امام دوازدهگانه

اِمامانِ دَوازْدَهْگانه، امامان اهل‌بیت(ع) كه در مذهب شیعه اثنا عشری به عنوان امامان منصوص و برگزیده از جانب خداوند شناخته می‌شوند.

این امامان به ترتیب امامت عبارتند از: حضرت علی(ع)، ^*فرزندش امام حسن(ع)، ^*امام حسین(ع)، امام زین‌العابدین(ع)، ^*امام محمد باقر(ع)، ^*امام جعفر صادق(ع)، ^*امام موسی ‌كاظم(ع)، ^*امام رضا(ع)، امام محمد تقی(ع)، ^*امام علی‌النقی(ع)، ^*امام حسن ‌عسگری(ع)، ^*حضرت مهدی، امام زمان(ع) ^*.

طبق اعتقاد شیعه اثنا عشری، دوره امامت امامان دوازدهگانه با رحلت رسول اكرم(ص) و به امامت رسیدن حضرت علی(ع) آغاز شده، و بدون انقطاع تاكنون ادامه یافته است. از 260ق، پس از درگذشت امام حسن عسكری(ع) و انتقال امامت به فرزند ایشان، امام مهدی(ع)، امامت از حالت ظهور به حالت غیبت مبدل شد، و دوره بلند امامت آن حضرت تماماً در حال غیبت بوده است. اعتقاد به امامان دوازده‌گانه اساس باور شیعه اثنا عشری است و در تأیید این باور نصوص متعددی از رسول اكرم(ص) و ائمه(ع) عنوان شده، و حتی به تلویحاتی در قرآن كریم اشاره شده است. ادله اثبات امامت آنان خود موضوع كتاب‌های پرشماری در حوزه امامیه بوده، و آثاری به سبك‌های گوناگون در این باره پرداخته شده است.

امام باره

افزون بر كتب نصوص، باید به آثاری با عنوان عمومی «دلائل الامامه» در باب معجزات ائمه(ع)، یا آثاری با عنوان عمومی «الوصیه» در تبیین انتقال وصیت در سلسله امامان دوازده‌گانه، اشاره كرد. اثبات نقلیِ امامت دوازدهگانه(ع)، نزد متكلمان امامیه نیز مورد توجه بوده، و فصلی از آثار مهم كلامی امامیه را به خود اختصاص می‌داده است. در میان اهل سنت نیز احادیثی مبنی بر وجود 12 نقیب یا امام پس از رسول اكرم(ص)، تداول داشته، امام تفسیر دیگری از این 12 امام ارائه می‌شده است. در طول سده نخست هجری، از برخی از اصحاب رسول اكرم(ص)، احادیثی با مضمون بشارت به 12 امام پس از آن حضرت، در محافل گوناگون نقل می‌شد كه از آن میان به خصوص حدیث جابر بن سمره از بیشترین شهرت برخوردار بوده است؛ در این حدیث بیان شده بود كه امیران (امامان یا خلفا) پس از پیامبر(ص)، 12 تن هستند و همه ایشان از قریشند. افزودن بر آنچه گذشت، از شخصیت ائمه(ع) در محافل اهل سنت نیز همواره با حرمتی شگرف یاد می‌شد و همین حرمت، گاه انگیزه‌ای بود تا كتابی در فضائل آنان فراهم آورده شود. بی‌تردید نمونه‌هایی از كتب تألیف شده در فضائل اهل ‌بیت(ع) نزد اهل سنت، كم شمار نیست. از كتاب‌های تألیف شده در فضایل امامان دوازدهگانه در حوزه اهل سنت، از این نمونه‌ها می‌توان یاد كرد:

1. مطالب السئوول فی مناقب آل الرسول، از كمال‌الدین ابن طلحه شافعی؛

2. تذكره خواص الامه فی خصائص الائمه، اثر عالم حنفی یوسف بن قزاوغلی سبط ابن جوزی؛

3. الفصول المهمه فی معرفه احوال الائمه، از ابن صباغ مالكی؛

4. الشذارت الذهبیه یا الائمه الاثنا عشر، از شمس‌الدین ابن طولون، عالم حنفی دمشقی؛

5. الاتحاف بحب الاشراف، از عبدالله بن عامر شبراوی، عالم شافعی مصری؛

6. نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، از سید مؤمن شبلنجی؛

7. ینابیع الموده، اثر سلیمان بن ابراهیم قُندوزی.

(برای آثاری دیگر، نكـ: طباطبایی، شمـ2، ص52، شمـ4، ص101،100، شمـ17، ص100).

نیز نگاه کنید به

ماخذ

ابن بابویه، محمد. الخصال. به كوشش علی‌اكبر غفاری، قم: 1403ق؛ ابن صباغ مالكی، علی. الفصول المهمه. نجف: دارالكتب التجاریه؛ ابن طولون، محمد. الائمه الاثنا عشر. به كوشش صلاح‌الدین منجد، بیروت: 1958م؛ ابن عیاش جوهری، احمد. مقتصب الاثر. قم: 1379ق؛ ابوداوود سجستانی، سلیمان. سنن. به كوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره: داراحیاء السنه النبویه؛ احمد بن حنبل. مسند. قاهره: 1313ق؛ بخاری، محمد. صحیح. استانبول: 1315ق؛ ترمذی، محمد. سنن. به كوشش احمد محمدشاكر و دیگران، قاهره: 1357ق/1938م؛ حاكم نیشابوری، محمد. المستدرك. حیدرآباد دكن: 1334ق؛ خزاز قمی، علی. كفایه الاثر. قم: 1402ق؛ سبط ابن جوزی، یوسف. تذكره الخواص. نجف: 1383ق/1964م؛ سید مرتضی، علی. الذخیره. به كوشش احمد حسینی، قم: 1411ق؛ طباطبایی، عبدالعزیز. «اهل البیت(ع) فی المكتبه العربیه». تراثنا، قم: 1405ق؛ علامه حلی، حسن. كشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مكتبه المصطفوی؛ كتاب سلیم بن قیس. به كوشش علوی حسنی نجفی، بیروت: 1400ق/1980م؛ مسلم بن حجاج نیشابوری. صحیح. به كوشش محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره: 1955م؛ نجاشی، احمد. الرجال. به كوشش موسی شبیری زنجانی، قم: 1407ق؛ نعمانی، محمد. الغیبه. بیروت: 1403ق/1983م.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی

نویسنده مقاله

محمد نعمانی

تلخیص از فاطمه اسماعیلی