روزنامه ایران سلطانی

روزنامة ایران سلطانی، روزنامة وقایع اتفاقیه پس از دَه سال انتشار نخست به روزنامة دولت علیة ایران و سپس در 1283ق به روزنامة دولتی تغییر نام داد و بار دیگر در تاریخ دوم ذیقعده 1286ق با عنوان روزنامة دولتی نشر یافت تا بالآخره در محرم 1288ق روزنامة ایران جایگزین روزنامه‌های نامبرده شد.

روزنامة ایران از 1288ق تا 1313ق به مدیریت محمد حسن‌خان اعتمادالسلطنه انتشار یافت و پس از مرگ او مدیریت روزنامه به برادرزادة او محمد باقرخان اعتمادالسلطنه واگذار شد او نیز از 1313ق تا پایان سال 1320ق و سپس از 28 شعبان 1323ق به نشر روزنامة ایران پرداخت. حدفاصل 1321ق تا اواخر شعبان 1323ق مدیریت روزنامه به میرزا محمد ندیم‌باشی واگذار شد و او كه در اواخر 1320ق مدیریت روزنامة ایران را پذیرفته از اول سال نو 1321ق نخستین شماره از نشریه را با عنوان «روزنامة ایران سلطانی» (شنبه غره [= اول] محرم سنه 1321ق/ 31 مارس 1903م) منتشر كرد.

با تغییر مدیریت روزنامه افزون بر تغییر عنوان روزنامه از «ایران» به «روزنامة ایران سلطانی» قطع آن نیز تغییر كرده و از قطع بسیار بزرگ به قطع وزیری بزرگ تبدیل شد، و تعداد صفحات روزنامه نیز از 4 صفحه به 8 صفحه افزایش یافت.

روزنامة ایران سلطانی دنباله‌رو سیاست روزنامة ایران بود و گاهی افزون بر اخبار رسمی شامل: اخبار دربار همایون، اخبار غیر درباری، اخبار ایالات و ولایات، خلاصة اخبار خارجه و یا اخباری درباری، امتیازات، اخبار دارالخلافه یعنی تهران و ایالات و ولایات، حكام ولایات، انتصابات و گزارش سفرهای شاهنامه را در بر می‌گرفت، در بعضی از شماره‌های آن مطالب جدیدی همچون: احداث رویانیدن چای در ایران (ش2)؛ تاریخ نادرشاه اثر جمیز فریزر انگلیسی ترجمة ابوالقاسم خان ناصرالملك والی كردستان به صورت پاورقی (از ش 6 تا پایان سال چهارم انتشار روزنامه)، صورت جمع و خرج مدرسة سیاسی (ش9) را نیز به چاپ می‌رساند.

روزنامة ایران سلطانی دو سال و نیم به حیات خود ادامه داد و در سال اول توانست 26 شماره، سال دوم 24 شماره، سال سوم 15 شماره انتشار دهد و از شمارة 16 (28 شعبان 1323ق) بار دیگر عنوان روزنامه به «ایران» تغییر یافت و علت آن عزل ندیم‌باشی از مدیریت روزنامه و انتصاب مجدد محمد باقرخان اعتمادالسلطنه به مدیریت روزنامه بود و اعتمادالسلطنه 11 شماره با عنوان «ایران» در ادامه و ‌توالی شمارة مسلسل روزنامة ایران سلطانی چاپ و منتشر كرد.

روزنامة ایران سلطانی با همة تغییر صوری در عمل دنبالة روزنامة ایران بوده كه پیش از این منتشر می‌شد و حاوی اخباری بود كه از طرف دولت، مسؤولین روزنامه مجوز انتشار داشت. اگر جسته گریخته مطالبی ورای اخبار رسمی در روزنامه چاپ می‌شد، همان‌هایی است كه به عنوان نمونه از آن یاد شد.

اهمیت ویژة این نشریه از نظر تاریخ اقتصادی، ساختار دیوانی و دولتی و انتصابات است كه خبر آن در هر شماره از روزنامه درج می‌شد.

روزنامة ایران سلطانی از آغاز فعالیت خود بر خلاف روزنامه‌های پیشین كه به صورت چاپ سنگی به چاپ می‌رسیدند، با حروف سربی چاپ می‌شد و تمامی شماره‌های آن در هر صفحه دوستون داشت.

مأخذ:

روزنامة ایران سلطانی، به انضمام ایران. تهران: چاپ جدید، به اهتمام جمشید كیانفر، كتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، 1380.

جمشید کیانفر