روزنامه تیاتر
تیاتر، روزنامه. نخستین روزنامة مخصوص هنر تیاتر، به مدیری ادیب معارفخواه روشنفکر؛ میرزا رضاجان نائینی طباطبائی.* شمارهی اول این نشریه در 4 صفحه در تاریخ سه شنبه چهارم ربیعاولال 1326ق پنجم ماه مه 1908م در تهران منتشر شد. میرزا رضا خان نائینی دربارة هدف از نشر این روزنامه را در شماره اول آن مینویسد: «این روزنامه بیغرضانه آئینه اعمال نیک و بد سابقین ولاحقین است. مقالات عامالمنفعه که مخالف با دین مقدس اسلام نباشد با امضاء و تعرفة کافی پذیرفته و درج میشود.» در همین شماره یک مقاله در شناخت جایگاه هنر نمایش در ایران آن دوره و فهم مسائل و مشکلات مربوط به اشاعة آن در جامعه و قسمت اول نمایشنامهای به نام «تیاتر شیخ علی میرزای حاکم ملایر و تویسرکان و عروسی با دختر پادشاه پریان» درج گردید. که نمایشنامه تا آخرین شماره آن ادامه مییابد.1
این نمایشنامه، نه برای صحنهی نمایش، بلکه برای خواندن و عبرت گرفتن نوشته شده است و دلیل آن، بیان مقاصد سیاسی و انتقاد از اصول اداری و اجتماعی و برانگیختن نفرت و انزجار مردم نسبت به طرز قدیم حکومت و زندگی مردم ایران بوده است.2
طی دو اعلان در دو شماره از روزنامه، نائینی میگوید: «این روزنامه به اصرار برای احدی فرستاده نمیشود. عجالتاً برای اینکه سبک آن را بدانند، سه نمره برای آقایان عظام ارسال شده و میشود. هر یک که طالب اشتراکند، آدرس خود را بدهند و هرکس طالب نباشد، سه نمره را به اداره عودت دهند.» (شماره 2 صفحة 4).3
«توزیع روزنامة تیاتر در طهران با مقرب الخاقان آقاسید میرزا است، طالبین به او رجوع نمایند.» (شماره 6، صفحة 4.)4
آخرین شمارهی «روزنامهی تیاتر» با شماره مسلسل 11، در تاریخ 21 جمادیالاول 1326ق مطابق با 21 ژوئن 1908م به چاپ رسید5 و با کودتای «محمدعلی میرزای قاچار» و برقرار استبداد صغیر، این روزنامه نیز همچون بقیهی روزنامههای مشروطه طلب تعطیل شد.6
هر هفته 2 شماره از این نشریه منتشر شد.7
منابع و مآخذ:
1- ملکپور، جمشید: ادبیات نمایشی در ایران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، ص 149-251.
2- آرینپور، یحیی: از صبا تا نیما، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 22.
3- روزنامهی تیاتر: شمارهی دوم، سهشنبه چهارم ربیعالاول 1326ق مطابق با 5 مه 1908م، ص چهارم.
4- روزنامهی تیاتر: شمارهی ششم، یکشنبه بیست و سوم ربیعالثانی 1326ق مطابق با 24 ماه مه 1908م ، ص چهارم.
5- روزنامهی تیاتر: شمارهی دوازدهم، 21 جمادیالاول 1326ق مطابق با 21 ژوئن 1908م، ص یکم.
6- ملکپور، 2/25،حاشیه 1.
محمود عزیزی