صحف ابراهیم
صحف ابراهیم، تذکره‌ای عمومی در شرح حال سرایندگان کهن و جدید فارسی گوی[۱]، تألیف علی ابراهیم خان بنارسی، متخلص به خلیل (1148 ـ 1208ق / 1735 ـ 1793م). مؤلف دولتمرد، شاعر و تذکره‌نویس شبه قاره این تذکره را در 1190ق / 1776م آغاز و در 1206ق / 1791م به نام شاه عالم دوم گورکانی (حک 1173 ـ 1221ق / 1759 ـ 1806م) تمام کرد[۲]. صحف ابراهیم با شرح حال 3278 شاعر به ترتیب الفبای نام یا تخلص آنان تدوین شده است. تذکره با ابویزید بسطامی* شروع می‌شود و با یگانه بلخی پایان می‌پذیرد[۳]. مقدمه آن به نثر مصنوع، اما دیگر بخش‌های آن به نثری ساده است[۲]. از میان مآخذ بسیار آن می‌توان از انساب سمعانی؛ معجم البلدان یاقوت؛ عالم آرای عباسی؛ مآثر رحیمی؛ منتخب التواریخ بدأونی؛ چهارمقاله* نظامی عروضی؛ تاریخ گزیده؛* تذکره دولتشاه؛* هفت اقلیم؛ * نفحات الانس جامی* یاد کرد[۴]. صحف ابراهیم بیشترین تعداد سرایندگان و انواع شعر نظیر قصیده، غزل، قطعه، رباعی، ترجیع و ترکیب بند، مخمس، مسدّس، معمّا و مثنوی را دربر دارد[۵]. آگاهی‌های تاریخی مندرج در این تذکره به آن ارزش خاصی بخشیده است[۶]. نسخه‌های دست‌نویسی از آن در کتابخانه برلین و در کتابخانه‌های خدابخش در پتنا و بانکیپور هندوستان نگهداری می‌شوند[۷]. بخش معاصران صحف ابراهیم به اهتمام عابد رضا بیدار در 1978م از سوی کتابخانه خدابخش چاپ شده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مصاحب ، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی و فرانکلین، 1381، ج2، ص1558 (ذیل صحف ابراهیم).
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ برزگر، «صحف ابراهیم». دانشنامه ادب فارسی (4)، ادب فارسی در شبه قاره. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1375، ج4، ص1592.
- ↑ منزوی، احمد. فهرست‌واره کتاب‌های فارسی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1376، ج3، ص1926.
- ↑ نقوی، علیرضا. تذکره‌نویسی فارسی در هند و پاکستان. تهران: علمی، 1343ش / 1964م، ص473.
- ↑ گلچین معانی، احمد. تاریخ تذکره‌های فارسی. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص760.
- ↑ نقوی، علیرضا. تذکره‌نویسی فارسی در هند و پاکستان. تهران: علمی، 1343ش / 1964م، ص 475.
- ↑ گلچین معانی، احمد. تاریخ تذکره‌های فارسی. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص 762.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر