جلفا

جلفا، نام شهرستان و شهری است در شمال استان آذربایجان شرقی، در مرز جمهوری آذربایجان (جمهوری خودمختار نخجوان)، همنام با شهری در آن سوی مرز.

شهرستان جلفا برابر آخرین تغییرات كشوری در 1384ش، دارای 3 شهر، 2 بخش و 5 دهستان است كه از شمال  با نخجوان و ارمنستان، از شرق با شهرستان كلیبر، از غرب با شهرستان ماكو و از جنوب با شهرستان‌های ورزقان و مرند، همسایه است.آب و هوای آن نیمه خشك و معتدل مایل به گرم با بارندگی اندك است.

شهر جلفا با مختصات جغرافیایی "00 '38 ْ45 طول شرقی و "30 '56  ْ38 عرض شمالی،4 با نام‌های «اریام»، «جولاهه» و ارتفاع 710 متر از سطح دریا،5 در فاصلة 137 كیلومتری مركز استان (تبریز) و در فاصلة 751 كیلومتری تهران واقع است.6 جلفا با راه‌آهن و راه شوسه درجة یك به شهرهای استان و نیز به نخجوان مرتبط است7 و به لحاظ موقعیت مرزی و مواصلاتی دارای اهمیت و از نظر مبادلة كالا و رفت و آمد مسافران بین ایران و همسایگان شمالی در سال‌های اخیر رونق بسیار یافته است.

پل قدیمی بر روی رود مرزی ارس و نیز برخی آثار تاریخی دیگر چون كلیسای «سن استپانوس» و آتشكدة «كُل تپه» حكایت از قدمت و نیز موقعیت مهم ارتباطی این شهر دارد.8

شاه عباس اول، ارمنیان این شهر را به اصفهان كوچاند و آنان را در محله‌ای كه بعدها جلفا نامیده شد، سكنا داد.9 این مهاجرت گرچه در آبادانی اصفهان مؤثر بود، اما تخلیة نسبی شهر كوچك جلفا از ساكنان آن، موجب كندی رشد و توسعة شهر، در مقطعی از تاریخ خود گردید.

جمعیت شهر جلفا در 1375ش تعداد 5627 تن بود،10 كه برابر برآورد انجام شده، در 1384ش، به 5841 تن رسیده است.11

مآخذ:

1.    

2.    

3.     اهلرز، اكارت. ایران: مبانی یك كشورشناسی جغرافیایی. ترجمة محمدتقی رهنمایی، ج 1، چ 1، تهران: مؤسسة جغرافیایی و كارتوگرافی سحاب، 1365، ص 138 و 139.

4.     جعفری، عباس. نقشه‌خوانی گیتاشناسی. چ 9، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 114.

5.     چكنگی، علیرضا. فرهنگنامة تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مكان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 189.

6.     سازمان حمل و نقل و پایانه‌های كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 134.

7.     همان. ص 2.

8.     جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرة‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 337.

9.     لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمة محمود عرفان. چ6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص180؛

Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 167.

10.  نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 179.

11.  مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدودة سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 32.

غلامحسین تکمیل همایون