موسیقی کردستان

کردستان هم به دلیل گستردگی و تنوع موسیقایی و هم قدمت انواعی از موسیقی از نواحی مهم موسیقایی ایران است. از منظرتاریخی موسیقی کردستان را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد که شامل دوره‌های باستانی و میانه است.

1. دوره باستانی

ریشه‌های این بخش متعلق به پیش از اسلام است. آوازهای هوره، سیاچمانه، نمونه‌هایی از آوازه‌های بیت و حیران و برخی مقام‌های اجرا شده با سُرنا^* و دوزله^* متعلق به این دوره‌اند. هوره منشاء شکل‌گیری بسیاری از آوازهای دوره‌های گذشته است و مقام‌های آن با تغییر شکل مناسب توسط بیت‌خوانان در اجرای منظومه‌ها و حکایت‌‌های کُردی و نیز توسط خوانندگان چَپلَه و گوشی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

2. دوره میانه

بسیاری از نمونه‌های موسیقی کُردی متعلق به این دوره‌اند. به این بخش از موسیقی گاه عنوان گورانی داده می‌شود. ترانه‌ها و آهنگ‌های رقص غالباً متعلق به این دوره‌اند که با آواز، سُرنا^* و دهل^*، دوزله^* و تمبک^*، نی^*(شمشال)، نرمه‌نای^* و گاه کمانچه^* و دایره^* و دف^* اجرا می‌شوند. این بخش، گسترده‌ترین بخش از موسیقی کردستان محسوب می‌شود.

بخش‌ گسترده‌ای از موسیقی دوره میانه را موسیقی‌‌های رقص تشکیل می‌دهد. گریان، فتاح و فتاح پاشایی، چپی، سرجار، پشت پا، لبلان و... از مهم‌ترین مقام‌های رقص در کردستان است.

موسیقی دراویش قادریه که با آواز، دف^* و تاس^* در خانقاه‌ها اجرا می‌شود به موسیقی صوفیانه ـ مذهبی این ناحیه متعلق است. دراویش نقشبندیه نیز در خانقاه‌های خود در حد محدودی از موسیقی بهره می‌جویند. (لالایی‌ها) ترانه‌ها، مرثیه‌ها و آوازهای کار بخش‌های دیگر موسیقی کردستان است.

نیز نگاه کنید به

• سُرنا
• دایره
• دف
• دهل

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا درویشی