سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''[[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]'''، یكی از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران. | '''[[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]'''، یكی از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران. | ||
در آستانه پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، محمد منتظری، فكر تأسیس آن را در میان شماری از مبارزان انقلابی مطرح كرد<ref>رفیقدوست، محسن. '''''خاطرات'''''. به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173. </ref>. هرچند در همان زمان، تلاشهایی برای ایجاد آن در جهت حفاظت از انقلابی كه در شُرُف پیروزی بود، صورت گرفت، اما تشكیل آن پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، تحقق یافت. در اوایل اسفند 1357ش، روحانیای بنام حسن لاهوتی، حكم تشكیل آن را زیر نظر دولت موقت از [[امام خمینی]] دریافت كرد<ref>رفیقدوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار میكرد»، '''''دریچه'''''. ش 28، ص 17. </ref>. بر اساس این حكم لاهوتی و چند تن دیگر از جمله محسن رفیقدوست، هاشم صباغیان، احمد سازگارا، دانش آشتیانی، تهرانچی، جعفری و غلامعلی افروز در پادگان عباسآباد ارتش گرد آمدند و هسته اولیه سپاه پاسداران را ایجاد كردند<ref>رفیقدوست. '''''خاطرات'''''.به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174. </ref>. ریاست آن بر عهده دانش آشتیانی و مسئولیت تداركات بر عهده مرتضی رفیقدوست نهاده شد، شورایی نیز برای فرماندهی آن انتخاب گردید<ref>رفیقدوست. «مسیح كردستان ...»، '''''دریچه'''''. ش 28. ص 17. </ref>. پس از مدتی، چند گروه مبارز و مسلح تحت ریاست افرادی همچون محمد منتظری، عباس ابوشریف و محمد بروجردی با هسته اولیه ادغام شدند و سازمان جدید سپاه را شكل دادند<ref | در آستانه پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، محمد منتظری، فكر تأسیس آن را در میان شماری از مبارزان انقلابی مطرح كرد<ref>رفیقدوست، محسن. '''''خاطرات'''''. به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173. </ref>. هرچند در همان زمان، تلاشهایی برای ایجاد آن در جهت حفاظت از انقلابی كه در شُرُف پیروزی بود، صورت گرفت، اما تشكیل آن پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، تحقق یافت. در اوایل اسفند 1357ش، روحانیای بنام حسن لاهوتی، حكم تشكیل آن را زیر نظر دولت موقت از [[امام خمینی]] دریافت كرد<ref>رفیقدوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار میكرد»، '''''دریچه'''''. ش 28، ص 17. </ref>. | ||
بر اساس این حكم لاهوتی و چند تن دیگر از جمله محسن رفیقدوست، هاشم صباغیان، احمد سازگارا، دانش آشتیانی، تهرانچی، جعفری و غلامعلی افروز در پادگان عباسآباد ارتش گرد آمدند و هسته اولیه سپاه پاسداران را ایجاد كردند<ref>رفیقدوست. '''''خاطرات'''''.به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174. </ref>. ریاست آن بر عهده دانش آشتیانی و مسئولیت تداركات بر عهده مرتضی رفیقدوست نهاده شد، شورایی نیز برای فرماندهی آن انتخاب گردید<ref name=":0">رفیقدوست. «مسیح كردستان ...»، '''''دریچه'''''. ش 28. ص 17. </ref>. پس از مدتی، چند گروه مبارز و مسلح تحت ریاست افرادی همچون محمد منتظری، عباس ابوشریف و محمد بروجردی با هسته اولیه ادغام شدند و سازمان جدید سپاه را شكل دادند<ref name=":0" />. | |||
در 2 اردیبهشت 1358ش تشكیل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 اردیبهشت همان سال، شورای فرماندهی سپاه، طی اعلامیهای وظایف این نهاد انقلابی را در 8 بند تعریف و اعلام كرد كه در این اعلامیه، حفظ [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] و نظام اسلامی و پاسداری از دستاوردها و اصول آن، محور اصلی وظایف بود<ref>'''''روزها و رویدادها'''''. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218. </ref>. در اصل 150 [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، به اهمیت و نقش حساس سپاه اینگونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كه در نخستین روزهای پیروزی این [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] تشكیل شد، برای ارائه نقش خود در نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن پابرجا میماند. حدود و وظایف و قلمرو مسئولیت این نهاد، در رابطه با وظایف و قلمرو و مسئولیت نیروهای مسلح دیگر، با تأكید بر همكاری و هماهنگی برادرانه میان آنها، بهوسیله قانون تعیین میشود»<ref>'''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 97. </ref>. در مجلس اول [[شورای اسلامی شهر و روستا|شورای اسلامی]] بنا به تصویب لایحه مورخ پانزدهم شهریور 1361ش، فرماندهی عالی سپاه بر عهده رهبر [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] گذارده شد<ref> '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 98. </ref>. | |||
با روند افزایش نقش و اهمیت سپاه در عرصههای مختلف مملكتی، خصوصاً در [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق با ایران]]، در كابینه میرحسین موسوی<sup>*</sup>، این نهاد به وزارتخانه تبدیل شد و محسن رفیقدوست وزیر آن گردید<ref>'''''دولتهای ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی'''''. اداره كل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 480، 485 و 487. </ref> و پس از مدتی از قالب یاد شده خارج شد و به صورت زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح درآمد. در بیست و ششم شهریور 1364ش نیز به فرمان امام، نیروهای زمینی، هوایی و دریایی در سپاه تشكیل شد و نیروهای آن در قالبهای گروهان، گردان، تیپ و لشكر آرایش نظامی یافتند<ref name=":1">'''''روزها و رویدادها'''''. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، ج 1، ص 221 و 222.</ref>. مهمترین عرصههای فعالیت سپاه، علاوه بر حضور در جبهههای جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورشهای [[استان کردستان|كردستان]]، تركمنهای گنبدكاووس، [[استان خوزستان|خوزستان]]، حفاظت از شخصیتها و رجال مملكتی، حفظ امنیت پرواز فرودگاهها، انجام پروژههای عمرانی و اقتصادی<ref name=":1" />. دانشگاه امام حسین(ع)، دانشكده فرماندهی و ستاد، و نیز دانشگاه علوم پزشكی بقیه الله، تعلیم و تربیت و افزایش سطح دانش سپاهیان پاسدار را بر عهده دارند. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۶: | ||
* [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] | * [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
| خط ۱۸: | خط ۲۳: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
جعفر گلشن | جعفر گلشن | ||
[[رده:علوم سیاسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۰
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یكی از نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران.
