کارگردان تعزیه و ویژگیهای آن
کارگردان تعزیه به عناوین زیر نامیده میشود: معین البکا، شبیه گردان، تعزیه گردان، صحنه گردان، میرعزا، فهرست گردان، اوستا، میرزا، سردمدار و... . کارگردان تعزیه رهبر یا ناظری است که کار بزرگ نمایش دسته جمعی تعزیه را چه به صورت ثابت (میدانی) و چه به صورت سیار (اجرای صحنهها در حال حرکت و به طور پیوسته) هماهنگ و تنظیم مینماید. وی باید مرتباً بین بازیگران حرکت کند و با تذکرات لازم نمایش را رهبری نماید. کارگردان با اشاره دست با عصا دستورهای لازم را به شبیه، گروه موسیقی و... میدهد و با دستورهای او نمایش تعزیه با توجه به ترتیب حوادث به اجرا در میآید.
کارگردان با معین البکا برای سهولت و دقت بیشتر در انجام وظیفه، فرد واجد شرایطی را به عنوان معاون، دستیار یا ناظم البکا برای خود انتخاب میکند و از وی میخواهد که نظم میدان تعزیه را به عهده گیرد. خصوصیات و شرایط کارگردان تعزیه را میتوان به ترتیب زیر بیان کرد:
- آشنایی با متون مناسب تعزیه نامهها و توانایی در اصلاح و تنظیم آنها؛
- نظارت بر درست خوانی و روخوانی شبیه خوانان؛
- برگزاری مجالس آزمون برای انتخاب شبیه خوانانی که از لحاظ صوتی و کارآیی برای اجرای نقشهای مختلف مناسب باشند؛
- انتخاب شبیه خوانان از مرحله «بچه خوانی» «نوجوان خوانی» «جوان خوانی» تا «شهادت خوانی» «اشقیاء خوانی» «زن خوانی» و غیره؛
- آگاهی در انتخاب رنگهای سمبلیک برای لباسها، اشیاء، ابزارها و... به منظور تطابق آنها با حوادث تعزیه و ساختار آن؛
- نظارت و کنترل بر تمرین شبیه خوانها و آگاهی از میزان تواناییها و مهارتهای آنان در اجرای نقش؛
- نظارت و کنترل بر شبیه خوانان و حرکت میدانی آنان در میدان گیری، اسلحه پوشی، تقابل لفظی، کلامی و... و گوشزد کردن اشکالات آنها؛
- تسلط بر کلام برای انتقال از مفهومی به مفهوم دیگر در اجرای نمایشهای مذهبی مانند آگاه بودن از ظرایف نوحه خوانی و کاربرد مطالبی در قالب نظم و نثر به منظور افزودن بر اشتیاق تماشاگران؛
- آشنایی با موسیقی اصیل ایرانی و موسیقی تعزیه، وقتی کارگردان دستگاهها و گوشههای موسیقی را بشناسد از شبیه خوانان میخواهد تا با آموزش و آگاهی از آنها جذبه و شور و حال لازم را در تعزیه به وجود آورند؛
- آگاهی و تسلط کامل به چگونگی وقوع حادثه کربلا و تاریخ و اسطورههای ایرانی.
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
فربد، محمد صادق (1385). کتاب ایران: سوگواری های مذهبی در ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
نویسنده مقاله
محمد صادق فربد