانجا؛ دوشن ـ گيمن، ژاك. دين ايران باستان. ترجمه رويا منجم، تهران: فكر روز، 1375، ص 197؛ نيولي، گراردو. زمان و زادگاه زرتشت. ترجمه سيد منصور سيد سجادي، تهران: آگه، 1381، ص 265-266.
8- دياكونوف. همان. ص 461.
9- نيولي. همان. ص 255.
10- بويس، مري. زردشتيان: باورها و آداب ديني آنها. ترجمه عسكر بهرامي، تهران: ققنوس، 1381، ص 76؛
Boyce, M. Zoroastrianism,Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979, P. 48.