رابطه رژیم سلطنتی ایران با جنبش های آزادیخواه و استقلال طلب

ایران در دوران پیش از انقلاب اسلامی بویژه در زمان سلطنت محمدرضا شاه، یکی از اقمار قدرتمند اردوگاه سرمایه‌داری غرب در خاورمیانه بود و به همین دلیل طبعاً هیچ نوع جنبش آزادیخواه و یا استقلال طلب حمایت نکرد. رژیم شاه نه تنها هیچگونه حمایتی از جنبشهای آزادیخواه جهان نداشت، بلکه با توجه به نقش حساسی که اردوگاه غرب به او به عنوان ژاندارم خاورمیانه داده بود، خود را حافظ ثبات و امنیت منطقه تلقی می‌کرد و با هر گونه نهضت آزادیبخش و استقلال طلب مخالفت جدی می‌ورزید و در سرکوب این نوع جنبشها در سراسر منطقه می‌کوشید. از این رو همکاری اطلاعاتی، سیاسی و نظامی با رژیم اشغالگر قدس (اسرائیل) و مخالفت و معاندت با مبارزان فلسطینی را در سرلوحه برنامه‌های سیاست خارجی، خود قرار داده بود و در این راه فعالانه پیش می‌رفت.

دخالتهای شاه در شاخ افریقا که به رسوایی سیاسی کشیده شد، و نیز لشکرکشی او به منطقه ظفار در آن سوی آبهای خلیج فارس، از این مقوله بود. مخصوصاً موضوع ظفار که با جلب توافق عربستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس توسط امریکا و انگلستان صورت گرفته بود، اهمیت و حساسیت خاصی داشت. با توجه به حساسیت فراوان شوروی به مسأله ظفار و یمن، رژیم شاه می‌کوشید ضمن ارسال کمکهای بسیار جدی خود برای سلطان قابوس به منظور سرکوب انقلابیون، حساسیتهای شوروی را نیز حتی‌الامکان تحریک نکند و از این رو بخشی از کمکهای خود را، به سلطان قابوس از طریق کشورهای ثالثی مانند اردن ارسال می‌کرد (که مَثلاً علیه اسراییل به کار ببرد) و اردن نیز آنها را بلافاصله تحویل سلطان قابوس می‌داد. چنانکه روزنامه‌های غربی در ژانویه ۱۹۷۵ فاش کردند که رژیم ایران تعدادی هواپیمای نظامی به عنوان کمک، در اختیار رژیم اردن قرار داده است و در سوم مارس همان سال اعلام شد که

«سلطان قابوس حکمران عمان تعداد ۳۱ هواپیمای نظامی «هاوکرهونتر» به عنوان کمک در جنگ علیه انقلابیون از ملک حسین پادشاه اردن دریافت کرد».

رژیم شاه با توجه به کمکها و تلاش گسترده خود به منظور سرکوب قهرآمیز جنبش ظفار نمی‌توانست بر روی همه دخالتها و کمکهای خود سرپوش بگذارد که از جمله آنها اعزام نیروی نظامی بود که به مرور زمان بر همگان آشکار شد. و از این رو گاه نیز به صورت آشکار راجع به ایفای نقش خویش در این مقوله سخن می‌گفت و با حماسه‌سرایی از موفقیتهای سربازان اعزامی خود به ظفار در سرکوب شورشیان در روزنامه‌ها داد سخن می‌داد. آنچه گفته شد، برخی نمونه‌ها از نقش سرکوبگرانه دولت ایران پیش از انقلاب در خصوص نهضتهای آزادیبخش بود. همکاری رژیم شاه با سازمان اطلاعاتی اسرائیل (موساد) در مبارزه با انقلابیون فلسطین نیز از مسائل بسیار روشنی است که نیازی به توضیح ندارد.

نیز نگاه کنبد به

• آغاز استعمار نو در ایران
• سیاست خارجی ایران در زمان سلطنت محمدرضاشاه
• سیاست مستقل ملی محمدرضاشاه
• دکترین نیکسون و ژاندارمی ایران
• سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

منبع اصلی

منوچهری، عباس(1381). کتاب ایران: نظام سیاسی در ایران. ویراستاری محسن شانه چی. تهران: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی – بین المللی.

نویسنده مقاله

عباس منوچهری