سروش اصفهانی

سروش اصفهانی (1228 ـ 1285ق/ 1813 ـ 1868م) شاعر.

میرزا محمدعلی ملقب به خان و شمس الشعرا و متخلص به سروش، فرزند قنبرعلی اصفهانی سدهی، شاعر قصیده سرای سده 13ق در اصفهان به دنیا آمد^[۱]. سلسله نسب او به نجم ثانی از سرداران بنام شاه اسماعیل اول صفوی (حک 905ـ930ق / ؟م) می‌رسید. اجداش کارگزار ملوک بودند، اما پدرش پیشه قصابی داشت و روزگار را به سختی می‌گذراند^[۲]. سروش در ابتدای جوانی از زادگاهش به اصفهان رفت و چند سالی در سایه حمایت سید بیدآبادی (م 1260ق / ؟م) مجتهد و مدرس مشهور آن دوره زیست و کمی خواندن و نوشتن آموخت^[۳]. سپس در دوره ولیعهدی ناصرالدین شاه (حک 1264ـ1313ق / ؟م) در تبریز به خدمت آن شاهزاده راه یافت و با سرودن قصایدی در مدح او به شهرت رسید. پس از جلوس ناصرالدین شاه در تهران ملک الشعرای دربار وی شد و ثروت فراوانی اندوخت^[۴]. از آن پس سال‌ها با سمت شاعر رسمی دربار به آسایش گذراند و سرانجام در تهران درگذشت. از آثارش می‌توان: شمس المناقب (به اهتمام ابراهیم مشتری طوسی، تهران، 1300ق)، ‌در مدح و منقبت پیامبر (ص) و خاندان نبوّت، ‌مثنوی روضه الانوار در ذکر واقعه کربلا، دیوانی به نام زینه المدایح و قصاید، ‌فتح نامه‌ها و مثنوی‌های (اردیبهشت‌نامه، ساقی‌نامه، الهی‌نامه) را نام برد. دیوان کامل او نخستین بار در 1339ـ1340ش با مقدمه جلال همایی و به اهتمام محمدجعفر محجوب در دوجلد به چاپ رسید^[۵]. سروش دست کم هفت هزار بیت از نه هزار بیت قصایدش را از قصاید فرخی و بقیه را از منوچهری، ‌عنصری، ‌مسعود سعد، ‌رودکی و دیگران پیروی کرده است^[۶]. به رغم صنعت‌گری‌های که احیاناً در کلامش وجود دارد، تا حدی به سرّ لطیفه سهل و ممتنع نیز دست می‌یابد^[۷]^[۸].

مآخذ:

اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.
محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).
تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.
آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، چ 2، 1351، ‌ج 1، ص 87.
حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، چ 1، 1364، ص 232.
زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 176. و نیز نگ: صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، چ 2، بی تا، ص 94- 102.

ابوالقاسم رادفر

↑ اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.
↑ محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).
↑ تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.
↑ شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.
↑ آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، 1351، ‌ج 1، ص 87.
↑ حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، 1364، ج.1، ص 232.
↑ زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، 1363، ج.1، ص 176.
↑ صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، بی تا، ج.2، ص 94- 102.

[1] اثرآفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 2، ص 239.

[2] محجوب، محمدجعفر. دیوان شمس الشعرا سروش اصفهانی. یا مقدمه جلال همایی، ‌تهران: امیرکبیر، 1339ـ1340، ج 1، ص 2 (مقدمه همایی).

[3] تجربه کار، ‌نصرت. سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: چاپ مسعود سعد، 1350، ص 105.

[4] شمس لنگرودی، محمد. مکتب بازگشت (ویرایش دوم). تهران: نشر مرکز، 1375، ص 243.

[5] آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. ‌تهران: جیبی، 1351، ‌ج 1، ص 87.

[6] حمیدی شیرازی، مهدی. شعر در عصر قاجار. ‌تهران: گنج کتاب، 1364، ج.1، ص 232.

[7] زرین‌کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، 1363، ج.1، ص 176.

[8] صفایی، ابراهیم. نهضت ادبی ایران در عصر قاجار. تهران: ابن سینا، بی تا، ج.2، ص 94- 102.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]