امام دوازدهگانه

اِمامانِ دَوازْدَهْگانه، امامان اهل‌بیت(ع) كه در مذهب شیعه اثنا عشری به عنوان امامان منصوص و برگزیده از جانب خداوند شناخته می‌شوند. این امامان به ترتیب امامت عبارتند از:

حضرت علی(ع)، ^*فرزندش امام حسن(ع)، ^*امام حسین(ع)، امام زین‌العابدین(ع)، ^*امام محمد باقر(ع)، ^*امام جعفر صادق(ع)، ^*امام موسی ‌كاظم(ع)، ^*امام رضا(ع)، امام محمد تقی(ع)، ^*امام علی‌النقی(ع)، ^*امام حسن ‌عسگری(ع)، ^*حضرت مهدی، امام زمان(ع) ^*.

طبق اعتقاد شیعه اثنا عشری، دوره امامت امامان دوازدهگانه با رحلت رسول اكرم(ص) و به امامت رسیدن حضرت علی(ع) آغاز شده، و بدون انقطاع تاكنون ادامه یافته است. از 260ق، پس از درگذشت امام حسن عسكری(ع) و انتقال امامت به فرزند ایشان، امام مهدی(ع)، امامت از حالت ظهور به حالت غیبت مبدل شد، و دوره بلند امامت آن حضرت تماماً در حال غیبت بوده است. اعتقاد به امامان دوازده‌گانه اساس باور شیعه اثنا عشری است و در تأیید این باور نصوص متعددی از رسول اكرم(ص) و ائمه(ع) عنوان شده، و حتی به تلویحاتی در قرآن كریم اشاره شده است. ادله اثبات امامت آنان خود موضوع كتاب‌های پرشماری در حوزه امامیه بوده، و آثاری به سبکهای گوناگون در این باره پرداخته شده است.

امام باره

افزون بر كتب نصوص، باید به آثاری با عنوان عمومی «دلائل الامامه» در باب معجزات ائمه(ع)، یا آثاری با عنوان عمومی «الوصیه» در تبیین انتقال وصیت در سلسله امامان دوازده‌گانه، اشاره كرد. اثبات نقلیِ امامت دوازدهگانه(ع)، نزد متكلمان امامیه نیز مورد توجه بوده، و فصلی از آثار مهم كلامی امامیه را به خود اختصاص می‌داده است. در میان اهل سنت نیز احادیثی مبنی بر وجود 12 نقیب یا امام پس از رسول اكرم(ص)، تداول داشته، امام تفسیر دیگری از این 12 امام ارائه می‌شده است. در طول سده نخست هجری، از برخی از اصحاب رسول اكرم(ص)، احادیثی با مضمون بشارت به 12 امام پس از آن حضرت، در محافل گوناگون نقل می‌شد كه از آن میان به خصوص حدیث جابر بن سمره از بیشترین شهرت برخوردار بوده است؛ در این حدیث بیان شده بود كه امیران (امامان یا خلفا) پس از پیامبر(ص)، 12 تن هستند و همه ایشان از قریشند. افزودن بر آنچه گذشت، از شخصیت ائمه(ع) در محافل اهل سنت نیز همواره با حرمتی شگرف یاد می‌شد و همین حرمت، گاه انگیزه‌ای بود تا كتابی در فضائل آنان فراهم آورده شود. بی‌تردید نمونه‌هایی از كتب تألیف شده در فضائل اهل ‌بیت(ع) نزد اهل سنت، كم شمار نیست. از كتاب‌های تألیف شده در فضایل امامان دوازدهگانه در حوزه اهل سنت، از این نمونه‌ها می‌توان یاد كرد:

1. مطالب السئوول فی مناقب آل الرسول، از كمال‌الدین ابن طلحه شافعی؛

2. تذكره خواص الامه فی خصائص الائمه، اثر عالم حنفی یوسف بن قزاوغلی سبط ابن جوزی؛

3. الفصول المهمه فی معرفه احوال الائمه، از ابن صباغ مالكی؛

4. الشذارت الذهبیه یا الائمه الاثنا عشر، از شمس‌الدین ابن طولون، عالم حنفی دمشقی؛

5. الاتحاف بحب الاشراف، از عبدالله بن عامر شبراوی، عالم شافعی مصری؛

6. نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، از سید مؤمن شبلنجی؛

7. ینابیع الموده، اثر سلیمان بن ابراهیم قُندوزی.

نیز نگاه کنید به

• علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)
• امام حسن مجتبی(ع)
• امام حسین بن علی(ع)
• امام زین العابدین(ع)
• امام محمد باقر(ع)
• امام موسی بن جعفر کاظم(ع)
• امام جعفر بن محمد صادق(ع)
• علی بن موسی الرضا(ع)
• امام محمد تقی جواد(ع)
• امام علی النقی هادی(ع)
• امام حسن عسکری(ع)
• امام زمان(عج)
• اهل بیت

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی

نویسنده مقاله

محمد نعمانی

تلخیص از فاطمه اسماعیلی