علی دشتی( ادبیات )
دشتی، علی (1314ق / 1896م-1357ش)، نویسنده، روزنامه نگار.
علی دشتی فرزند شیخ عبدالحسین دشتی در شهر كربلا و در یك خانوادة روحانی به دنیا آمد. مقدمات را در مكتبهای قدیمی، فقه و اصول را در محضر حاج سید حسین فشاركی و كفایه آخوند را نزد حاج عبدالكریم یزدی از مجتهدان بزرگ آن دوران فراگرفت.1 در اواخر جنگ بین الملل اول به شیراز رسید و پس از آن مدتی در اصفهان به سر برد. از آنجا به تهران آمد و در نهضت ضد قرارداد 1919م شركت جست و در كنار آزادیخواهانی چون مدرّس، فرّخی یزدی، هژیر و دیگران به فعالیت سیاسی پرداخت و شب نامههای تندی بر ضد عاقد قرارداد منتشر كرد.2 به سبب مقالات تند خود بارها به زندان افتاد. مدتی سر دبیر روزنامة ستارة ایران بود و سپس در 1300ش روزنامة شفق سرخ را انتشار داد. با قدرت گرفتن تدریجی رضاشاه ابتدا مقالات تندی علیه او نوشت، اما رفته رفته دوستدار و حامی وی گردید.3 پس از استعفای رضا شاه بار دیگر از مخالفان او شد. بعد از انقلاب اسلامی مدتی را در حبس گذرانید. سرانجام در تهران درگذشت.4 فعالیتهای او در روزنامه نویسی، عضویت مجالس سنا و شورا، مدت كوتاهی وزارت و نیز سفارت در مصر و لبنان گذشت. كار نویسندگی وی به سه دسته: 1ـ روزنامهای و سیاسی، 2ـ داستانی و ترجمه و 3ـ نقد ادبی، تقسیم میشود.5 نثر دشتی گاه تند و در دیگر موارد روان و متناسب است. گاه در نثر از عناصر شعری هم استفاده میكند.6 از مهمترین آثارش میتوان ایام محبس، سایه، جادو، فتنه، هندو، در قلمرو سعدی، نقشی از حافظ و سیری در دیوان شمس، دمی با خیّام، شاعری دیرآشنا و پردة پندار را نام برد.7
مآخذ:
1. آرین پور، یحیی. از نیما تا روزگار ما. تهران: زوّار، چ 1، 1373، ج 3، ص 318.
2. دست غیب، عبدالعلی. «علی دشتی»، پیام نوین. س 3 ش 3 (آذر 1339)، ص 14.
3. عبداللهیان، حمید. كارنامة نثر معاصر. تهران: پایا، 1378، ص 64.
4. اثر آفرینان. به كوشش كمال حاج سید جوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1378، ج 3، ص 40.
5. «علی دشتی»، آینده. س هفتم، ش 11ـ 12، ص 937.
6. عبداللهیان. همان. ص65.
7. آرین پور. همان. ص 322 ـ 330 (به اختصار).
نیز نك: اتحاد، هوشنگ. پژوهشگران معاصر ایران تهران: فرهنگ معاصر، 1383، ج 7؛ ركن زاده آدمیت، محمدحسین. دانشمندان و سخن سرایان فارس. تهران: خیام، 1338، ج 2، ص 546ـ 549؛ مرسلوند، حسن. زندگینامة رجال و مشاهیر ایران. تهران: الهام، چ 1، 1373، ج 3، ص 218ـ 223.
ابوالقاسم رادفر