لیلی و مجنون
ليلی و مجنون، سومين مثنوی حكيم نظامی گنجوی در شرح داستان شيدايي و عشق مجنون به ليلي.1 موضوع آن شيدايی روان پريشانة شاعر باديهنشين، قيس عامری (مجنون) به ليلی وسرنوشت مصيبت بار آنان است.2 نظامی در 584ق / 1188م و در مدتی كمتر ازچهارماه اين مثنوی را در 4700 بيت به نام شروانشاه ابوالمظفر اخستان (ز 555ق / 1160م) سرود. گويا بعدهانيز در اين مثنوی تصرفاتی كرد و آن را پيرامون 588ق / 1192م به پايان برد.3
نظامی پيش از آغاز داستان مقدمهای در ستايش خدا، نعت پيامبر (ص) و وصف معراج و نيز مطالب ديگر از جمله سبب نظم كتاب و مدح شروانشاه آورده است.4
ليلی و مجنون از داستانهای قديم عرب محسوب میشود، چنان كه ابن نديم در ميان كتابهايی كه در اخبار عشاق دورة جاهليت و اسلام تأليف شده، از كتابی به همين نام ياد میكند. افزون بر اين، ابنقتيبه، ابوالفرج اصفهانی، و ديگران نيز از اين داستان به تفصيل سخن گفتهاند.5
نظامی در نظم ليلي و مجنون به احتمال زياد به يكی از داستانهاي عربی آن توجه داشته است.6
از ليلی و مجنون نظامی نسخههای متعددی وجود دارد. همچنين اين مثنوی به كوشش كسانی چون حسن وحيد دستگردی (1313ش)، پژمان بختياری (1347ش)، بهروز ثروتيان (1365ش) و خسرو زعيمی (1362ش و 1365ش) در تهران و چندين بار نيز در هند به چاپ رسيده است.7
مآخذ:
1. رادفر، ابوالقاسم. كتابشناسی نظامی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی ، 1371، ص 70.
2. آربری، آرتور. جان. ادبيات كلاسيك فارسی. ترجمة اسدالله آزاد، مشهد: آستان قدس، 1371، ص 144.
3. ستاری، جلال. حالات عشق مجنون. تهران: توس، 1366، ص 9و 11.
4. نظامی گنجوی. داستان خسرو شيرين. به كوشش عبدالمحمد آيتی، تهران: جيبی، 1353، صشانزده (مقدمه).
5. صفا، ذبيحالله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابنسينا، 1347، ج 2، ص 803.
6. متينی، جلال. خلاصة ليلی و مجنون نظامی. مشهد: باستان، 1341، ص سه (مقدمه).
7. رادفر. همان. ص 72 و 86.
ابوالقاسم رادفر