مسعود سعد سلمان
مسعودِ سعدِ سلمان (میان 438 تا 440-515ق / 1046 تا 1048-1121م)، شاعر.
مسعود بن سعد بن سلمان متخلّص به مسعود سعد در لاهور هندوستان به دنیا آمد.1 نیاكانش در آغاز دوران غزنوی، از همدان به غزنین كوچیدند و در سلك درباریان حكومت غزنوی درآمدند.2 پدرش سعد سلمان از محتشمان و كارگزاران عهد خود بود و مدت 50 یا 60 سال در خدمت سلاطین غزنوی به سر برد.3 مسعود سعد پس از رسیدن به سن رشد با معرفی و توصیة پدرش به دربار غزنویان راه یافت. چندی با عزّت در سلك مقربان و ندیمان دربار زیست.4 ظهور او در شاعری مقارن با عهد پادشاهی ابراهیم بن مسعود (حك 450-492ق / 1058-1099م) بود. در 469ق / 1076م همراه سیفالدوله محمود بن ابراهیم به هند رفت و در كنار او جنگید.5 پس از مدتی به سعایت بدخواهان به مدت ده سال به زندانهای دهك، سو و نای افتاد.6 پس از آزادی از زندان مدتی حكومت چالندر، از توابع لاهور در هند را به عهده گرفت.7 اما پس از آن بار دیگر مغضوب گردید و مدت هشت سال در قلعة مَرَنْج زندانی شد.8 سالهای پایانی حیات را در غزنین به كتابداری كتابخانة سلاطین غزنوی گذراند.9 حبسیات وی مؤثر و جالب است. در وصف، مدح، غزل و هجو قدرت دارد. دیوان فارسی او در دست است، اما از دیوان عربی و هندی او اثری نیست. در شاعری به سبك شاعران خراسان و به طرز غضایری، رودكی، شهید بلخی و به ویژه عنصری نظر داشت و هنرش به ویژه در قصیده سرایی و قصاید شكرایی بود.10
مآخذ:
1. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 483.
2. رشید یاسمی، غلامرضا. مقدمه بر دیوان مسعود سعد سلمان. بی جا: پیروز، 1339، ص ر (مقدمه).
3. فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 207.
4. درخشان، مهدی. بزرگان و سخن سرایان همدان. تهران: چاپ نیكو، 1341، ج 1، ص 107.
5. صفا. همان. ص486.
6. لسان، حسین. برگزیدة اشعار مسعود سعد. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1364، ص ده (مقدمه).
7. نوریان، مهدی. مقدمه بر دیوان مسعود سعد. اصفهان: كمال، 1364، ج 1، ص شش (مقدمه).
8. صفا. همان. ص 488.
9. نوریان. همان. ص شش.
10. زرین كوب، عبدالحسین. با كاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 94؛ مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. 1381، ج 2، (2)، ص 2768.
ابوالقاسم رادفر