در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، محمد منتظری، فكر تأسیس آن را در میان شماری از مبارزان انقلابی مطرح كرد[۱]. هرچند در همان زمان، تلاشهایی برای ایجاد آن در جهت حفاظت از انقلابی كه در شُرُف پیروزی بود، صورت گرفت، اما تشكیل آن پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تحقق یافت. در اوایل اسفند 1357ش، روحانیای بنام حسن لاهوتی، حكم تشكیل آن را زیر نظر دولت موقت از امام خمینی دریافت كرد[۲].
بر اساس این حكم لاهوتی و چند تن دیگر از جمله محسن رفیقدوست، هاشم صباغیان، احمد سازگارا، دانش آشتیانی، تهرانچی، جعفری و غلامعلی افروز در پادگان عباسآباد ارتش گرد آمدند و هسته اولیه سپاه پاسداران را ایجاد كردند[۳]. ریاست آن بر عهده دانش آشتیانی و مسئولیت تداركات بر عهده مرتضی رفیقدوست نهاده شد، شورایی نیز برای فرماندهی آن انتخاب گردید[۴]. پس از مدتی، چند گروه مبارز و مسلح تحت ریاست افرادی همچون محمد منتظری، عباس ابوشریف و محمد بروجردی با هسته اولیه ادغام شدند و سازمان جدید سپاه را شكل دادند[۴].
در 2 اردیبهشت 1358ش تشكیل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 اردیبهشت همان سال، شورای فرماندهی سپاه، طی اعلامیهای وظایف این نهاد انقلابی را در 8 بند تعریف و اعلام كرد كه در این اعلامیه، حفظ انقلاب و نظام اسلامی و پاسداری از دستاوردها و اصول آن، محور اصلی وظایف بود[۵]. در اصل 150 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به اهمیت و نقش حساس سپاه اینگونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كه در نخستین روزهای پیروزی این انقلاب تشكیل شد، برای ارائه نقش خود در نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن پابرجا میماند. حدود و وظایف و قلمرو مسئولیت این نهاد، در رابطه با وظایف و قلمرو و مسئولیت نیروهای مسلح دیگر، با تأكید بر همكاری و هماهنگی برادرانه میان آنها، بهوسیله قانون تعیین میشود»[۶]. در مجلس اول شورای اسلامی بنا به تصویب لایحه مورخ پانزدهم شهریور 1361ش، فرماندهی عالی سپاه بر عهده رهبر انقلاب گذارده شد[۷].
با روند افزایش نقش و اهمیت سپاه در عرصههای مختلف مملكتی، خصوصاً در جنگ عراق با ایران، در كابینه میرحسین موسوی*، این نهاد به وزارتخانه تبدیل شد و محسن رفیقدوست وزیر آن گردید[۸] و پس از مدتی از قالب یاد شده خارج شد و به صورت زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح درآمد. در بیست و ششم شهریور 1364ش نیز به فرمان امام، نیروهای زمینی، هوایی و دریایی در سپاه تشكیل شد و نیروهای آن در قالبهای گروهان، گردان، تیپ و لشكر آرایش نظامی یافتند[۹]. مهمترین عرصههای فعالیت سپاه، علاوه بر حضور در جبهههای جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورشهای كردستان، تركمنهای گنبدكاووس، خوزستان، حفاظت از شخصیتها و رجال مملكتی، حفظ امنیت پرواز فرودگاهها، انجام پروژههای عمرانی و اقتصادی[۹]. دانشگاه امام حسین(ع)، دانشكده فرماندهی و ستاد، و نیز دانشگاه علوم پزشكی بقیه الله، تعلیم و تربیت و افزایش سطح دانش سپاهیان پاسدار را بر عهده دارند.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ رفیقدوست، محسن. خاطرات. به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 173.
- ↑ رفیقدوست. «مسیح كردستان همیشه از شهرت فرار میكرد»، دریچه. ش 28، ص 17.
- ↑ رفیقدوست. خاطرات.به كوشش داود قاسمپور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383 ، ص 174.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ رفیقدوست. «مسیح كردستان ...»، دریچه. ش 28. ص 17.
- ↑ روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218.
- ↑ نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 97.
- ↑ نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهیه و تنظیم: روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، تهران: با همكاری سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 98.
- ↑ دولتهای ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی. اداره كل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 480، 485 و 487.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ روزها و رویدادها. هیئت نویسندگان دفتر عقیدتی ـ سیاسی فرماندهی معظم كل قوا، تهران: رامین، 1378، ج 1، ص 221 و 222.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن