امام زاده
امامزاده، در عرف تشیع مراد از امامزاده فرزندان یا فرزند زادگان ائمه اطهار(ع) و بزرگان سادات و مقابر و مزار آنان در سراسر شهرها و روستاهای ایران است[۱]. مهاجرت سادات حسنی و حسینی به نقاط امن سرزمینهای شرقی اسلامی از زمان امویان* آغاز شد. این مهاجران به چهار گروه تقسیم میشوند: گروه نخستین، کسانی که برای فرار از بیدادگریها و ستمهای امویان و به خصوص حجاج بن یوسف ثقفی (؟ ق / ؟ م) راه مشرق را در پیش گرفتند؛ [۲]گروه دوم، کسانی که در زمان ولایت عهدی امامرضا(ع) * (؟ ق / ؟ م) بدین سرزمین رسیدند؛ [۳]گروه سوم، کسانی که در خروج برخی از نوادگان علی(ع) چون زید بن علی (122ق / ؟ م)، نفسزکیه (145ق / ؟ م)، صاحب فخ (169ق / ؟ م) و ابن طباطبایی (196ق / ؟ م) بر خلفای عباسی* و اموی شرکت داشتند و پس از شکست آنها بدین حدود گریختند؛ [۴] گروه چهارم، که نسبت به سه گروه فزونی داشتند، در زمان حکومت علویان زیدی مذهب در مازندران (؟ ق / ؟ م) روی به دربار ایشان نهادند. [۵] پراکندگی سادات در تمام نقاط ایران یکسان نبود. و بیشتر به مناطق کوهستانی و مرکزی چون طبرستان و ری روی میآوردند و در صورتی که توسط مخالفان به شهادت نمیرسیدند به تدریج صورت بومیان محلی به خود میگرفتند و سادات امروزی مقیم در نقاط مخالف کشور از اعقاب آنان هستند[۶].
طبق آماری (1352ش) در سراسر ایران حدود 1059 امامزاده شمارش شده که استان مرکزی بیشتری امامزاده را دارد و در استان سیستان و بلوچستان نیز امامزادهای وجود ندارد. [۷] آمار امامزادهها در برخی شهرهای ایران اینگونه است: تهران و حومه و ری قدیم112.
کاشان، 86؛ شیراز، 52، قم، 46؛ داراب، 30؛ فسا، 27؛ گروس، 27؛ گرگان، 26؛ جهرم، 25؛ نطنز 25؛ محلات، 24؛ قائمشهر، 21؛ ملایر و توسیرکانی، 17؛ ساوه، 16؛ خمین، 15؛ کرج، 15؛ اصفهان، 14؛ سبزوار، 14؛ اراک، 12؛ نایین، 12؛ بابل، 11؛ بوشهر، 11؛ بیرجند، 11؛ همدان، 11؛ دامغان،10؛ رفسنجان، 10؛ کرمان، 10[۸].
انتساب همه امامزادهها به خاندان پیغمبر اسلام و امامان دوازدهگانه محقق نیست و تعدادی از این بقعهها که به امامزاده شهرت یافتهاند به پیروان تصوف و اقطاب اهل سلوک تعلق داشتهاند[۹]. ظاهراً نخستین بنای فرقه امامزادگان در همان زمان دفنشان به صورت سایبانی ساده به وسیله علاقهمندان به وجود میآمد و به مرور با توجه زائران صورت زیارتگاهی به خود میگرفتند. در زمان حکومتهای شیعی مذهب علویان طبرستان، آلبویه[۱۰] (؟ ق / ؟ م) و صفویان (؟ ق / ؟ م) زیارت بقاع مقدس رونق گرفته و آباد کردن امامزادهها مورد توجه خاص قرار گرفت.[۱۱] در زمان شاه طهماسب صفوی (؟ ق / ؟ م) ظاهراً تمامی مرقدها و بقاع مقدس امامزادگان مورد مرمت و تعمیر قرار گرفته است[۱۲]. فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه قاجار نیز به بقاع امامزادگان توجه داشتند.[۱۳] ولی در واقع اهتمام تمام در مرمت و تعمیر و نگهداشت امامزادگان در یک سده اخیر به ویژه دوره جمهوری اسلامی انجام شده است که متأسفانه برای توسعه این اماکن گنبدهای تاریخی برخی از آنان تخریب شده است. از مهمترین امامزادههای ایران میتوان، حضرت عبدالعظیم حسنی در شهر ری، مرقد حضرت معصومه(س) در قم و مرقد حضرت شاه چراغ در شیراز نام برد[۱۴]. همچنین بسیاری از دهکدههای ایران به نام امامزادهای که در آن مدفون است خوانده میشوند[۱۵]. مانند امامزاده قاسم، امامزاده علی، امامزاده احمد، محمدیه.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دایرةالمعارف تشیع. انتشارات سازمان دایرةالمعارف تشیع، ج2، 1368، ص392.
- ↑ جعفریان، رسولی. تاریخ تشیع در ایران. قم: 1375، انصاریان، ج1، ص91.
- ↑ آملی، مولانا اولیاءالله. تاریخ رویان. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: 1348، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ص77.
- ↑ شكوة كرمانی. تاریخ تشیع در ایران. تهران: هادی مشكوة، 1358.
- ↑ ابناسفندیار، بهاءالدین محمد بن محمد بن حسن. تاریخ طبرستان. تصحیح عباس اقبال، تهران: 1366، پدیده، ج1، ص224.
- ↑ مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ طبرستان، رویان و مازندران. تهران: نشر گستره، بیتا، ص67.
- ↑ روزنامهی كیهان. شمارهی 9111 (دوشنبه 28/ آبان1352).
- ↑ شعبانی، علیاكبر. تاریخچة وقف در اسلام. تهران: 1343، دانشگاه تهران، ص63، 81-135.
- ↑ دهخدا، علیاكبر. لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران، 1342، ج8، ذیل امامزاده.
- ↑ فقیهی، علیاصغر. آلبویه و اوضاع زمان ایشان. تهران: 1366، صفا.
- ↑ فلسفی، نصرالله. زندگانی شاه عباس اول. تهران: دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1374، ج2، ص354.
- ↑ مشكوةكرمانی، احمد. تاریخ تشیع در ایران. تهران: 1358، هادی مشكوة، ص928.
- ↑ كریمان، حسین. قصران. تهران: 2536، انجمن آثار ملی.
- ↑ برای آگاهی بیشتر: محمدیجلالی، بحرالعلوم گیلانی، محمد مهدی فقیه. امامزادگان ری. قم: مؤسسة فرهنگی انتشاراتی گرگان، 1379 و اشتهاری، محمد محمدی. تاریخچة قم و حضرت معصومه. قم: بیتا، بینا.
- ↑ معین، محمد. فرهنگ فارسی. تهران: 1371، امیركبیر، چاپ هشتم، ج1، ص347.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
حشمت اله عزیزی