عربی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[عربی]]'''/ æræbi/، از زبانهای سامی خانواده حامی ـ سامی یا آفریقایی ـ آسیایی. | '''[[عربی]]'''/ æræbi/، از زبانهای سامی خانواده حامی ـ سامی یا آفریقایی ـ آسیایی. | ||
عدهای آن را عضوی از شاخه شمال غربی و گروهی دیگر آن را عضوی از شاخه جنوب شرقی<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: | عدهای آن را عضوی از شاخه شمال غربی و گروهی دیگر آن را عضوی از شاخه جنوب شرقی<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Faber, A. "Genetic Subgrouping of the Semitic Languages", '''''The Semitic Languages''''', ed. R. Hetzron, London: 1997, PP.12-13.</ref> و برخی آن را به شاخه سامی مرکزی ـ جنوبی مرتبط میدانند<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Lyovin, A.V. '''''An Introduction to the Languages of the world'''''. New York, 1997, P. 186</ref><ref name=":0">Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 24</ref><ref>Rabin, C. "The Position of Arabic Among Semitic Languages", '''''Encyclopedia of Islam'''''. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, PP. 36-37</ref><ref name=":1">Holes, C. "Arabic", '''''The Encyclopedia of Language and Linguistics'''''. (ed.) R. E. Asher, Oxford: Pergamon press, 1994, vol. 1, P. 191</ref>. عربی با زبانهای گهئز، عبری، آرامی و اکدی رابطه خواهری دارد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج 1، ص 1166.</ref><ref>آرلاتو، آنتونی. '''''درآمدی بر زبانشناسی تاریخی'''''. ترجمه یحیی مدرسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1373، ص 74.</ref>. زبان عربی دارای دو گویش اصلی است: | ||
# گویش شرقی در عربستان سعودی، یمن، کویت، عمان، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C امارات متحده عربی]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 لبنان]، فلسطین، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86 اردن]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 سودان]، چاد، نیجریه و نیز در میان عدهای در افغانستان و ازبکستان؛ | |||
# گویش غربی در لیبی، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3 تونس]، الجزایر، مراکش و موریتانی<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554؛ به نقل از: | |||
Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", '''''The Semitic Languages'''''. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 265 | Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", '''''The Semitic Languages'''''. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 265 | ||
</ref><ref>Fleisch, 1960, Vol. 1, PP. 574-578</ref><ref>Marçais, Ph. "The Western Dialects", '''''Encyclopedia of Islam'''''. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, PP. 578-583.</ref><ref name=":2">مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیر;بیر، 1381، ج2، ص 1702.</ref>. | </ref><ref>Fleisch, 1960, Vol. 1, PP. 574-578</ref><ref>Marçais, Ph. "The Western Dialects", '''''Encyclopedia of Islam'''''. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, PP. 578-583.</ref><ref name=":2">مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیر;بیر، 1381، ج2، ص 1702.</ref>. | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۳: | ||
برخی، قوم عرب را به سه طبقه تقسیم کردهاند: عرب بائده (bā'ede) [= از میان رفته]، عرب عاربه (arebe) [= خالص]، و عرب مستعربه (mosta'rebe) [= عرب شده]<ref name=":2" />. | برخی، قوم عرب را به سه طبقه تقسیم کردهاند: عرب بائده (bā'ede) [= از میان رفته]، عرب عاربه (arebe) [= خالص]، و عرب مستعربه (mosta'rebe) [= عرب شده]<ref name=":2" />. | ||
قدیمیترین کلمات عربی ثبت شده نزدیک به 40 اسم خاص است که در کتیبههای آشوری مربوط به جنگهای آشوریها با عربها در سالهای 853-626 ق.م آمده است<ref name=":3">Rabin, C. "The Position of Arabic Among Semitic Languages", '''''Encyclopedia of Islam'''''. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, P. 562</ref><ref name=":2" />. اولین متنی که به عربی نوشته شده سنگ قبری است که در 328م در نَمرا در صحرای سوریه کشف شده است<ref name=":2" />. | قدیمیترین کلمات عربی ثبت شده نزدیک به 40 اسم خاص است که در کتیبههای آشوری مربوط به جنگهای آشوریها با عربها در سالهای 853-626 ق.م آمده است<ref name=":3">Rabin, C. "The Position of Arabic Among Semitic Languages", '''''Encyclopedia of Islam'''''. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, P. 562</ref><ref name=":2" />. اولین متنی که به عربی نوشته شده سنگ قبری است که در 328م در نَمرا در صحرای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه] کشف شده است<ref name=":2" />. | ||
[[پرونده:توزیع تاریخی تقریبی زبانهای سامی.jpg|بندانگشتی|توزیع تاریخی تقریبی زبانهای سامی، برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/زبان%E2%80%8Cهای_سامی wiki/زبان%E2%80%8Cهای_سامی/https://fa.wikipedia.org]]] | |||
عربی زبان رسمی 21 کشور در آسیای مرکزی و آفریقا<ref name=":0" /><ref>Fischer, W. "Arabic", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, P. 191</ref><ref name=":1" /><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1726. | عربی زبان رسمی 21 کشور در آسیای مرکزی و آفریقا<ref name=":0" /><ref>Fischer, W. "Arabic", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, P. 191</ref><ref name=":1" /><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1726. | ||
</ref>از جمله: الجزیره، | </ref>از جمله: الجزیره، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، مراکش، عربستان، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه] و... است<ref name=":4">Fischer, W. "Arabic", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, PP. 91-92</ref><ref name=":5">Crystal, David. "Arabic", '''''An Encyclopedia of Language and Language'''''s. Oxford: Black well Publishers, 1992, P. 25</ref><ref name=":6">Fischer, W. "Arabic"''''', International Encyclopedia of Linguistics.''''' (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, P. 348</ref>. | ||
تعداد گویندگان گونه استاندارد عربی حدود 202 میلیون نفر و تعداد گویندگان گونه شمالی زبان عربی محاورهای (گونه رایج در [[کشور ایران|ایران]]) 600000 نفر<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref>Grimes, Barbara. (ed.) '''''Ethnologue: Languages of the world'''''. Texas: Summer Institiue of Linguistics, 1992, PP. 643 & 733</ref>و طبق سرشماری سال 1365 (1986) تعداد گویندگان عربی زبان در ایران حدود 620000 نفر گزارش شده است<ref>Mosely, Christopher & Asher, R.E. '''''Atlas of the World's Languages'''''. New York: Rout ledge, 1994, P. 205</ref>. عربی به عنوان زبان دوم در بعضی کشورهای اسلامی به کار میرود. عربی کلاسیک (ادبی) زبان قرآن و اسلام<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":5" />و زبان نیایش حدود یک میلیارد نفر مسلمان در بیش از 60 کشور است<ref name=":1" /><ref name=":5" />. عربی گفتاری معیار بر مبنای عربی کلاسیک، که در قرن 3-6م شکل گرفت،<ref name=":3" /><ref>مصاحب، غلامحسین. ''''' | تعداد گویندگان گونه استاندارد عربی حدود 202 میلیون نفر و تعداد گویندگان گونه شمالی زبان عربی محاورهای (گونه رایج در [[کشور ایران|ایران]]) 600000 نفر<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref>Grimes, Barbara. (ed.) '''''Ethnologue: Languages of the world'''''. Texas: Summer Institiue of Linguistics, 1992, PP. 643 & 733</ref>و طبق سرشماری سال 1365 (1986) تعداد گویندگان عربی زبان در [[کشور ایران|ایران]] حدود 620000 نفر گزارش شده است<ref>Mosely, Christopher & Asher, R.E. '''''Atlas of the World's Languages'''''. New York: Rout ledge, 1994, P. 205</ref>. عربی به عنوان زبان دوم در بعضی کشورهای اسلامی به کار میرود. عربی کلاسیک (ادبی) زبان [[قرآن]] و [[اسلام]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":5" />و زبان نیایش حدود یک میلیارد نفر مسلمان در بیش از 60 کشور است<ref name=":1" /><ref name=":5" />. عربی گفتاری معیار بر مبنای عربی کلاسیک، که در قرن 3-6م شکل گرفت،<ref name=":3" /><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1727.</ref> استوار است و در نوشتار رسمی و به عنوان زبان میانجی بین گویشهایی که فهم متقابل ندارند، به کار میرود<ref name=":5" />. | ||
پیش از ورود اسلام به ایران تیرههایی از قبیله بنی تمیم در خوزستان میزیستند<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: عزیزی بنیطرف، یوسف. '''''قبایل و عشایر عرب خوزستان'''''. تهران: 1372، ص 10.</ref>. اما پس از اسلام تیرههایی از قبایل عرب در مناطق مختلف ایران (مانند آذربایجان، | پیش از ورود [[اسلام]] به [[کشور ایران|ایران]] تیرههایی از قبیله بنی تمیم در [[استان خوزستان|خوزستان]] میزیستند<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: عزیزی بنیطرف، یوسف. '''''قبایل و عشایر عرب خوزستان'''''. تهران: 1372، ص 10.</ref>. اما پس از اسلام تیرههایی از قبایل عرب در مناطق مختلف ایران (مانند آذربایجان، [[استان کردستان|کردستان]]، [[استان لرستان|لرستان]] و...) ساکن شدند. آنان به تدریج زبان مادری خود را از یاد بردند و اکنون به گونهای از زبانهای [[ترکی]]، [[فارسی]] یا [[کردی]] سخن میگویند<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: ایرانیکا. ج 2، ص 216-220.</ref>. اکثر عرب زبانان ایران اکنون در [[استان خوزستان]] و حاشیه سواحل جنوبی [[کشور ایران|ایران]] سکونت دارند<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: ایرانیکا. ج 2، ص 217.</ref>. عربی خوزستانی را باید گونهای از گویش شرقی زبان عربی به شمار آورد<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", '''''The Semitic Languages'''''. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 266.</ref>. | ||
Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", '''''The Semitic Languages'''''. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. | تعداد واژههایی که از زبان [[فارسی]] در زمان [[هخامنشیان|هخامنشی]] و اوائل اشکانی به ادبیات تلمودی و در نتیجه به دیگر زبانهای سامی راه یافته، بسیار فراوانتر از کلمات قرضی در دورههای دیگر است<ref>آذرنوش، آذرتاش. '''''راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی)'''''. ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 94.</ref>. برای مثال واژههای ابزار<ref>آذرنوش، آذرتاش. '''''راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی)'''''. ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 96.</ref> (ابزار در عربی)، فرسنگ<ref>آذرنوش، آذرتاش. '''''راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی)'''''. ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 102.</ref> (فرسخ در عربی)، گنج<ref>آذرنوش، آذرتاش. '''''راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی)'''''. ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 103.</ref> (کنز در عربی) از [[فارسی]] به زبان عربی راه یافتهاند. از آنجا که عربی زبان دینی مسلمانان است،<ref name=":1" /><ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554.</ref> هزاران واژه از این زبان به زبانهای ایرانی (مانند [[فارسی]]، [[کردی]]، پشتو)، ترکی و... راه یافته است<ref>Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", '''''The Semitic Languages'''''. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 667</ref><ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: | ||
Campbell, George. '''''Compendium of the world's Languages,''''' London: 1991, Vol. 1, P. 76</ref>. واژههایی مانند جامع (jamiг)، مدرسه (madrasa)، قاعده (qāгida) در زبانهای مختلف مسلمانان وجود دارد<ref>Holes, C. "Arabic", '''''The Encyclopedia of Language and Linguistics'''''. (ed.) R. E. Asher, Oxford: Pergamon press, 1994, vol. 1, P. 91</ref>. وام واژههای عربی مانند الجبرا (algebra)، الکل (alcohol) (همراه با حرف تعریف /zal/) به زبانهای اروپایی نیز راه یافته است<ref>Harvey, L. P. "Arabic and Spanish: Linguistic Contacts", '''''The Encyclopedia of Language & Linguistics'''''. Leiden: Brill, Vol. 1, PP. 204-205</ref>. نمونهای از تأثیر زبان فارسی در عربی خوزستان وجود آوای /Č/ (چ) در آن است (مثلاً عساچره به جای عساکره، عچرش به جای عجرش)<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: عزیزی بنیطرف، یوسف. '''''قبایل و عشایر عرب خوزستان'''''. تهران: 1372، ص 25، 34، 71.</ref>. | |||
مهمترین ویژگیهای مشترک زبانهای سامی، از جمله عربی عبارتند از: | |||
# وجود ریشههای صامتی که معمولاً ثلاثیند؛ | |||
# تغییر معانی ریشه با بردن آن به بابهای مختلف؛ و | |||
# وجود دو جنس مذکر و مؤنث و...<ref>رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: | |||
Hetzron, R. "Semitic Languages", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.) W. Bright. New York: 1992, Vol. III, PP. 412-416.</ref> | Hetzron, R. "Semitic Languages", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.) W. Bright. New York: 1992, Vol. III, PP. 412-416.</ref>. | ||
همخوانهای عربی عبارتند از: / ŧ, đ, s, z, y, j, k, χ, γ, q, ħ, ſ(‘), h, ?(’), b, f, m, w, t, d, n, θ, ð, s, ∫, z, l, r / واکههای کوتاه و بلند عبارتند از: / i, a, u /.<ref name=":7">Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 25</ref> تکیه اصلی بر هجای ما قبل آخر قرار میگیرد و در صورتی که دو هجای آخر کوتاه باشد، تکیه بر هجای پیش از ما قبل آخر قرار میگیرد<ref name=":7" />. عربی دو جنس مذکر و مؤنث و سه شمار (مفرد، مثنی، جمع)<ref name=":8">Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 26</ref> و سه حالت فاعلی (که با -u نشان داده میشود)، مفعولی (-a) و اضافی (-i) دارد. حرف تعریف معرفه در عربی پیشوند (-al) است، مثلاً al-maliku (شاه) معرفه و malikun (شاهی) نکره. صفت قبل از موصوف میآید مانند: رجالٌ طوالٌ rijālun tiwālun (مردان قد بلند). صفت از نظر شخص، شمار و معرفه و نکره بودن با موصوف خود مطابقه دارد<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 27</ref>. فعل میتواند از ریشه ثلاثی مجرد مَرَّ (Marra) (عبور کردن) و ثلاثی مزید زخرفَ (ZaxRaFa) (تزیین کردن) باشد<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 28-29</ref>. در عربی توالی بینشان کلمات فعل، فاعل، مفعول (VSO) است<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 31</ref><ref>Fischer, W. "Arabic", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, PP. 92-97</ref>. عربی به خاطر پدیده دو زبان گونگی و صداهایی که در ناحیه حلق تولید میشود از سایر زبانها قابل تشخیص است<ref name=":8" />. | همخوانهای عربی عبارتند از: / ŧ, đ, s, z, y, j, k, χ, γ, q, ħ, ſ(‘), h,?(’), b, f, m, w, t, d, n, θ, ð, s, ∫, z, l, r / واکههای کوتاه و بلند عبارتند از: / i, a, u /.