استان گلستان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''گلستان،''' نام | [[پرونده:A798f259dfadb03ea2583e68.jpg|بندانگشتی|جاهای دیدنی استان گلستان، قابل بازیابی از https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/golestan-attractions]] | ||
'''گلستان،''' نام استانی است در شمال شرقی [[کشور ایران|ایران]] به مرکزیت شهر [[گرگان]](← [[گرگان]]). | |||
این استان از شمال با کشور ترکمنستان، از غرب با ساحل شرقی دریای مازندران و [[استان مازندران]]، از جنوب و جنوب شرق با [[استان سمنان]] و از شرق با [[استان خراسان شمالی]]، همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری كشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكانی''''' (استان گلستان). تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1384، ص1.</ref>. | |||
[[استان گلستان]] با مختصات | [[استان گلستان]] با مختصات جغرافیایی '30 ˚36 تا '08 ˚38 عرض شمالی و'51 ˚53 تا '19 ˚56 طول شرقی و با وسعت 20893 کم<sup>2</sup>، 3/1 درصد از مساحت [[کشور ایران|ایران]] را در بر گرفته است<ref name=":0">سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استانهاي ايران'''''. تهران: سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح)، 1384، ص51.</ref>. | ||
این استان بر اساس آخرین تغییرات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 50 دهستان و 24 شهر است. اسامی شهرستانهای استان عبارتند از: آزادشهر، آققلا، بندر گز، بندر ترکمن، رامیان، علیآباد، کردکوی، کلاله، [[گرگان]]، [[گنبد کاووس]] و مینودشت که همه آنها دارای مرکزهایی همنام هستند. سه شهرستان دیگر یعنی کلاله، [[گنبد کاووس]] و بندر ترکمن با کشور ترکمنستان، مرز مشترک دارند<ref>دفتر تقسيمات كشوری. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوری'''''. تهران: وزارت كشور، 1384.</ref>. | |||
استان گلستان، | استان گلستان، سرزمینی است هموار که دشتهای [[گرگان]] و ترکمن صحرا، بخش عمدهای از آن را در بر گرفته است. در این دشتهای بزرگ رودهای [[گرگان]] و اترک و چند رود بزرگ و کوچک دیگر، جاری هستند و فقط در مرزهای جنوبی و شرقی آن یعنی در همسایگی استانهای [[استان خراسان شمالی|خراسان شمالی]]، [[سمنان]] و [[استان مازندران|مازندران]]، دارای ارتفاعات و مناطق کوهستانی است. در واقع قسمت جنوب و شرق استان گلستان دنباله سلسله کوه البرز است که رشتههای آن تقریباً موازی و با جهت شرقی ـ غربی، این استان را از استانهای همسایه آن جدا ساخته است. کوهستان مذکور از منطقه هزار جریب در [[استان مازندران]] شروع و به صورت نواری هلالی شکل امتداد مییابد و نهایتاً در شرق و شمال شرقی استان به کوههای آلاداغ، بینالود و هزار مسجد در [[استان خراسان شمالی]] متصل میگردد<ref name=":0" />. | ||
[[استان گلستان]] به لحاظ | [[استان گلستان]] به لحاظ توپوگرافی دارای دو قسمت متمایز از هم است: منطقهای که به صورت دشت از حدود 26م تا حدود 300م ارتفاع دارد. این دشت، توسط بقایای چینخوردگی دوران سوم در کوهپایهها، و نیز تپههایی از بقایای آبرفتهای قدیمی، به دیواره کوهستانی جنوب و شرق متصل میشود. مرتفعترین قلههای این رشته کوه عبارتند از: قله شاه کوه به بلندی 3910م ، قله پیر گرده کوه با ارتفاع 3204م ، قله چل چلی به بلندی 3111م و قله کوههای ابرو و خوش ییلاقی به ارتفاع 2875م و 2802م<ref>سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايی كوههای كشور'''''. ج 4، تهران: سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح)، 1379، ص287 و 288.</ref>. | ||
