سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۰

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی ازhttps://www.irna.ir/news/85451419/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%AA

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یكی از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران.

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، محمد منتظری، فكر تأسیس آن را در میان شماری از مبارزان انقلابی مطرح كرد^[۱]. هرچند در همان زمان، تلاش‌هایی برای ایجاد آن در جهت حفاظت از انقلابی كه در شُرُف پیروزی بود، صورت گرفت، اما تشكیل آن پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تحقق یافت. در اوایل اسفند 1357ش، روحانی‌ای بنام حسن لاهوتی، حكم تشكیل آن را زیر نظر دولت موقت از امام خمینی دریافت كرد^[۲].

بر اساس این حكم لاهوتی و چند تن دیگر از جمله محسن رفیق‌دوست، هاشم صباغیان، احمد سازگارا، دانش آشتیانی، تهرانچی، جعفری و غلامعلی افروز در پادگان عباس‌آباد ارتش گرد آمدند و هسته اولیه سپاه پاسداران را ایجاد كردند^[۳]. ریاست آن بر عهده دانش آشتیانی و مسئولیت تداركات بر عهده مرتضی رفیق‌دوست نهاده شد، شورایی نیز برای فرماندهی آن انتخاب گردید^[۴]. پس از مدتی، چند گروه مبارز و مسلح تحت ریاست افرادی همچون محمد منتظری، عباس ابوشریف و محمد بروجردی با هسته اولیه ادغام شدند و سازمان جدید سپاه را شكل دادند^[۴].

در 2 اردیبهشت 1358ش تشكیل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 اردیبهشت همان سال، شورای فرماندهی سپاه، طی اعلامیه‌ای وظایف این نهاد انقلابی را در 8 بند تعریف و اعلام كرد كه در این اعلامیه، حفظ انقلاب و نظام اسلامی و پاسداری از دستاوردها و اصول آن، محور اصلی وظایف بود^[۵]. در اصل 150 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به اهمیت و نقش حساس سپاه این‌گونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كه در نخستین روزهای پیروزی این انقلاب تشكیل شد، برای ارائه نقش خود در نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن پابرجا می‌ماند. حدود و وظایف و قلمرو مسئولیت این نهاد، در رابطه با وظایف و قلمرو و مسئولیت نیروهای مسلح دیگر، با تأكید بر همكاری و هماهنگی برادرانه میان آن‌ها، به‌وسیله قانون تعیین می‌شود»^[۶]. در مجلس اول شورای اسلامی بنا به تصویب لایحه مورخ پانزدهم شهریور 1361ش، فرماندهی عالی سپاه بر عهده رهبر انقلاب گذارده شد^[۷].

با روند افزایش نقش و اهمیت سپاه در عرصه‌های مختلف مملكتی، خصوصاً در جنگ عراق با ایران، در كابینه میرحسین موسوی^*، این نهاد به وزارتخانه تبدیل شد و محسن رفیق‌دوست وزیر آن گردید^[۸] و پس از مدتی از قالب یاد شده خارج شد و به صورت زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح درآمد. در بیست و ششم شهریور 1364ش نیز به فرمان امام، نیروهای زمینی، هوایی و دریایی در سپاه تشكیل شد و نیروهای آن در قالب‌های گروهان، گردان، تیپ و لشكر آرایش نظامی یافتند^[۹]. مهم‌ترین عرصه‌های فعالیت سپاه، علاوه بر حضور در جبهه‌های جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورش‌های كردستان، تركمن‌های گنبدكاووس، خوزستان، حفاظت از شخصیت‌ها و رجال مملكتی، حفظ امنیت پرواز فرودگاه‌ها، انجام پروژه‌های عمرانی و اقتصادی^[۹]. دانشگاه امام حسین(ع)، دانشكده فرماندهی و ستاد، و نیز دانشگاه علوم پزشكی بقیه الله، تعلیم و تربیت و افزایش سطح دانش سپاهیان پاسدار را بر عهده دارند.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ رفیق‌دوست، محسن. خاطرات. به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173.
↑ رفیق‌دوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار می‌كرد»، دریچه. ش 28، ص 17.
↑ رفیق‌دوست. خاطرات.به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ رفیق‌دوست. «مسیح كردستان ...»، دریچه. ش 28. ص 17.
↑ روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218.
↑ نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 97.
↑ نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 98.
↑ دولت‌های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی. اداره كل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 480، 485 و 487.
↑ ^۹٫۰ ^۹٫۱ روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، ج 1، ص 221 و 222.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

