شاهسوند

شاهسوند/šahsævænd/ از گونه‌های آذربایجانی، شاخه ترکیک خانواده زبان‌های آلتایی است.

«شاهسون» به معنای دوست شاه، عنوانی است که از زمان صفویه به گروه خاصی اطلاق می‌شده است. پس از انقلاب اسلامی «شاهسون» به «ایلسون» به معنای کسانی که دوستدار مردم یا ایل هستند، تغییر نام یافت ولی مورد پذیرش مردم واقع نشد. ایل شاهسون تقریباً از 40 طایفه که هر یک متشکل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشکیل شده است.

اگرچه نیاکان چندین قبیله ریشه کردی یا منشا دیگر دارند، هویت و فرهنگ ترکی در میان شاهسون‌ها غالب است. شاهسون‌ها، قجرها و افشارها بخش عمده قبایل ترک چادرنشین را در ایران تشکیل می‌دهند. مسکن اصلی شاهسون‌های امروزی استان آذربایجان شرقی است و بخش قابل توجهی از این ایلات در ارتفاعات اهر، مشکین‌شهر و کناره‌های رود ارس ییلاق و قشلاق می‌کنند.

برخی از تیره‌های ایل شاهسون به نام بغدادی و اینالو نیز در حوالی ساوه، قم و قزوین استقرار یافته‌اند. ایل اینالوی خمسه فارس را اصلاً از عشایر شاهسون دانسته‌اند. قبایل کوچکی از شاهونی، بیات و قره‌گزلو نیز به طور پراکنده در استان فارس زندگی می‌کنند. محمد خانلو، حسین بیگلو، حسن بیگلو، بیگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوایف شاهسون هستند.

به نظر می‌رسد جمعیت ایل شاهسون پس از چند گویش اصلی آذربایجانی در ایران از سایر گونه‌ها مانند بهارلو و ... بیشتر باشد.

ادبیات شفاهی و عامیانه عشایر شاهسون همان ادبیات آذربایجانی است. «بایاتی» یا دو بیتی‌های رایج در این محل مانند سایر دو بیتی‌های عامیانه آذربایجانی یا موقع فالگیری خوانده می‌شود یا موقع مرگ عزیزان، و یا دوبیتی‌هایی است که مضمون عاشقانه دارد.

تفاوت‌های زبانی بین شاهسونی و آذربایجانی قابل ملاحظه به نظر نمی‌رسد. بنابراین درکِ متقابل به راحتی صورت می‌گیرد. اغلب مطالعات درباره ایل شاهسون در حوزه‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ است و آثار قابل توجهی که صرفاً به گونه زبانی شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسونی گونه‌ای از آذربایجانی است.

نیز نگاه کنید به

• تاتی

• تالشی

• ترکمنی

• ترکی

• آذربایجانی

• قشقایی

• دری

• تاجیکی

• عربی

مآخذ

فرزین فهیم نیا