استان گلستان در حوضه | استان گلستان در حوضه آبریز [[دریاچه خزر|دریای خزر]] واقع شده و رودهای جاری در پهنه آن پس از آبیاری دشتهای وسیع ترکمنصحرا و گرگان به [[دریاچه خزر|دریای خزر]] سرازیر میشوند<ref>سازمان نقشهبرداری كشور. '''''اطلس زمينشناسی (اطلس ملی ايران)'''''. نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 8 و 11. </ref>. | ||
آب و | آب و هوای استان گلستان تحت تأثیر عرض جغرافیایی، نزدیکی به دریا یا بیابان ترکمنستان، ارتفاعات و جریانهای هوایی که از سیبری به نام توده هوای شمالی و از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه، به نام توده هوای غربی وارد استان میشوند، از تنوع زیادی برخوردار است و همین جریانها موجب ریزش برف و باران و ایجاد یخبندان و یا باعث افزایش رطوبت و شرجی شدن هوای استان میشوند. مجموعه عوامل فوق باعث گردیده است که میزان بارندگی از 800 مم در ارتفاعات جنوبی تا 200مم در دشت منتهی به بیابان ترکمنستان تغییر کند<ref>سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) '''''جغرافيای استان گلستان'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص6 و 7.</ref>. | ||
بر | بر روی رودخانههای استان تعداد چهار سد به نامهای وشمگیر و گلستان 1 و 2 (بر روی گرگانرود) و کوثر (بر روی قرهسو) برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی، احداث شده است. همچنین از آب دریاچههای شمال استان که در منطقه خشک و نیمه خشک قرار دارد، از جمله آلاگل که دارای 2500 هکتار وسعت است، برای مصارف کشاورزی، آبیاری مراتع، پرورش ماهی و از کنارههای آنها به عنوان محلی برای گذران اوقات فراغت مردم استفاده میشود<ref>سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) '''''جغرافيای استان گلستان'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص 26 و 27</ref>. | ||
استان گلستان ابتدا با نام | استان گلستان ابتدا با نام پیشنهادی طبرستان از [[استان مازندران]] منتزع گردید و در پایان با نام گلستان و در سال 1376 به تصویب مجلس رسید. محدودهای که امروز از آن به عنوان [[استان گلستان]] یاد میشود، در سال 1375 دارای 1426288 تن جمعیت بود که بر اساس برآورد انجام گرفته، این تعداد در سال 1384 به 1637064 تن رسیده است<ref>مركز آمار ايران. '''''توزيع و طبقهبندی جمعيت شهرهای ايران در سرشماری های 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 20.</ref><ref>مركز آمار ايران. '''''بازسازی و برآورد جمعيت شهرستانهای كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 191.</ref>. | ||
گلستان گرچه استانی تازه تأسیس است؛ اما قدمت و سابقه تمدنی و تاریخی آن به ده هزار سال قبل میرسد. جلگه گرگان به استناد آثار بر جای مانده و مدارک مکتوب تاریخی، حتی قبل از ورود آریاییها، از مراکز تمدنی و آباد سرزمین ایران بوده است<ref>'''''جغرافياي استان گلستان'''''. ص 12.</ref>. این خطه با نام یونانی «هیرکانی» یا «هیرکانیه» نیز سرزمینی آشنا در تاریخ بوده است<ref>استرابو. '''''جغرافيای استرابو (سرزمينهاي زير فرمان هخامنشيان)'''''. تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار يزدی، 1382، ص 26-29.</ref>. | |||
گلستان | استان گلستان امروز که مرزهای آن تا حدودی منطبق بر ایالت گرگان تاریخی است به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، در طول تاریخ متحمل صدمات و لطمات بسیاری از سوی بیگانگان شده است. لسترنج در این باره مینویسد:<ref name=":1">لسترنج، گای. '''''جغرافيای تاريخی سرزمينهای خلافت شرقی'''''. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 401 و 402.</ref><blockquote>«ایالت جرجان، یا به قول ایرانیان گرگان، در جنوب خاوری دریای خزر واقع شده و مشتمل است بر جلگههای پهناور و درههایی که از دو رود گرگان و اترک سیراب میگردد. در زمان قدیم این ایالت هر چند از توابع خراسان شمرده میشد، ولی در حقیقت ایالتی مستقل بود» وی سپس میافزاید که «حوادث دوران لشکرکشی مغول، این ایالت را به تابعیت مازندران در آورد و در این دوره این ایالت نیز به دست مغولان در قرن هفتم ویران گردید و در پی آن هجوم ویرانگر لشکریان امیر تیمور در قرن هشتم کار ایالت گرگان را یکسره ساخت»<ref name=":1" />. </blockquote>در حدودالعالم در وصف آبادانی گرگان آمده است:<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 143.</ref> <blockquote>«شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرّم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سر حد میان دیلمان و خراسان و مردماناند [مردمانی دارد] درست صورت و جنگلی و پاک جامه و با مروت و میهماندار و...» </blockquote>[[استان گلستان]] با داشتن آب و هوایی متنوع و پوشش گیاهی مناسب و نیز جنگلهای زیبا و دیدنی، همچنین با برخورداری از زیباییها و امکانات تفریحی کنار دریا، دریاچهها، آبشارها و سایر مواهب طبیعی، از استانهای مستعد برای توسعه گردشگری است. | ||
استان | خلیج و شبه جزیره میانکاله، جنگل ناهارخوران گرگان و پارک ملی گلستان، در کنار آثار تاریخی استان از جمله برج قابوس بن وشمگیر در گنبد قابوس و دیگر آثار طبیعی و تاریخی استان، همه ساله پذیرای گردشگران بسیاری از دیگر نقاط کشور به این استان است. نکته جالب توجه درباره استان گلستان اینکه، این سرزمین از دیرباز سکونتگاه و محل زیست مسالمتآمیز اقوام مختلفی از سرتاسر ایران، از جمله ترکمن، کرد، ترک، سیستانی، بلوچ، کتولی استرآبادی، خراسانی، شاهرودی و... با زبانها و لهجهها و مذاهب مختلف بوده است<ref>سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) '''''جغرافيای استان گلستان'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص 73 - 68.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[گرگان]] | |||
* [[استان مازندران]] | |||
* [[استان سمنان]] | |||
* [[استان خراسان شمالی]] | |||
* [[گنبد کاووس]] | |||
[[گرگان]] [[استان مازندران]] [[استان سمنان]] [[استان خراسان شمالی | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۱: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۰
گلستان، نام استانی است در شمال شرقی ایران به مرکزیت شهر گرگان(← گرگان).
این استان از شمال با کشور ترکمنستان، از غرب با ساحل شرقی دریای مازندران و استان مازندران، از جنوب و جنوب شرق با استان سمنان و از شرق با استان خراسان شمالی، همسایه است[۱].
استان گلستان با مختصات جغرافیایی '30 ˚36 تا '08 ˚38 عرض شمالی و'51 ˚53 تا '19 ˚56 طول شرقی و با وسعت 20893 کم2، 3/1 درصد از مساحت ایران را در بر گرفته است[۲].
این استان بر اساس آخرین تغییرات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 50 دهستان و 24 شهر است. اسامی شهرستانهای استان عبارتند از: آزادشهر، آققلا، بندر گز، بندر ترکمن، رامیان، علیآباد، کردکوی، کلاله، گرگان، گنبد کاووس و مینودشت که همه آنها دارای مرکزهایی همنام هستند. سه شهرستان دیگر یعنی کلاله، گنبد کاووس و بندر ترکمن با کشور ترکمنستان، مرز مشترک دارند[۳].
استان گلستان، سرزمینی است هموار که دشتهای گرگان و ترکمن صحرا، بخش عمدهای از آن را در بر گرفته است. در این دشتهای بزرگ رودهای گرگان و اترک و چند رود بزرگ و کوچک دیگر، جاری هستند و فقط در مرزهای جنوبی و شرقی آن یعنی در همسایگی استانهای خراسان شمالی، سمنان و مازندران، دارای ارتفاعات و مناطق کوهستانی است. در واقع قسمت جنوب و شرق استان گلستان دنباله سلسله کوه البرز است که رشتههای آن تقریباً موازی و با جهت شرقی ـ غربی، این استان را از استانهای همسایه آن جدا ساخته است. کوهستان مذکور از منطقه هزار جریب در استان مازندران شروع و به صورت نواری هلالی شکل امتداد مییابد و نهایتاً در شرق و شمال شرقی استان به کوههای آلاداغ، بینالود و هزار مسجد در استان خراسان شمالی متصل میگردد[۲].
استان گلستان به لحاظ توپوگرافی دارای دو قسمت متمایز از هم است: منطقهای که به صورت دشت از حدود 26م تا حدود 300م ارتفاع دارد. این دشت، توسط بقایای چینخوردگی دوران سوم در کوهپایهها، و نیز تپههایی از بقایای آبرفتهای قدیمی، به دیواره کوهستانی جنوب و شرق متصل میشود. مرتفعترین قلههای این رشته کوه عبارتند از: قله شاه کوه به بلندی 3910م ، قله پیر گرده کوه با ارتفاع 3204م ، قله چل چلی به بلندی 3111م و قله کوههای ابرو و خوش ییلاقی به ارتفاع 2875م و 2802م[۴].
استان گلستان در حوضه آبریز دریای خزر واقع شده و رودهای جاری در پهنه آن پس از آبیاری دشتهای وسیع ترکمنصحرا و گرگان به دریای خزر سرازیر میشوند[۵].
آب و هوای استان گلستان تحت تأثیر عرض جغرافیایی، نزدیکی به دریا یا بیابان ترکمنستان، ارتفاعات و جریانهای هوایی که از سیبری به نام توده هوای شمالی و از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه، به نام توده هوای غربی وارد استان میشوند، از تنوع زیادی برخوردار است و همین جریانها موجب ریزش برف و باران و ایجاد یخبندان و یا باعث افزایش رطوبت و شرجی شدن هوای استان میشوند. مجموعه عوامل فوق باعث گردیده است که میزان بارندگی از 800 مم در ارتفاعات جنوبی تا 200مم در دشت منتهی به بیابان ترکمنستان تغییر کند[۶].
بر روی رودخانههای استان تعداد چهار سد به نامهای وشمگیر و گلستان 1 و 2 (بر روی گرگانرود) و کوثر (بر روی قرهسو) برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی، احداث شده است. همچنین از آب دریاچههای شمال استان که در منطقه خشک و نیمه خشک قرار دارد، از جمله آلاگل که دارای 2500 هکتار وسعت است، برای مصارف کشاورزی، آبیاری مراتع، پرورش ماهی و از کنارههای آنها به عنوان محلی برای گذران اوقات فراغت مردم استفاده میشود[۷].
استان گلستان ابتدا با نام پیشنهادی طبرستان از استان مازندران منتزع گردید و در پایان با نام گلستان و در سال 1376 به تصویب مجلس رسید. محدودهای که امروز از آن به عنوان استان گلستان یاد میشود، در سال 1375 دارای 1426288 تن جمعیت بود که بر اساس برآورد انجام گرفته، این تعداد در سال 1384 به 1637064 تن رسیده است[۸][۹].
گلستان گرچه استانی تازه تأسیس است؛ اما قدمت و سابقه تمدنی و تاریخی آن به ده هزار سال قبل میرسد. جلگه گرگان به استناد آثار بر جای مانده و مدارک مکتوب تاریخی، حتی قبل از ورود آریاییها، از مراکز تمدنی و آباد سرزمین ایران بوده است[۱۰]. این خطه با نام یونانی «هیرکانی» یا «هیرکانیه» نیز سرزمینی آشنا در تاریخ بوده است[۱۱].
استان گلستان امروز که مرزهای آن تا حدودی منطبق بر ایالت گرگان تاریخی است به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، در طول تاریخ متحمل صدمات و لطمات بسیاری از سوی بیگانگان شده است. لسترنج در این باره مینویسد:[۱۲]
«ایالت جرجان، یا به قول ایرانیان گرگان، در جنوب خاوری دریای خزر واقع شده و مشتمل است بر جلگههای پهناور و درههایی که از دو رود گرگان و اترک سیراب میگردد. در زمان قدیم این ایالت هر چند از توابع خراسان شمرده میشد، ولی در حقیقت ایالتی مستقل بود» وی سپس میافزاید که «حوادث دوران لشکرکشی مغول، این ایالت را به تابعیت مازندران در آورد و در این دوره این ایالت نیز به دست مغولان در قرن هفتم ویران گردید و در پی آن هجوم ویرانگر لشکریان امیر تیمور در قرن هشتم کار ایالت گرگان را یکسره ساخت»[۱۲].
در حدودالعالم در وصف آبادانی گرگان آمده است:[۱۳]
«شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرّم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سر حد میان دیلمان و خراسان و مردماناند [مردمانی دارد] درست صورت و جنگلی و پاک جامه و با مروت و میهماندار و...»
استان گلستان با داشتن آب و هوایی متنوع و پوشش گیاهی مناسب و نیز جنگلهای زیبا و دیدنی، همچنین با برخورداری از زیباییها و امکانات تفریحی کنار دریا، دریاچهها، آبشارها و سایر مواهب طبیعی، از استانهای مستعد برای توسعه گردشگری است.
خلیج و شبه جزیره میانکاله، جنگل ناهارخوران گرگان و پارک ملی گلستان، در کنار آثار تاریخی استان از جمله برج قابوس بن وشمگیر در گنبد قابوس و دیگر آثار طبیعی و تاریخی استان، همه ساله پذیرای گردشگران بسیاری از دیگر نقاط کشور به این استان است. نکته جالب توجه درباره استان گلستان اینکه، این سرزمین از دیرباز سکونتگاه و محل زیست مسالمتآمیز اقوام مختلفی از سرتاسر ایران، از جمله ترکمن، کرد، ترک، سیستانی، بلوچ، کتولی استرآبادی، خراسانی، شاهرودی و... با زبانها و لهجهها و مذاهب مختلف بوده است[۱۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان گلستان). تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1384، ص1.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح. اطلس راهنمای استانهاي ايران. تهران: سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح)، 1384، ص51.
- ↑ دفتر تقسيمات كشوری. نقشه و جدول تقسيمات كشوری. تهران: وزارت كشور، 1384.
- ↑ سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح. فرهنگ جغرافيايی كوههای كشور. ج 4، تهران: سازمان جغرافيايی نيروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح)، 1379، ص287 و 288.
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور. اطلس زمينشناسی (اطلس ملی ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 8 و 11.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) جغرافيای استان گلستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص6 و 7.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) جغرافيای استان گلستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص 26 و 27
- ↑ مركز آمار ايران. توزيع و طبقهبندی جمعيت شهرهای ايران در سرشماری های 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 20.
- ↑ مركز آمار ايران. بازسازی و برآورد جمعيت شهرستانهای كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 191.
- ↑ جغرافياي استان گلستان. ص 12.
- ↑ استرابو. جغرافيای استرابو (سرزمينهاي زير فرمان هخامنشيان). تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار يزدی، 1382، ص 26-29.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ لسترنج، گای. جغرافيای تاريخی سرزمينهای خلافت شرقی. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 401 و 402.
- ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 143.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی. (وزارت آموزش و پرورش) جغرافيای استان گلستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ايران، 1383، ص 73 - 68.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون