برهان قاطع
برهان قاطع، از فرهنگهای فارسی به فارسی سده 11 هجری قمری.
محمد حسین بن خلف تبریزی متخلص به برهان در 1062ق / 1652م آن را به نام سلطان عبدالله قطب شاه، هفتمین پادشاه شیعی مذهب و از سلاطین جنوب هند (حک 1035ـ 1038ق / 1626-1628م) در حیدرآباد دکن تألیف کرده است. چهار کتاب فرهنگ جهانگیری، مجمع الفرس، سرمه سلیمانی و صحاح الادویه اساس کار برهان در این تألیف بودهاند[۱].این فرهنگ را میتوان نسخه بدل فرهنگ جهانگیری ولیکن بدون توضیحات آن دانست[۲].از لحاظ ترتیب، حرف اول لغت را «گفتار» و حرف دوم و سوم آن را «بیان» تشکیل میدهد. در مقدمه کتاب نُه فایده آمده که فایده اول در بیان معرفت زبان دَری و پهلوی و فایده نهم درباره قواعد دستور املاست[۳]. به رغم آنکه بسیاری از لغات را مؤلف برهان قاطع از دساتیر گرفته، اما در هیچ یک از آنها به آن اشاره نمیکند[۴].بزرگترین نقص برهان قاطع حذف شواهد شعری و نیاوردن شاهد و مثال برای آنها است[۵].از مزایای این فرهنگ بیرون کشیدن و یکجا گردآوردن لغات و ترکیبات از فرهنگها و منابع دیگر است که خواننده را از مراجعه به کتابهای لغت مختلف بی نیاز میکند. مجموع لغاتی که در این فرهنگ آمده بر حسب شمارش چند پژوهنده و بر اساس چاپهای مختلف، 19060، 19417، 20149، 20211، 20215 لغت است. چند کتاب از جمله سراج اللغات، اثر خان آرزو و قاطع برهان، از غالب دهلوی در ردّ و اعتراض به آن نوشته شدهاند[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مرادي، نورالله. مرجع شناسي. تهران: فرهنگ معاصر، 1372، ص 136.
- ↑ نصري، عبدالله. کارنامه دکتر معين. تهران: اميرکبير، 1364، ص 141.
- ↑ نقوي، شهريار. فرهنگ نويسي فارسي در هند و پاکستان. تهران: اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 94 و 95.
- ↑ معين، محمد. مقدمه بر برهان قاطع. تهران: ابن سينا، چ 2، 1342، ج 1، ص 56 (مقدمه).
- ↑ حکمت، علي اصغر. مقدمه بر برهان قاطع. ص نود (مقدمه).
- ↑ دبيرسياقي، محمد. فرهنگهاي فارسي و فرهنگ گونهها. تهران: اسپرک، 1368، ص 142-145.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر