سبزه نوروزی
سبزه نوروزی، دانههای گندم و عدس و یا غلّه و حبوب دیگری که به نشانه برکت و فراوانی در سال نو در ظرفهایی میکارند و سبز میکنند و در خوان نوروزی میگذارند. برخی با رویاندن تخم تَرتیزک یا کنجد روی کوزههای سفالی1، و برخی دیگر، مانند مردم خور با کاشتن غلّه در هفت طاقچه خانه سبزه نوروزی را فراهم میکنند.2
رسم سبزه رویاندن در نوروز را به روز بازگشت جمشید، پس از سرکوب اهریمنان به زمین خشک شده از گیاه و درخت، پیوند میدهند و میگویند: در این روز هر کس مشتی جو در تشتی کاشت. از آن پس این سنت پایدار بماند و هر ساله مردم در آستانه نوروز 7 نوع غلّه در 7 استوانه در خانههایشان بکارند و با چگونگی رویش هر یک از گیاهان خوبی و بدی زراعت آن گیاه را در سال نو گمان زنند.3
در دوره ساسانی از 25 روز پیش از نوروز بر 12 ستون خشت خام در دربار 12 نوع غلّه و حبوب سبز میکردند. سبزهها را در روز ششم فروردین میکندند و در دربار میپراکندند و تا روز مهر، 16 فروردین جمع نمیکردند. رویش هر یک از گیاهان بیشتر بود، کشت و فرآورده آن را در سال بهتر و فزونتر میدانستند.4 امروزه سبزهها را تا سیزده نوروز نگه میدارند و در آن روز به آب روان میدهند. رسم سبزه رویاندن و در آب انداختن را با رسم کاشتن گیاه و گل در جشن بهاری آدونیس [1]آئین رویش بابلی ـ سریانی) و انداختن گیاهان پس از 8 روز با پیکره آدونیس در دریاچه یا چشمه همسان دانستهاند.5
مآخذ:
1- بلوکباشی، علی. نوروز: جشن نوزایی آفرینش. تهران: 1380، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 51.
2- هنری، مرتضی. آئینهای نوروزی. تهران: 1353، مرکز مردمشناسی ایران، ص 52.
3- بیرونی، ابوریحان. آثارالباقیه عن القرون الخالیه. به کوشش زاخائو، آلمان: لایپزیگ، 1923م، ص 217؛ همو. آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: 1363، امیرکبیر، ص 330.
4- معین، محمد. «جشن نوروز»، جهان نو. س اول، ش 1، خرداد 1325، ص 212.
5- مأخذ ش 1، ص 98.
علی بلوکباشی
[1]. Adonis