خیام نیشابوری
خیام نیشابوری (439 ـ میان 515 تا 517 ق) فیلسوف، ریاضیدان، منجم، شاعر
حجه الحق حكیم ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیامی نیشابوری مشهور به «خیام» در نیشابور زاده شد. معاصر ملكشاه سلجوقی (حک 465ـ 485 ق) و پزشک ومنجم دربار او بود[۱]. افزون بر نجوم وپزشكی در حكمت، ریاضی و فلسفه مهارت داشت. شهرت او در زمان حیاتش مرهون حكمت ونه شاعری او بود. معاصران خیام وی را در حكمت تالی ابن سینا و در احكام نجوم قول او را مسلم میدانستند[۲].
خیام به امر ملكشاه و با همكاری ابوالعباس لوكری و ابوالفتح خازنی در 467 ق رصد خانه ای بنیاد نهاد كه تا هنگام مرگ ملكشاه دایر بود[۳]. پس از مرگ پیكرش را در صحن امامزاده محروق در نیمفرسنگی نیشابور به خاک سپردند[۴].
امروز آوازه خیام به سبب رباعیهای اوست، در حالی كه در مراجع و منابع قدیم از او در زمره دانشمندان، ریاضیدانان و منجمان و نه در ردیف شاعران یاد شده است. انتخاب قالب رباعی برای سرودن اشعار با شخصیت وی كه آدم درازگو و درازنویسی نبوده و نیز با فلسفه وی سازگاری داشته است[۵]. رباعی های او بسیار ساده و شامل معانی عالی است. در این رباعیها خیام افكار فلسفی خود را بیان میكند. تعداد رباعیهای او را برخی 57 و بعضی 66 دانسته اند[۶].
قدیمترین مأخذی كه چند رباعی از خیام در آن ثبت شده، سندبادنامه ظهیری سمرقندی نوشته555 ق است كه تعداد آنها به 5 رباعی میرسد[۷]. نخستین بار فیتزجرالد [Fitz Gerald]انگلیسی رباعی های او رابه انگلیسی برگردانیده است[۸]. از دیگر آثارش در عربی و فارسی میتوان رساله جبر و مقابله، رساله وجودیه، نوروزنامه و جز آنها را نام برد[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر
- ↑ صفا، ذبیحالله. گنجینه سخن. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1353، ج 2، ص 77.
- ↑ خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 202.
- ↑ صفا، ذبیحالله. گنجینه سخن. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1353، ج 2، ص 77.
- ↑ بیانی، مهدی. كارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره كل انتشارات و رادیو، 1340، ص 163.
- ↑ كریستین سن، آرتور. بررسی انتقادی رباعیات خیام. ترجمه فریدون بدرهای، تهران: توس، 1373، ص 15.
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 529.
- ↑ كریستین سن، آرتور. بررسی انتقادی رباعیات خیام. ترجمه فریدون بدرهای، تهران: توس، 1373، ص 17 و 18.
- ↑ بیانی، مهدی. كارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره كل انتشارات و رادیو، 1340، ص 163.
- ↑ خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 202.