رضاع

رضاع، بچه را به دایه دادن؛ شیر دادن کودک خود با کودک دیگر.

رضاع، در لغت، مکیدن شیر از پستان مادر، شیر خوردن، نیز بچه را به دایه دادن است و در فقه، عبارت است از رابطه‌ای که به دنبال شیر دادن زن به بچه‌ای، میان آن بچه با زنِ شیر دهنده و خویشاوندانش پدید می‌آید. ماده 1176ق.م، تصریح می‌کند:

«مادر مجبور نیست که به طفل خود شیر بدهد، مگر در صورتی که تغذیه طفل به غیر شیر مادر ممکن نباشد».

فقهای شیعه بر این نظرند که شیر دادن به فرزند بر مادر واجب نیست اما، فقهای اهل سنت تقریباً بر این نظرند که شیر دادن به فرزند بر مادر واجب بوده و اگر از این کار سرباز زند در برابر خداوند مسئول است. بر مادر واجب است که اولین شیر را به فرزند خود بدهد و مستحب است که تا دو سال مادر عهده‌دار شیر دادن به فرزند خود باشد. صاحب جواهرالکلام معتقد است اگر کودک مالی داشته باشد و یا پدرش مؤسر (توانگر) باشد می‌تواند اجرت شیری را که به فرزند داده است، مطالبه کند. رضاع باید با رعایت شرایط زیر باشد:

1. حمل زن مرضعه از نکاح باشد؛
2. ارتضاع به مقداری باشد که در بند طفل گوشت رویاند و استخوان او را محکم کند و یا طفل یک روز و یک شب ارتزاق کرده باشد؛
3. سن طفل کمتر از دو سال باشد؛ در زمان ارتضاع زن دیگری طفل را شیر نداده باشد.

محرمات رضاع، عبارتند از:

1. اصول شخص رضاعی اما در وجدات، که بر شیر خورده حرام هستند؛
2. فروع رضاعی هر چند که فروتر روند، مانند دختر، دخترِ دختر و...؛
3. فروع پدر و مادر رضاعی، مانند خواهر رضاعی، برادرزاده‌های رضاعی، دختران رضاعی؛
4. فروغ مستقیم جد و جدّه رضاعی مانند عمه‌ها و خاله‌ها؛
5. مادر و جدّات زوجه هر چند بالا روند؛
6. زوچه پدر و جدّ رضاعی و هر چند بالا روند؛
7. زن پسر رضاعی و پسران او هر چند پایین‌تر روند، و نیز پسر دختر رضاعی؛
8. دختر رضاعی و خواهر دختر پسر رضاعی بر شخص حرام نیستند.

نیز نگاه کنید به

• اسلام
• شرع
• عرف

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اسدالله معظمی گودرزی