<ref name=":7">Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 25</ref> تکیه اصلی بر هجای ما قبل آخر قرار میگیرد و در صورتی که دو هجای آخر کوتاه باشد، تکیه بر هجای پیش از ما قبل آخر قرار میگیرد<ref name=":7" />. عربی دو جنس مذکر و مؤنث و سه شمار (مفرد، مثنی، جمع)<ref name=":8">Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 26</ref> و سه حالت فاعلی (که با -u نشان داده میشود)، مفعولی (-a) و اضافی (-i) دارد. حرف تعریف معرفه در عربی پیشوند (-al) است، مثلاً al-maliku (شاه) معرفه و malikun (شاهی) نکره. صفت قبل از موصوف میآید مانند: رجالٌ طوالٌ rijālun tiwālun (مردان قد بلند). صفت از نظر شخص، شمار و معرفه و نکره بودن با موصوف خود مطابقه دارد<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 27</ref>. فعل میتواند از ریشه ثلاثی مجرد مَرَّ (Marra) (عبور کردن) و ثلاثی مزید زخرفَ (ZaxRaFa) (تزیین کردن) باشد<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 28-29</ref>. در عربی توالی بینشان کلمات فعل، فاعل، مفعول (VSO) است<ref>Campbell, George. '''''Concise Compendium of the world's Languages'''''. London: 1995, P. 31</ref><ref>Fischer, W. "Arabic", '''''International Encyclopedia of Linguistics'''''. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, PP. 92-97</ref>. عربی به خاطر پدیده دو زبان گونگی و صداهایی که در ناحیه حلق تولید میشود از سایر زبانها قابل تشخیص است<ref name=":8" />. | ||
خط عربی بازمانده گونه نبطی خط آرامی است که تا زمان انقراض سلسله نبطیان به دست رومیان (106م) در شهر پترا (در اردن کنونی) رواج داشت<ref>رضایی باغبیدی. «زبانهای ایرانی»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف اسلامی، 1380، ج 10، ص 553.</ref>. بعد از پیروزی | خط عربی بازمانده گونه نبطی خط آرامی است که تا زمان انقراض سلسله نبطیان به دست رومیان (106م) در شهر پترا (در اردن کنونی) رواج داشت<ref>رضایی باغبیدی. «زبانهای ایرانی»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف اسلامی، 1380، ج 10، ص 553.</ref>. بعد از پیروزی [[اسلام]]، خط عربی با اندکی تغییر جهت نگارش فارسی، ترکی، کردی، اردو، پشتو و... به کار رفت<ref>Mattock, J. N. "Arabic Script: Adaptation for Other Languages", '''''The Encyclopedia of Languages and Linguistics'''''. (ed.) R. E. Asher, Vol. 1, PP. 203-204.</ref>. | ||
ادبیات زبان عرب شامل شعر و نثر است؛ قدیمیترین شکل نثر ادبی در «سجعِ» کاهنان دیده میشود. قدیمیترین اوزان شعر عربی را رجز دانستهاند. از لحاظ شکل معروفترین شکل شعر عرب قصیده است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1722.</ref>. از لحاظ زبان، کلمات و معانی نیز شعر قدیم عرب با زندگی عربی قدیم ـ یعنی چادرنشینی و بیابانگردی، مهماننوازی، آزادمنشی و... مناسبت تمام داشت<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج1، ص 63-64.</ref>. اشعار پیش از اسلام و صدر | ادبیات زبان عرب شامل شعر و نثر است؛ قدیمیترین شکل نثر ادبی در «سجعِ» کاهنان دیده میشود. قدیمیترین اوزان شعر عربی را رجز دانستهاند. از لحاظ شکل معروفترین شکل شعر عرب قصیده است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1722.</ref>. از لحاظ زبان، کلمات و معانی نیز شعر قدیم عرب با زندگی عربی قدیم ـ یعنی چادرنشینی و بیابانگردی، مهماننوازی، آزادمنشی و... مناسبت تمام داشت<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج1، ص 63-64.</ref>. اشعار پیش از [[اسلام]] و صدر [[اسلام]]، [[قرآن]] و مکاتبات پیامبر اسلام (ص) از مهمترین منابع عربی کلاسیک است<ref name=":3" /><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1727.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[فارسی]] | |||
* [[تالشی]] | |||
* [[ترکمنی]] | |||
* [[ترکی]] | |||
* [[آذربایجانی]] | |||
* [[قشقایی]] | |||
* [[شاهسوند]] | |||
* [[دری]] | |||
* [[تاجیکی]] | |||
== '''مآخذ''' == | == '''مآخذ''' == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
نامعلوم | |||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:زبان شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۴
عربی/ æræbi/، از زبانهای سامی خانواده حامی ـ سامی یا آفریقایی ـ آسیایی.
