مجمع الفصحا
مجمعالفصحا، تذكرة عمومی شاعران فارسیگوی تألیف رضا قلی خان هدایت.
این تذكره در شرح احوال و آثار 867 تن از شاعران كهن و جدید پارسی گوی، از آغاز شعر دری فارسی تا زمان تألیف كتاب است.1 مؤلف آن از شاعران و نویسندگان عهد قاجاریه به شمار میرود.2 مجمعالفصحاء شامل: 1ـ دیباچه، 2ـ احوال و اشعار ناصرالدین شاه، 3ـ احوال و اشعار سلاطین، حكام و شاهزادگان از ابوابراهیم اسماعیل سامانی تا یوسف عادلشاه دكنی، 4ـ شعرای متقدم ایران و دیگر ممالك از ابوحفص سغدی* تا یوسف غزنوی، 5ـ شعرای متوسط از اهلی ترشیزی تا یحیی گیلانی، 6ـ شعرای معاصر مؤلف از ادیب مراغهای* تا یغمای جندقی* و 7ـ احوال و آثار مؤلف است.3 مؤلف به تصریح خود در طی مدت سی سال به تدریج مجموعهها، سفینهها و تذكرههای متعددی را كه نام آنها را در دیباچة خویش ذكر كرده، دیده و مسوداتی برای تألیف خود فراهم آورده است.4 مجمعالفصحاء آخرین و جامعترین تذكرة شاعران فارسی گوی محسوب میشود.5 نخستین بار این كتاب در دو جلد بزرگ در 1295 ق / ؟م به اهتمام فرزند مولف، علیقلی خان مخبرالدولة اول به چاپ رسید. چاپ دیگری از آن نیز در 1336ـ1341 ش در 6 مجلد منتشر شد.6
مآخذ:
1ـ گلچین معانی، احمد. تاریخ تذكرههای فارسی. تهران: دانشگاه تهران، 1350 ش، ج 2، ص 144.
2ـ طبری، محمدعلی. زبدةالآثار. تهران: امیركبیر، چ 1، 1372 ش، ص 356.
3ـ گلچین معانی، احمد. همان، ص 145.
4ـ طبری، محمدعلی. همان، ص 357.
5ـ هدایت، رضاقلیخان. مجمعالفصحاء. به كوشش مظاهر مصفا، تهران: امیركبیر، 1336 ش، ص ض (مقدمه).
6ـ طبری، محمدعلی. همان جا.
و نیز نگ: مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. تهران: جیبی، چ 2، 1381 ش، ج 2، ب 2، ص 2662؛ خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348 ش (تاریخ مقدمه)، ص 448 ـ 449.
ابوالقاسم رادفر