عطاملک جوینی
عطاملك جويني، (د. 681 ق / 1282 م)، مورخ و صاحب منصب ايراني دوره ايلخانان مغول.
علاءالدين ابو مظفر عطاملك پسر بهاءالدين جويني از خاندانهاي كهن ايراني كه ابتداي حمله مغول به همراه برادرش، شمسالدين محمد به خدمت آنها در آمد و در 650 تا 651ق به مغولستان رفت و پس از فتح بغداد به مدت 24 سال حكومت آن ديار را طي دوره هلاكو، اباقا و تكودار عهدهدار بود1 (657-681ق) تا اينكه در روزگار ارغون به سعايت رقبا گرفتار و خاندان وي مغضوب و شمسالدين محمد وزير كشته و عطاملك نيز معزول و اموالش نيز غارت شد و سرانجام در 681ق درگذشت.2
تاريخ جهانگشاي جويني* نخستين اثر فارسي است كه به طور مستقل به تاريخ مغولان پرداخته و به خوارزمشاهيان و اسماعيليان بهويژه فتح قلاع الموت نيز اشاره كرده است.3 رسالهاي با نام تسليه الاخوان در فتح بغداد نيز به او منسوب است كه گويا بوسيله مورخان بعدي و احتمالاً خواجه نصيرالدين طوسي نوشته شده است.4
مآخذ:
1- نوايي، عبدالحسين. متون تاريخي به زبان فارسي. تهران: سمت، 1376، ص 77.
2- براون، ادوارد. تاريخ ادبي ايران، از سعدي تا جامي. ترجمه علياصغر حكمت، تهران: ابنسينا، 1351، ص 90-91.
3- جويني، عطاملك. تاريخ جهانگشاي جويني. به اهتمام محمد قزويني. ليدن: اوقاف گيب، ج 1، 1329، ص فهرست؛ بويل، ج. آ. «تاريخنگاري عهد مغول»، تاريخنگاري در ايران (مجموعه مقالات). ترجمه يعقوب آژند، تهران: نشر گستره، 1360، ص 65.
4- شعار، جعفر. «تاريخ جهانگشاي جويني»، يكي قطره باران، جشننامه دكتر عباس زرياب خويي. به كوشش احمد تفضلي، تهران: 1370، ص 300-301.
غلامرضا زعیمی