شایست نشایست
شایست نشایست (šāyist nē - šayist)، رسالهای به زبان پهلوی دربارة دستورهای دینی مكتوب از جمله آیینهای پادیابی و توبه و پیرامون 13700 كلمه. متن آن را زرتشتیان ایران برای همكیشان خود به هند میفرستادند.1
عنوان شایست نشایست را (آنچه روا است و آنچه ناروا است) دانشمندان زرتشتی در سدة گذشته بدان دادهاند. نام نویسنده یا گردآورنده كتاب معلوم نیست. وی از تفسیر نَسكهای اوستا به پهلوی (زند)، به ویژه از نسكهای مربوط به قوانین (داد) استفاده كرده و گاه نام مأخذ خود را نیز به دست میدهد. از تاریخ نگارش كتاب نشانهای وجود ندارد، اما میتوان با در نظر گرفتن نثر كتاب، تألیف آن را در اواخر دورة ساسانی دانست.2
كتاب 10 بخش و متممی نیز مشتمل بر 13 فصل دارد. متن كتاب به فارسی ترجمه شده و واژهنامهای نیز در بر دارد.3 دو نسخة اصلی از شایست نشایست در دست است. نسخههای دیگری را نیز از روی این دو نسخه استنساخ كردهاند. نسخة مستقل دیگری هم از آن در كتابخانة مهرجی رانا در نوساری هند نگهداری میشود.4 وست [1] این كتاب را در 1880 م ترجمه و چاپ كرده است.
مآخذ:
1. سمیعی، احمد. ادبیات ساسانی. تهران: دانشگاه آزاد ایران، 1355، ص 38.
2. تفضّلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1376، ص 279، 280.
3. زرشناس، زهره. زبان و ادبیات ایران باستان. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1382، ص 68.
4. تفضّلی. همان. ص 281.
[1]. West
ابوالقاسم رادفر