عدهای آن را عضوی از شاخه شمال غربی و گروهی دیگر آن را عضوی از شاخه جنوب شرقی[۱] و برخی آن را به شاخه سامی مرکزی ـ جنوبی مرتبط میدانند[۲][۳][۴][۵]. عربی با زبانهای گهئز، عبری، آرامی و اکدی رابطه خواهری دارد[۶][۷]. زبان عربی دارای دو گویش اصلی است:
- گویش شرقی در عربستان سعودی، یمن، کویت، عمان، امارات متحده عربی، عراق، سوریه، لبنان، فلسطین، اردن، مصر، سودان، چاد، نیجریه و نیز در میان عدهای در افغانستان و ازبکستان؛
- گویش غربی در لیبی، تونس، الجزایر، مراکش و موریتانی[۸][۹][۱۰][۱۱].
قدیمیترین متنی که از [قوم] عرب در آن یاد شده است، یک کتیبه آشوری است از زمان شلمنصر(احمد رمضانی واسو کلایی) III، پادشاه آشور در قرن نهم ق.م[۱۱].
برخی، قوم عرب را به سه طبقه تقسیم کردهاند: عرب بائده (bā'ede) [= از میان رفته]، عرب عاربه (arebe) [= خالص]، و عرب مستعربه (mosta'rebe) [= عرب شده][۱۱].
قدیمیترین کلمات عربی ثبت شده نزدیک به 40 اسم خاص است که در کتیبههای آشوری مربوط به جنگهای آشوریها با عربها در سالهای 853-626 ق.م آمده است[۱۲][۱۱]. اولین متنی که به عربی نوشته شده سنگ قبری است که در 328م در نَمرا در صحرای سوریه کشف شده است[۱۱].

عربی زبان رسمی 21 کشور در آسیای مرکزی و آفریقا[۳][۱۳][۵][۱۴]از جمله: الجزیره، مصر، عراق، مراکش، عربستان، سوریه و... است[۱۵][۱۶][۱۷].
تعداد گویندگان گونه استاندارد عربی حدود 202 میلیون نفر و تعداد گویندگان گونه شمالی زبان عربی محاورهای (گونه رایج در ایران) 600000 نفر[۳][۱۶][۵][۱۸]و طبق سرشماری سال 1365 (1986) تعداد گویندگان عربی زبان در ایران حدود 620000 نفر گزارش شده است[۱۹]. عربی به عنوان زبان دوم در بعضی کشورهای اسلامی به کار میرود. عربی کلاسیک (ادبی) زبان قرآن و اسلام[۳][۵][۱۵][۱۷][۱۶]و زبان نیایش حدود یک میلیارد نفر مسلمان در بیش از 60 کشور است[۵][۱۶]. عربی گفتاری معیار بر مبنای عربی کلاسیک، که در قرن 3-6م شکل گرفت،[۱۲][۲۰] استوار است و در نوشتار رسمی و به عنوان زبان میانجی بین گویشهایی که فهم متقابل ندارند، به کار میرود[۱۶].
پیش از ورود اسلام به ایران تیرههایی از قبیله بنی تمیم در خوزستان میزیستند[۲۱]. اما پس از اسلام تیرههایی از قبایل عرب در مناطق مختلف ایران (مانند آذربایجان، کردستان، لرستان و...) ساکن شدند. آنان به تدریج زبان مادری خود را از یاد بردند و اکنون به گونهای از زبانهای ترکی، فارسی یا کردی سخن میگویند[۲۲]. اکثر عرب زبانان ایران اکنون در استان خوزستان و حاشیه سواحل جنوبی ایران سکونت دارند[۲۳]. عربی خوزستانی را باید گونهای از گویش شرقی زبان عربی به شمار آورد[۲۴].
تعداد واژههایی که از زبان فارسی در زمان هخامنشی و اوائل اشکانی به ادبیات تلمودی و در نتیجه به دیگر زبانهای سامی راه یافته، بسیار فراوانتر از کلمات قرضی در دورههای دیگر است[۲۵]. برای مثال واژههای ابزار[۲۶] (ابزار در عربی)، فرسنگ[۲۷] (فرسخ در عربی)، گنج[۲۸] (کنز در عربی) از فارسی به زبان عربی راه یافتهاند. از آنجا که عربی زبان دینی مسلمانان است،[۵][۲۹] هزاران واژه از این زبان به زبانهای ایرانی (مانند فارسی، کردی، پشتو)، ترکی و... راه یافته است[۳۰][۳۱]. واژههایی مانند جامع (jamiг)، مدرسه (madrasa)، قاعده (qāгida) در زبانهای مختلف مسلمانان وجود دارد[۳۲]. وام واژههای عربی مانند الجبرا (algebra)، الکل (alcohol) (همراه با حرف تعریف /zal/) به زبانهای اروپایی نیز راه یافته است[۳۳]. نمونهای از تأثیر زبان فارسی در عربی خوزستان وجود آوای /Č/ (چ) در آن است (مثلاً عساچره به جای عساکره، عچرش به جای عجرش)[۳۴].
مهمترین ویژگیهای مشترک زبانهای سامی، از جمله عربی عبارتند از:
- وجود ریشههای صامتی که معمولاً ثلاثیند؛
- تغییر معانی ریشه با بردن آن به بابهای مختلف؛ و
- وجود دو جنس مذکر و مؤنث و...[۳۵].
همخوانهای عربی عبارتند از: / ŧ, đ, s, z, y, j, k, χ, γ, q, ħ, ſ(‘), h,?(’), b, f, m, w, t, d, n, θ, ð, s, ∫, z, l, r / واکههای کوتاه و بلند عبارتند از: / i, a, u /.[۳۶] تکیه اصلی بر هجای ما قبل آخر قرار میگیرد و در صورتی که دو هجای آخر کوتاه باشد، تکیه بر هجای پیش از ما قبل آخر قرار میگیرد[۳۶]. عربی دو جنس مذکر و مؤنث و سه شمار (مفرد، مثنی، جمع)[۳۷] و سه حالت فاعلی (که با -u نشان داده میشود)، مفعولی (-a) و اضافی (-i) دارد. حرف تعریف معرفه در عربی پیشوند (-al) است، مثلاً al-maliku (شاه) معرفه و malikun (شاهی) نکره. صفت قبل از موصوف میآید مانند: رجالٌ طوالٌ rijālun tiwālun (مردان قد بلند). صفت از نظر شخص، شمار و معرفه و نکره بودن با موصوف خود مطابقه دارد[۳۸]. فعل میتواند از ریشه ثلاثی مجرد مَرَّ (Marra) (عبور کردن) و ثلاثی مزید زخرفَ (ZaxRaFa) (تزیین کردن) باشد[۳۹]. در عربی توالی بینشان کلمات فعل، فاعل، مفعول (VSO) است[۴۰][۴۱]. عربی به خاطر پدیده دو زبان گونگی و صداهایی که در ناحیه حلق تولید میشود از سایر زبانها قابل تشخیص است[۳۷].
خط عربی بازمانده گونه نبطی خط آرامی است که تا زمان انقراض سلسله نبطیان به دست رومیان (106م) در شهر پترا (در اردن کنونی) رواج داشت[۴۲]. بعد از پیروزی اسلام، خط عربی با اندکی تغییر جهت نگارش فارسی، ترکی، کردی، اردو، پشتو و... به کار رفت[۴۳].
