فروغ فرخزاد
فروغ فرخزاد (1313-1345ش)، شاعر، فیلمساز.
فروغالزمان فرخزاد عراقی (اراکی)، یکی از محبوبترین شاعران زن در یکصد سال اخیر ایران، از پدری تفرشی که ستوان ارتش بود و مادری کاشانی تبار در تهران زاده شد. پدرش به شعر و ادب علاقه وافر داشت. بدین سبب فروغ از خردسالی با شعر و ادب فارسی از جمله آثار فردوسی، سعدی، حافظ آشنا شد و به زودی زبان به شعر گشود[۱]. در 1319ش دوره متوسطه را در دبیرستان خسرو خاور گذراند. در 1328ش به هنرستان کمال الملک رفت و نزد استادانی چون علی اصغر پتگر کمی نقّاشی آموخت. در همین سال دیپلم گرفت، اما دوره تحصیلی هنرستان را نیمه تمام گذاشت[۲]. دو سال بعد با یکی از خویشاوندانش به نام پرویز شاپور ازدواج کرد و به سبب شغل اداری همسرش ناگزیر به اقامت در اهواز شد. زندگی زناشویی او به رغم تولد تنها فرزندش، کامیار، دیری نپایید و در 1333ش از هم گسست و فروغ بدون پسرش به خانه پدری بازگشت[۳]. به سبب دوری از فرزندش مدتی را در ناراحتی و نا آرامی به سر برد و چند ماهی در بیمارستان روانی دکتر رضایی در نیاوران بستری شد تا به زندگی عادی بازگشت. با این حال اندوه جدایی از فرزند تا پایان عمر با او همراه بود.
دوره دوم زندگی فروغ با نخستین دفتر شعرش، اسیر که پیش از طلاق آن را منتشر کرده بود، از 1333ش آغاز شد[۴]. در 1335ش دومین دفتر شعرش، دیوار را چاپ کرد. در همین سال به اروپا رفت و پس از فراگرفتن زبانهای آلمانی و ایتالیایی، سرودههایی از شاعران اروپایی را به فارسی ترجمه کرد. در 1336ش سومین مجموعه شعر او به نام عصیان منتشر شد. دو سال بعد، به کارهای سینمایی روی آورد و ابراهیم گلستان او را برای مطالعه سینما و هنر تهیهکنندگی فیلم به انگلستان فرستاد[۵]. در 1339ش پس از بازگشت به ایران در فیلم خواستگاری بازی کرد. در 1341ش درخشان ترین کار سینمایی خود را با فیلمی درباره جذامیها به نام خانه سیاه است به پایان برد. سپس در 1342ش در نمایشنامه شش شخصیت در جستجوی نویسنده، اثر پیراند للوو(Pirandello) به کارگردانی پری صابری بازی کرد. در همین سال جایزه بهترین فیلم مستند در جشنواره اوبرهاوزن به خانه سیاه است او تعلّق گرفت[۶]. در همین سال چهارمین مجموعه شعر او نیز به نام تولّدی دیگر انتشار یافت. در 1343ش برگزیده اشعار او منتشر شد. هم در این سال پس از کمک به اتمام فیلم خشت و آینه ابراهیم گلستان، به آلمان، ایتالیا و فرانسه رفت. در 1344ش سازمان یونسکو فیلمی نیم ساعته از زندگانی او ساخت. در 1345ش برای شرکت در جشنواره فیلم پزارو به ایتالیا سفر کرد. همچنین پیشنهاد ساخت فیلمی در سوئد و ترجمه و انتشار اشعارش در سوئد، آلمان و دیگر کشورها را پذیرفت. سرانجام در 26 بهمن ماه 1345ش به دنبال تصادف اتومبیل درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله دربند به خاک سپرده شد.
درباره فروغ کتابها و مقالات بسیاری نوشتهاند که در آن میان میتوان به: جاودانه زیستن، در اوج ماندن، از بهروز جلالی (مروارید، 1372ش)؛ از گمشدگی تا رهایی، از محمود نیکبخت (مشعل، چ 2، 1373ش)؛ نگاهی به فروغ، از سیروس شمیسا (مروارید، چ 2، 1374ش)؛ «شورش و شعر فروغ»، از منوچهر آتشی (تماشا، س 4، ش 201، ص 18ـ 19 و 73) و «تولدی دیگر»، از محمود عنایت (نگین، س 2، ش 9، ص 3)، اشاره کرد[۷]. مرگ فروغ تنها مرگ یک انسان، شاملو مینویسد: مرگ یک شاعر نبود، فرصتی عظیم بود برای تاریخ شعر فارسی که از دست رفت[۸]. براهنی میگوید: فرخزاد با هیچ کس قابل مقایسه نیست. او به تنهایی زبان گویای زن صامت ایرانی در طول قرنهاست[۹]. فروغ در شعرش زندگی میکرد و در زندگی شعر میسرود. زندگی هنری اش از زندگی عادی جدا نبود. تولّدی دیگر نه تنها برای فروغ تولد تازهای بود، بلکه مولد همایون شعر زنده و پیشرو امروز ما و تولدی تازه برای شعر پارسی است[۱۰]. امروز همه ارزش شعر فروغ را شناختهاند و هیچ کس در مقام او شک نمیکند[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فرخزاد، پوران. کارنمای زنان کارای ایران. تهران: نشر قطره، چ 1، 1381، ص 599 و 600.
- ↑ کراچی، روح انگیز. فروغ فرخزاد. شیراز: داستان سرا، 1383، ص 5 و 6.
- ↑ عابدی، کامیار. تنها تر از یک برگ. تهران: جامی، چ 1، 1377، ص 15 و 16.
- ↑ فرخزاد، پوران. کارنمای زنان کارای ایران. تهران: نشر قطره، چ 1، 1381، ص 601.
- ↑ مشرف تهرانی (م. آزاد)، محمود. پریشادخت شعر. تهران: نشر ثالث، چ 1، 1376، ص 30، 33، 35 و 36.
- ↑ ترابی، ضیاءالدین. فروغی دیگر. تهران: نشر دنیای نو، چ 1، 1375، ص 10 و 11.
- ↑ کراچی، روح انگیز. فروغ یاغی مغموم. تهران: راهیان اندیشه، چ 1، 1376، ص 21، 120، 138و 154.
- ↑ شاملو، احمد. «تجدید عهد با دریغی بزرگ»، یادنامه فروغ فرخزاد زنی تنها. به کوشش حمید سیاهپوش، تهران: نگاه، 1376، ص 325 و 326.
- ↑ براهنی، رضا. «در سوگ فروغ»، یادنامه فروغ فرخزاد زنی تنها. به کوشش حمید سیاهپوش، تهران: نگاه، 1376، ص 314 و 315.
- ↑ اخوان ثالث، مهدی. «فاتح شعر امروز»، یادنامه فروغ فرخزاد زنی تنها. به کوشش حمید سیاهپوش، تهران: نگاه، 1376، ص 330.
- ↑ مشرف تهرانی (م. آزاد)، محمود. پریشادخت شعر. تهران: نشر ثالث، چ 1، 1376، ص 486.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر