تنگه هرمز: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۰۴

تنگه هرمز، آب راهی استراتژیک، حد فاصل کناره‌های جنوبی ایران در استان هرمزگان و سواحل شمالی کشور عمان که خلیج ‌فارس را به دریای عمان می‌پیوندد^[۱].

پیدایش خلیج‌ فارس و تنگه هرمز، ثمره جا به جایی پوسته کره زمین در روزگاران بسیار دور است. حدود پانصد میلیون سال پیش (دوره پرکامبرین) پوسته جامد زمین، خشکی واحدی بود. با جا به جایی و نفوذ آب‌ها در فضاهایی که با تَرَک خوردن زمین ایجاد شد، به تدریج قاره‌ها و اقیانوس‌ها پدید آمدند^[۲].

حدود 45 میلیون سال پیش، در آغاز دوران سوم زمین‌شناسی، دریای عمان به وجود آمد و حدود 35 میلیون سال قبل در اواسط دوران سوم، شکاف دریای عمان گسترش یافت و دنباله این شکاف خلیج‌ فارس را به دریای عمان متصل کرد^[۳].

تنگه هرمز هلالی شکل و به طرف داخل فلات ایران قرار دارد و در نتیجه بیشترین منطقه ساحلی آن در کشور ایران قرار گرفته است. شکل این تنگه، نمایشگر پیشرفتگی آب در خشکی و تشکیل خلیجی در دهانه خلیج‌ فارس است. ساحل جنوبی تنگه هرمز که به شکل پیشرفتگی خشکی شبه جزیره عربستان در داخل آب است، شبه جزیره رئوس‌الجبال را تشکیل داده که بخش شمالی آن به شبه جزیره المُسَندَم معروف است که در حاکمیت کشور عمان قرار دارد^[۴].

این تنگه حدود یک‌صد مایل دریایی عرض دارد، اما کوتاه‌ترین فاصله میان ایران و عمان 21 مایل است که جزیره ایرانی لارک در شمال و جزیره عمانی قوئین بزرگ را به هم متصل می‌سازد^[۵]. قرارداد مرزی ایران و عمان در 20 ژوئیه 1974 امضا شد و از تاریخ 28 مه 1975 به اجرا درآمد. بر اساس این قرارداد، خط مرزی تعیین شده از شمال دریای عمان تا شمال خاوری خلیج‌ فارس، 8/124 مایل طول دارد. این خط مرزی در حقیقت خط منصف تنگه هرمز است که با در نظر گرفتن خط جزری کرانه‌های دو کشور در شمال و جنوب تنگه هرمز تعیین شده و فاصله آن نسبت به کرانه‌های یاد شده برابر است. تنها مورد استثنا، مربوط به منطقه‌ای به طول پانزده مایل میان جزیره ایرانی لارک و جزیره عمانی قوئین بزرگ (قوئین‌کبیر) است که آب‌های کرانه‌ای 12 مایلی دو کشور در آن تداخل می‌یابد^[۵].

شهرستان قشم متشکل از چهار جزیره قشم، هرمز، لارک و هنگام، در این تنگه قرار دارد^[۶] و همراه با جزایر تنب بزرگ و ابوموسی محور دفاعی ایران را تشکیل می‌دهد^[۷]. تنگه هرمز به لحاظ اهمیت سیاسی خود، همواره مورد توجه و حتی جزایر آن سال‌ها در اشغال قدرت‌های استعماری بوده است. این تنگه یکی از حیاتی‌ترین راه‌های آبی جهان در عصر ما است و بخش عظیمی از نیازهای نفتی جهان و حمل و نقل دریایی منطقه از آن عبور می‌کند. از حیث نظامی نیز اتصال کشورهای حاشیه خلیج ‌فارس به دریای عمان و اقیانوس هند باعث شده است که این حوزه به صورت یک منطقه عملیاتی از سیاست‌های نظامی مورد توجه قرار گیرد^[۸]. طبق قرارداد 1974م بین ایران و عمان، مسئولیت دفاع از این گلوگاه و نظارت بر عبو و مرور کِشتی‌ها مشترکاً بر عهده هر دو دولت است^[۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1383.
↑ حافظ‌نیا، محمّدرضا. خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت، 1371، ص165.
↑ مستوفی، احمد. خلیج ‌فارس وساختمان پیدایش آن. سمینار خلیج‌فارس، تهران: اداره کل رادیو، 1341، ج 1، ص 4.
↑ حافظ‌نیا، محمّدرضا. خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت، 1371، ص161.
↑ ^۵٫۰ ^۵٫۱ مجتهد‌زاده، پیروز. کشورها و مرزها درمنطقه ژئوپلیتیک خلیج ‌فارس. ترجمه و تنظیم حمیدرضا ملک‌محمّدی نوری، چ 1، تهران: وزارت امور خارجه (دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی)، 1373، ص81.
↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 308 و 926.
↑ مجتهد‌زاده، پیروز. جغرافیای سیاسی تنگه هرمز. ترجمه محسن صغیرا، چ 1، اصفهان: صغیر، 1371، ص 11.
↑ عزتی، عزت‌الله. جغرافیایی نظامی ایران. تهران: امیرکبیر، 1368، ص 144.
↑ بختیاری، مجید. راهنمای مفصل ایران، استان هرمزگان. ج 22، چ 1، تهران: گیتا‌شناسی، 1380، ص 23-24.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

شوکت مقیمی

[1] سازمان نقشه‌برداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1383.

[2] حافظ‌نیا، محمّدرضا. خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت، 1371، ص165.

[3] مستوفی، احمد. خلیج ‌فارس وساختمان پیدایش آن. سمینار خلیج‌فارس، تهران: اداره کل رادیو، 1341، ج 1، ص 4.

[4] حافظ‌نیا، محمّدرضا. خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت، 1371، ص161.

[:0-5] ۵٫۰ ^۵٫۱ مجتهد‌زاده، پیروز. کشورها و مرزها درمنطقه ژئوپلیتیک خلیج ‌فارس. ترجمه و تنظیم حمیدرضا ملک‌محمّدی نوری، چ 1، تهران: وزارت امور خارجه (دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی)، 1373، ص81.

[6] جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 308 و 926.

[7] مجتهد‌زاده، پیروز. جغرافیای سیاسی تنگه هرمز. ترجمه محسن صغیرا، چ 1، اصفهان: صغیر، 1371، ص 11.

[8] عزتی، عزت‌الله. جغرافیایی نظامی ایران. تهران: امیرکبیر، 1368، ص 144.

[9] بختیاری، مجید. راهنمای مفصل ایران، استان هرمزگان. ج 22، چ 1، تهران: گیتا‌شناسی، 1380، ص 23-24.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''تنگه هرمز،''' آب راهي استراتژيك، حد فاصل كناره‌هاي جنوبي ايران در استان هرمزگان و سواحل شمالي كشور عمان كه خليج ‌فارس را به درياي عمان مي‌پيوندد.<sup>1</sup>
+[[پرونده:تنگه هرمر.jpg|بندانگشتی|تنگه هرمز، قابل بازیابی از https://lahzeakhar.com/]]
+تنگه هرمز، آب راهی استراتژیک، حد فاصل کناره‌های جنوبی ایران در [[استان هرمزگان]] و سواحل شمالی کشور عمان که [[خلیج فارس|خلیج ‌فارس]] را به دریای عمان می‌پیوندد<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1383.</ref>.
-پيدايش خليج‌ فارس و تنگة هرمز، ثمرة جا به جايي پوستة كرة زمين در روزگاران بسيار دور است. حدود پانصد ميليون سال پيش (دورة پركامبرين) پوستة جامد زمين، خشكي واحدي بود. با جا به جايي و نفوذ آب‌ها در فضاهايي كه با تَرَك خوردن زمين ايجاد شد، به تدريج قاره‌ها و اقيانوس‌ها پديد آمدند.<sup>2</sup>
+پیدایش [[خلیج فارس|خلیج‌ فارس]] و تنگه هرمز، ثمره جا به جایی پوسته کره زمین در روزگاران بسیار دور است. حدود پانصد میلیون سال پیش (دوره پرکامبرین) پوسته جامد زمین، خشکی واحدی بود. با جا به جایی و نفوذ آب‌ها در فضاهایی که با تَرَک خوردن زمین ایجاد شد، به تدریج قاره‌ها و اقیانوس‌ها پدید آمدند<ref>  حافظ‌نیا، محمّدرضا. '''''خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز'''''. تهران: سمت، 1371، ص165.</ref>.
-حدود 45 ميليون سال پيش، در آغاز دوران سوم زمين‌شناسي، درياي عمان به وجود آمد و حدود 35 ميليون سال قبل در اواسط دوران سوم، شكاف درياي عمان گسترش يافت و دنبالة اين شكاف خليج‌ فارس را به درياي عمان متصل كرد.<sup>3</sup>
+حدود 45 میلیون سال پیش، در آغاز دوران سوم زمین‌شناسی، دریای عمان به وجود آمد و حدود 35 میلیون سال قبل در اواسط دوران سوم، شکاف دریای عمان گسترش یافت و دنباله این شکاف [[خلیج فارس|خلیج‌ فارس]] را به دریای عمان متصل کرد<ref>مستوفی، احمد. '''''خلیج ‌فارس وساختمان پیدایش آن'''''. سمینار خلیج‌فارس، تهران: اداره کل رادیو، 1341، ج 1، ص 4.</ref>.
-تنگة هرمز هلالي شكل و به طرف داخل فلات ايران قرار دارد و در نتيجه بيشترين منطقة ساحلي آن در كشور ايران قرار گرفته است. شكل اين تنگه، نمايشگر پيشرفتگي آب در خشكي و تشكيل خليجي در دهانة خليج‌ فارس است. ساحل جنوبي تنگة هرمز كه به شكل پيشرفتگي خشكي شبه جزيرة عربستان در داخل آب است، شبه جزيرة رئوس‌الجبال را تشكيل داده كه بخش شمالي آن به شبه جزيرة المُسَندَم معروف است كه در حاكميت كشور عمان قرار دارد.<sup>4</sup>
+تنگه هرمز هلالی شکل و به طرف داخل [[فلات پهناور ایران|فلات ایران]] قرار دارد و در نتیجه بیشترین منطقه ساحلی آن در کشور ایران قرار گرفته است. شکل این تنگه، نمایشگر پیشرفتگی آب در خشکی و تشکیل خلیجی در دهانه [[خلیج فارس|خلیج‌ فارس]] است. ساحل جنوبی تنگه هرمز که به شکل پیشرفتگی خشکی شبه جزیره عربستان در داخل آب است، شبه جزیره رئوس‌الجبال را تشکیل داده که بخش شمالی آن به شبه جزیره المُسَندَم معروف است که در حاکمیت کشور عمان قرار دارد<ref>حافظ‌نیا، محمّدرضا. '''''خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز'''''. تهران: سمت، 1371، ص161.</ref>.
-اين تنگه حدود يك‌صد مايل دريايي عرض دارد، اما كوتاه‌ترين فاصله ميان ايران و عمان 21 مايل است كه جزيرة ايراني لارك در شمال و جزيرة عماني قوئين بزرگ را به هم متصل مي‌سازد.<sup>5</sup> قرارداد مرزي ايران و عمان در 20 ژوئيه 1974 امضا شد و از تاريخ 28 مه 1975 به اجرا درآمد. بر اساس اين قرارداد، خط مرزي تعيين شده از شمال درياي عمان تا شمال خاوري خليج‌ فارس، 8/124 مايل طول دارد. اين خط مرزي در حقيقت خط منصف تنگة هرمز است كه با در نظر گرفتن خط جزري كرانه‌هاي دو كشور در شمال و جنوب تنگة هرمز تعيين شده و فاصلة آن نسبت به كرانه‌هاي ياد شده برابر است. تنها مورد استثنا، مربوط به منطقه‌اي به طول پانزده مايل ميان جزيرة ايراني لارك و جزيرة عماني قوئين بزرگ (قوئين‌كبير) است كه آب‌هاي كرانه‌اي 12 مايلي دو كشور در آن تداخل مي‌يابد.<sup>6</sup> شهرستان قشم متشكل از چهار جزيرة قشم، هرمز، لارك و هنگام، در اين تنگه قرار دارد<sup>7</sup> و همراه با جزاير تنب بزرگ و ابوموسي محور دفاعي ايران را تشكيل مي‌دهد.<sup>8</sup> تنگة هرمز به لحاظ اهميت سياسي خود، همواره مورد توجه و حتي جزاير آن سال‌ها در اشغال قدرت‌هاي استعماري بوده است. اين تنگه يكي از حياتي‌ترين راه‌هاي آبي جهان در عصر ما است و بخش عظيمي از نيازهاي نفتي جهان و حمل و نقل دريايي منطقه از آن عبور مي‌كند. از حيث نظامي نيز اتصال كشورهاي حاشية خليج ‌فارس به درياي عمان و اقيانوس هند باعث شده است كه اين حوزه به صورت يك منطقة عملياتي از سياست‌هاي نظامي مورد توجه قرار گيرد.<sup>9</sup> طبق قرارداد 1974م بين ايران و عمان، مسئوليت دفاع از اين گلوگاه و نظارت بر عبو و مرور كِشتي‌ها مشتركاً بر عهدة هر دو دولت است.<sup>10</sup>
+این تنگه حدود یک‌صد مایل دریایی عرض دارد، اما کوتاه‌ترین فاصله میان ایران و عمان 21 مایل است که جزیره ایرانی لارک در شمال و جزیره عمانی قوئین بزرگ را به هم متصل می‌سازد<ref name=":0">مجتهد‌زاده، پیروز. '''''کشورها و مرزها درمنطقه ژئوپلیتیک خلیج ‌فارس'''''. ترجمه و تنظیم حمیدرضا ملک‌محمّدی نوری، چ 1، تهران: وزارت امور خارجه (دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی)، 1373، ص81.</ref>. قرارداد مرزی ایران و عمان در 20 ژوئیه 1974 امضا شد و از تاریخ 28 مه 1975 به اجرا درآمد. بر اساس این قرارداد، خط مرزی تعیین شده از شمال دریای عمان تا شمال خاوری [[خلیج فارس|خلیج‌ فارس]]، 8/124 مایل طول دارد. این خط مرزی در حقیقت خط منصف تنگه هرمز است که با در نظر گرفتن خط جزری کرانه‌های دو کشور در شمال و جنوب تنگه هرمز تعیین شده و فاصله آن نسبت به کرانه‌های یاد شده برابر است. تنها مورد استثنا، مربوط به منطقه‌ای به طول پانزده مایل میان جزیره ایرانی لارک و جزیره عمانی قوئین بزرگ (قوئین‌کبیر) است که آب‌های کرانه‌ای 12 مایلی دو کشور در آن تداخل می‌یابد<ref name=":0" />.
-'''مآخذ:'''
+شهرستان قشم متشکل از چهار جزیره [[قشم]]، [[جزیره هرمز|هرمز]]، [[لارک]] و هنگام، در این تنگه قرار دارد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 308 و 926.</ref> و همراه با جزایر [[تنب]] بزرگ و [[ابوموسی]] محور دفاعی ایران را تشکیل می‌دهد<ref>مجتهد‌زاده، پیروز. '''''جغرافیای سیاسی تنگه هرمز'''''. ترجمه محسن صغیرا، چ 1، اصفهان: صغیر، 1371، ص 11.</ref>. تنگه هرمز به لحاظ اهمیت سیاسی خود، همواره مورد توجه و حتی جزایر آن سال‌ها در اشغال قدرت‌های استعماری بوده است. این تنگه یکی از حیاتی‌ترین راه‌های آبی جهان در عصر ما است و بخش عظیمی از نیازهای نفتی جهان و حمل و نقل دریایی منطقه از آن عبور می‌کند. از حیث نظامی نیز اتصال کشورهای حاشیه [[خلیج فارس|خلیج ‌فارس]] به دریای عمان و اقیانوس هند باعث شده است که این حوزه به صورت یک منطقه عملیاتی از سیاست‌های نظامی مورد توجه قرار گیرد<ref>  عزتی، عزت‌الله. '''''جغرافیایی نظامی ایران'''''. تهران: امیرکبیر، 1368، ص 144.</ref>. طبق قرارداد 1974م بین ایران و عمان، مسئولیت دفاع از این گلوگاه و نظارت بر عبو و مرور کِشتی‌ها مشترکاً بر عهده هر دو دولت است<ref>بختیاری، مجید'''''. راهنمای مفصل ایران'''''، '''''استان هرمزگان'''''. ج 22، چ 1، تهران: گیتا‌شناسی، 1380، ص 23-24. </ref>.
-.    سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''نقشة تقسيمات كشوري'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، 1383.
+== نیز نگاه کنید به ==
-.    حافظ‌نيا، محمّدرضا. '''''خليج فارس و نقش استراتژيك تنگة هرمز'''''. تهران: سمت، 1371، ص165.
+* [[استان هرمزگان]]
+* [[قشم]]
+* [[جزیره هرمز|هرمز]]
+* [[لارک]]
+* [[تنب]]
+* [[ابوموسی]]
+* [[خلیج فارس]]
-.    مستوفي، احمد. '''''خليج ‌فارس وساختمان پيدايش آن'''''. سمينار خليج‌فارس، تهران: ادارة كل راديو، 1341، ج 1، ص 4.
-.    حافظ‌نيا. همان. ص161.
+== مآخذ ==
+<references />
-.    مجتهد‌زاده، پيروز. '''''كشورها و مرزها درمنطقة ژئوپليتيك خليج ‌فارس'''''. ترجمه و تنظيم حميدرضا ملك‌محمّدي نوري، چ 1، تهران: وزارت امور خارجه (دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي)، 1373، ص81.
-.    همانجا.
-.    جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 308 و 926.
-.    مجتهد‌زاده، پيروز. '''''جغرافياي سياسي تنگه هرمز'''''. ترجمة محسن صغيرا، چ 1، اصفهان: صغير، 1371، ص 11.
-.    عزتي، عزت‌الله. '''''جغرافيايي نظامي ايران'''''. تهران: اميركبير، 1368، ص 144.
-.  بختياري، مجيد'''''. راهنماي مفصل ايران'''''، '''''استان هرمزگان'''''. ج 22، چ 1، تهران: گيتا‌شناسي، 1380، ص 23-24.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 شوکت مقیمی
+[[رده:جغرافیا]]