ایران و خلیج فارس
موقعیت خاص جغرافیایی ایران و قرار گرفتن مناطق استراتژیک، قفقاز و آسیای مرکزی در شمال و خلیج فارس در جنوب، ایران را از موقعیت ممتازی برخوردار ساختهاست. صرفنظر از مسائل مربوط به تحولات مناطق شمالی که توجه به آن پس از فروپاشی شوروی تشدید شده، خلیج فارس به دلیل موقعیت استراتژیک و اهمیت اقتصادی آن، از دیر باز مورد توجه دولتهای، منطقه و خارج از منطقه بودهاست. مسأله اصلی در این منطقه، پس از خروج نیروهای انگلیسی در سال ۱۹۷۱/۱۳۵۱، تأمین امنیت در این نقطه از جهان بودهاست؛ فرآیندی که نه تنها برای، دولت ایران، حائز اهمیت بوده، بلکه تحقق آن بدون مشارکت ایران، به دلیل تواناییهای بالقوه و موقعیت ممتاز آن در خلیج فارس، امکان نداشته است.
با توجه به این امر، طرح چند پرسش اساسی در این زمینه ضروری مینماید.
- جغرافیای سیاسی ایران چه تأثیری بر نقش این کشور در تحولات منطقه داشتهاست؟
- دلایل اهمیت خلیجفارس برای ایران چیست و موقعیت ایران در این منطقه چگونه است؟
- راهکار تأمین امنیت در منطقه چیست؟
- راهکارهای تجربهشده برای تأمین امنیت منطقه در سه دهه اخیر چه بوده و ایران در این ترتیبات چه نقشی داشته است؟
فرض اساسی ما در این مورد این است که جغرافیای سیاسی ایران تأثیر عمدهای بر تحولات منطقه و سیاست خارجی منطقهای ایران داشتهاست و صرفنظر از سالهای اخیر یعنی از فروپاشی شوروی که ایران به جمهوریهای تازه استقلال یافته شوروی سابق توجه خاصی داشتهاست، حوزه اصلی سیاست خارجی منطقهای ایران در سه دهه اخیر، خلیج فارس بودهاست؛ منطقهایکه تأمین امنیت در آن برای دولتهای منطقه، بخصوص ایران، و نیز دولتهای خارج از منطقه، اهمیت ویژهای داشته است.
بهترین راهکار برای تأمین این مهم، ایجاد ترتیبات امنیتی در منطقه با مشارکت تمامی دولتهای منطقه بودهاست. راهکاری که در سه دهه اخیر، به دلایل متعدد، از جمله مداخله بیگانگان، تحقق نیافتهاست. مشارکت ایران در ترتیبات امنیتی منطقه و میزان آن، به دلیل شکلگیری ترتیبات امنیتی منطقه توسط بیگانگان بویژه امریکا، تنها با شناخت ماهیت سیاست خارجی ایران در قبال غرب، بخصوص ایالات متحده قابل درک است.
نیز نگاه کنبد به
- آغاز استعمار نو در ایران
- سیاست خارجی ایران در زمان سلطنت محمدرضاشاه
- سیاست مستقل ملی محمدرضاشاه
- دکترین نیکسون و ژاندارمی ایران
- سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
- رابطه رژیم سلطنتی ایران با جنبش های آزادیخواه و استقلال طلب
- جغرافیای سیاسی ایران
- روابط فرهنگی ایران با جهان
منبع اصلی
منوچهری، عباس(1381). کتاب ایران: نظام سیاسی در ایران. ویراستاری محسن شانه چی. تهران: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی – بین المللی.
نویسنده مقاله
عباس منوچهری