جعفر گلشن

[1] رفیق‌دوست، محسن. خاطرات. به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173.

[2] رفیق‌دوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار می‌كرد»، دریچه. ش 28، ص 17.

[3] رفیق‌دوست. خاطرات.به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174.

[:0-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ رفیق‌دوست. «مسیح كردستان ...»، دریچه. ش 28. ص 17.

[5] روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218.

[6] نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 97.

[7] نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 98.

[8] دولت‌های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی. اداره كل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 480، 485 و 487.

[:1-9] ۹٫۰ ^۹٫۱ روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، ج 1، ص 221 و 222.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامي'''، يكي از نهادهاي نظامي جمهوري اسلامي ايران.
+[[پرونده:171073277.jpg|بندانگشتی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.irna.ir/news/85451419/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%AA]]
+'''[[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]'''، یكی از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران.
-در آستانة پيروزي انقلاب اسلامي، محمد منتظري، فكر تأسيس آن را در ميان شماري از مبارزان انقلابي مطرح كرد.<sup>1</sup> هرچند در همان زمان، تلاش‌هايي براي ايجاد آن در جهت حفاظت از انقلابي كه در شُرُف پيروزي بود، صورت گرفت، اما تشكيل آن پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تحقق يافت. در اوايل اسفند 1357ش، روحاني‌اي بنام حسن لاهوتي، حكم تشكيل آن را زير نظر دولت موقت از امام خميني دريافت كرد.<sup>2</sup> بر اساس اين حكم لاهوتي و چند تن ديگر از جمله محسن رفيق‌دوست، هاشم صباغيان، احمد سازگارا، دانش آشتياني، تهرانچي، جعفري و غلامعلي افروز در پادگان عباس‌آباد ارتش گرد آمدند و هستة اولية سپاه پاسداران را ايجاد كردند.<sup>3</sup> رياست آن بر عهدة دانش آشتياني و مسئوليت تداركات بر عهدة مرتضي رفيق‌دوست نهاده شد، شورايي نيز براي فرماندهي آن انتخاب گرديد.<sup>4</sup> پس از مدتي، چند گروه مبارز و مسلح تحت رياست افرادي همچون محمد منتظري، عباس ابوشريف و محمد بروجردي با هستة اوليه ادغام شدند و سازمان جديد سپاه را شكل دادند.<sup>5</sup> در 2 ارديبهشت 1358ش تشكيل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 ارديبهشت همان سال، شوراي فرماندهي سپاه، طي اعلاميه‌اي وظايف اين نهاد انقلابي را در 8 بند تعريف و اعلام كرد كه در اين اعلاميه، حفظ انقلاب و نظام اسلامي و پاسداري از دستاوردها و اصول آن، محور اصلي وظايف بود.<sup>6</sup> در اصل 150 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، به اهميت و نقش حساس سپاه اين‌گونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه در نخستين روزهاي پيروزي اين انقلاب تشكيل شد، براي ارائة نقش خود در نگهباني از انقلاب و دستاوردهاي آن پابرجا مي‌ماند. حدود و وظايف و قلمرو مسئوليت اين نهاد، در رابطه با وظايف و قلمرو و مسئوليت نيروهاي مسلح ديگر، با تأكيد بر همكاري و هماهنگي برادرانه ميان آن‌ها، به‌وسيلة قانون تعيين مي‌شود».<sup>7</sup> در مجلس اول شوراي اسلامي بنا به تصويب لايحة مورخ پانزدهم شهريور 1361ش، فرماندهي عالي سپاه بر عهدة رهبر انقلاب گذارده شد.<sup>8</sup> با روند افزايش نقش و اهميت سپاه در عرصه‌هاي مختلف مملكتي، خصوصاً در جنگ عراق با ايران، در كابينة ميرحسين موسوي<sup>*</sup>، اين نهاد به وزارتخانه تبديل شد و محسن رفيق‌دوست وزير آن گرديد<sup>9</sup> و پس از مدتي از قالب ياد شده خارج شد و به صورت زيرمجموعة وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح درآمد. در بيست و ششم شهريور 1364ش نيز به فرمان امام، نيروهاي زميني، هوايي و دريايي در سپاه تشكيل شد و نيروهاي آن در قالب‌هاي گروهان، گردان، تيپ و لشكر آرايش نظامي يافتند.<sup>10</sup> مهم‌ترين عرصه‌هاي فعاليت سپاه، علاوه بر حضور در جبهه‌هاي جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورش‌هاي كردستان، تركمن‌هاي گنبدكاووس، خوزستان، حفاظت از شخصيت‌ها و رجال مملكتي، حفظ امنيت پرواز فرودگاه‌ها، انجام پروژه‌هاي عمراني و اقتصادي.<sup>11</sup> دانشگاه امام حسين(ع)، دانشكدة فرماندهي و ستاد، و نيز دانشگاه علوم پزشكي بقيةالله، تعليم و تربيت و افزايش سطح دانش سپاهيان پاسدار را بر عهده دارند.
+در آستانه پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، محمد منتظری، فكر تأسیس آن را در میان شماری از مبارزان انقلابی مطرح كرد<ref>رفیق‌دوست، محسن. '''''خاطرات'''''. به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173. </ref>. هرچند در همان زمان، تلاش‌هایی برای ایجاد آن در جهت حفاظت از انقلابی كه در شُرُف پیروزی بود، صورت گرفت، اما تشكیل آن پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، تحقق یافت. در اوایل اسفند 1357ش، روحانی‌ای بنام حسن لاهوتی، حكم تشكیل آن را زیر نظر دولت موقت از [[امام خمینی]] دریافت كرد<ref>رفیق‌دوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار می‌كرد»، '''''دریچه'''''. ش 28، ص 17. </ref>.
+بر اساس این حكم لاهوتی و چند تن دیگر از جمله محسن رفیق‌دوست، هاشم صباغیان، احمد سازگارا، دانش آشتیانی، تهرانچی، جعفری و غلامعلی افروز در پادگان عباس‌آباد ارتش گرد آمدند و هسته اولیه سپاه پاسداران را ایجاد كردند<ref>رفیق‌دوست. '''''خاطرات'''''.به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174. </ref>. ریاست آن بر عهده دانش آشتیانی و مسئولیت تداركات بر عهده مرتضی رفیق‌دوست نهاده شد، شورایی نیز برای فرماندهی آن انتخاب گردید<ref name=":0">رفیق‌دوست. «مسیح كردستان ...»،  '''''دریچه'''''. ش 28. ص 17. </ref>. پس از مدتی، چند گروه مبارز و مسلح تحت ریاست افرادی همچون محمد منتظری، عباس ابوشریف و محمد بروجردی با هسته اولیه ادغام شدند و سازمان جدید سپاه را شكل دادند<ref name=":0" />.
-'''مآخذ:'''
+در 2 اردیبهشت 1358ش تشكیل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 اردیبهشت همان سال، شورای فرماندهی سپاه، طی اعلامیه‌ای وظایف این نهاد انقلابی را در 8 بند تعریف و اعلام كرد كه در این اعلامیه، حفظ [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] و نظام اسلامی و پاسداری از دستاوردها و اصول آن، محور اصلی وظایف بود<ref>'''''روزها و رویدادها'''''. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218. </ref>. در اصل 150 [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، به اهمیت و نقش حساس سپاه این‌گونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كه در نخستین روزهای پیروزی این [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] تشكیل شد، برای ارائه نقش خود در نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن پابرجا می‌ماند. حدود و وظایف و قلمرو مسئولیت این نهاد، در رابطه با وظایف و قلمرو و مسئولیت نیروهای مسلح دیگر، با تأكید بر همكاری و هماهنگی برادرانه میان آن‌ها، به‌وسیله قانون تعیین می‌شود»<ref>'''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 97. </ref>. در مجلس اول [[شورای اسلامی شهر و روستا|شورای اسلامی]] بنا به تصویب لایحه مورخ پانزدهم شهریور 1361ش، فرماندهی عالی سپاه بر عهده رهبر [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] گذارده شد<ref>   '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 98. </ref>.
--    رفيق‌دوست، محسن. '''''خاطرات'''''. به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1383، ص 173.
+با روند افزایش نقش و اهمیت سپاه در عرصه‌های مختلف مملكتی، خصوصاً در [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق با ایران]]، در كابینه میرحسین موسوی<sup>*</sup>، این نهاد به وزارتخانه تبدیل شد و محسن رفیق‌دوست وزیر آن گردید<ref>'''''دولت‌های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی'''''. اداره كل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 480، 485 و 487. </ref> و پس از مدتی از قالب یاد شده خارج شد و به صورت زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح درآمد. در بیست و ششم شهریور 1364ش نیز به فرمان امام، نیروهای زمینی، هوایی و دریایی در سپاه تشكیل شد و نیروهای آن در قالب‌های گروهان، گردان، تیپ و لشكر آرایش نظامی یافتند<ref name=":1">'''''روزها و رویدادها'''''. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، ج 1، ص 221 و 222.</ref>. مهم‌ترین عرصه‌های فعالیت سپاه، علاوه بر حضور در جبهه‌های جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورش‌های [[استان کردستان|كردستان]]، تركمن‌های گنبدكاووس، [[استان خوزستان|خوزستان]]، حفاظت از شخصیت‌ها و رجال مملكتی، حفظ امنیت پرواز فرودگاه‌ها، انجام پروژه‌های عمرانی و اقتصادی<ref name=":1" />. دانشگاه امام حسین(ع)، دانشكده فرماندهی و ستاد، و نیز دانشگاه علوم پزشكی بقیه الله، تعلیم و تربیت و افزایش سطح دانش سپاهیان پاسدار را بر عهده دارند.
--    رفيق‌دوست. «مسيح كردستان هميشه از شهرت فرار مي‌كرد»، '''''دريچه'''''. ش 28، ص 17.
+== نیز نگاه کنید به ==
--    رفيق‌دوست. '''''خاطرات'''''. همان، ص 174.
+* [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]
+* [[امام خمینی]]
--    رفيق‌دوست. «مسيح كردستان ...»، همان. ص 17.
+* [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]
--    همانجا.
--     '''''روزها و رويدادها'''''. هيئت نويسندگان دفتر عقيدتي ـ سياسي فرماندهي معظم كل قوا، تهران: رامين، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218.
--    '''''نگرشي به اولين دورة مجلس شوراي اسلامي'''''. تهيه و تنظيم: روابط عمومي مجلس شوراي اسلامي، تهران: با همكاري سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1364، ص 97.
--    همان. ص 98.
--    '''''دولت‌هاي ايران از ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله تا ميرحسين موسوي'''''. ادارة كل آرشيو اسناد و موزة دفتر رئيس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1379، ص 480، 485 و 487.
--  '''''روزها و رويدادها'''''. ج 1، ص 221 و 222.
--  همانجا.
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 جعفر گلشن
+[[رده:علوم سیاسی]]