محمد صدرهاشمی
صدر هاشمی، محمد، مورخ و محقق برجستة تاریخ مطبوعات ایران [1284-1344ش].
محمد صدر هاشمی فرزند مهدی در اصفهان زاده شد و در همان شهر به كسب معلومات قدیمه پرداخت و سپس به آموزش علوم جدید روی آورد. آنگاه به تهران آمد و تحصیلات خود را در دانشسرای عالی و دانشكدة معقول و منقول به انجام رساند و به اصفهان بازگشت و در وزارت فرهنگ به كار پرداخت و سالیان متمادی در مدارس اصفهان تدریس كرد. در اواخر عمر در دانشكدة ادبیات آن شهر دروس سبكشناسی و سخن سنجی را تدریس كرد. سرانجام پس از تحمل یك دوره بیماری سخت در اصفهان درگذشت.
صدر هاشمی از فضلا و دانشمندان طراز اول اصفهان بود. او آثار محققانه و مقالات مفیدی دربارة شهر اصفهان نوشته كه همه حكایت از احاطه و تتبع وسیع او در این زمینه دارد. مقالات او در این زمینه نخست در دورههای مجلة یادگار و سپس در مجلة یغما به چاپ میرسید. از او چند كتاب به شرح زیر منتشر شده است: 1- تاریخ جراید و مجلات ایران در 4 جلد، [اصفهان از 1327 تا 1332ش]، 2- شعر و شاعری در عصر صفوی، 3- تذكرةالانساب، خاندان مجلسی [چاپ تهران]، 4- عشّاق قندهار ترجمه از اثر كنت دوگو بینو، [اصفهان، 1324ش]، 5- جادوگر مشهور، ترجمة دیگری از آثار گوبینو. مهمترین اثر صدرهاشمی كه باعث جاودانگی او و نامش در ایران و حوزة زبان فارسی است، تاریخ جراید و مجلات است. در این كتاب جمعاً 1186 روزنامه و مجله و نشریه را كه تا 1320ش به زبان فارسی در ایران و سایر كشورها از بدو پیدایش صنعت چاپ منتشر شده، معرفی كرده است. این كتاب در 1364ش توسط انتشارات كمال اصفهان تجدید چاپ گردید.
وی علاوه بر آن مقالات سیاسی و ادبی متعددی هم در جراید اصفهان به چاپ رساند، از جمله سلسله مقالاتی تحت عنوان «آثار و ابنیة اصفهان» در روزنامة سرنوشت. صدرهاشمی به گردآوری كتاب و مجله علاقة فراوان داشت و كتابخانة خوبی فراهم آورد كه پس از مرگ به كتابخانة دانشكدة ادبیات دانشگاه اصفهان واگذار شد.
مآخذ:
1- افشار، ایرج. «تاریخ جراید و مجلات ایران»، مجلة آینده. سال 12، ش 7 ـ 8 [مهر ـ آبان 1365]، ص 459؛ همو، «محمد صدرهاشمی»، مجلة یغما. سال 18، ش 2 [اردیبهشت 1344]، ص 109؛ نشریة دانشكدة ادبیات اصفهان. سال 2، ش 2 و 3 [1345]، ص 303-304.
سیدعلی آل داود