ادبیات زبان عرب شامل شعر و نثر است؛ قدیمیترین شکل نثر ادبی در «سجعِ» کاهنان دیده میشود. قدیمیترین اوزان شعر عربی را رجز دانستهاند. از لحاظ شکل معروفترین شکل شعر عرب قصیده است[۴۴]. از لحاظ زبان، کلمات و معانی نیز شعر قدیم عرب با زندگی عربی قدیم ـ یعنی چادرنشینی و بیابانگردی، مهماننوازی، آزادمنشی و... مناسبت تمام داشت[۴۵]. اشعار پیش از اسلام و صدر اسلام، قرآن و مکاتبات پیامبر اسلام (ص) از مهمترین منابع عربی کلاسیک است[۱۲][۴۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Faber, A. "Genetic Subgrouping of the Semitic Languages", The Semitic Languages, ed. R. Hetzron, London: 1997, PP.12-13.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Lyovin, A.V. An Introduction to the Languages of the world. New York, 1997, P. 186
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 24
- ↑ Rabin, C. "The Position of Arabic Among Semitic Languages", Encyclopedia of Islam. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, PP. 36-37
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ Holes, C. "Arabic", The Encyclopedia of Language and Linguistics. (ed.) R. E. Asher, Oxford: Pergamon press, 1994, vol. 1, P. 191
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج 1، ص 1166.
- ↑ آرلاتو، آنتونی. درآمدی بر زبانشناسی تاریخی. ترجمه یحیی مدرسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1373، ص 74.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554؛ به نقل از: Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", The Semitic Languages. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 265
- ↑ Fleisch, 1960, Vol. 1, PP. 574-578
- ↑ Marçais, Ph. "The Western Dialects", Encyclopedia of Islam. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, PP. 578-583.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیر;بیر، 1381، ج2، ص 1702.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ Rabin, C. "The Position of Arabic Among Semitic Languages", Encyclopedia of Islam. Leiden: E. J. Brill, 1960, Vol. 1, P. 562
- ↑ Fischer, W. "Arabic", International Encyclopedia of Linguistics. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, P. 191
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1726.
- ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Fischer, W. "Arabic", International Encyclopedia of Linguistics. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, PP. 91-92
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ Crystal, David. "Arabic", An Encyclopedia of Language and Languages. Oxford: Black well Publishers, 1992, P. 25
- ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ Fischer, W. "Arabic", International Encyclopedia of Linguistics. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, P. 348
- ↑ Grimes, Barbara. (ed.) Ethnologue: Languages of the world. Texas: Summer Institiue of Linguistics, 1992, PP. 643 & 733
- ↑ Mosely, Christopher & Asher, R.E. Atlas of the World's Languages. New York: Rout ledge, 1994, P. 205
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1727.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: عزیزی بنیطرف، یوسف. قبایل و عشایر عرب خوزستان. تهران: 1372، ص 10.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: ایرانیکا. ج 2، ص 216-220.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: ایرانیکا. ج 2، ص 217.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از:Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", The Semitic Languages. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 266.
- ↑ آذرنوش، آذرتاش. راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی). ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 94.
- ↑ آذرنوش، آذرتاش. راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی). ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 96.
- ↑ آذرنوش، آذرتاش. راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی). ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 102.
- ↑ آذرنوش، آذرتاش. راههای نفوذ فارسی در فرهنگ زبان عرب جاهلی (همراه با واژههای فارسی در شعر جاهلی). ویرایش دوم، تهران: توس، 1374، ص 103.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554.
- ↑ Kay. A. S. and J. Rosenhouse. "Arabic Dialects and Maltese", The Semitic Languages. (ed.) R. Hetzron, London: 1997, P. 667
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، به نقل از: Campbell, George. Compendium of the world's Languages, London: 1991, Vol. 1, P. 76
- ↑ Holes, C. "Arabic", The Encyclopedia of Language and Linguistics. (ed.) R. E. Asher, Oxford: Pergamon press, 1994, vol. 1, P. 91
- ↑ Harvey, L. P. "Arabic and Spanish: Linguistic Contacts", The Encyclopedia of Language & Linguistics. Leiden: Brill, Vol. 1, PP. 204-205
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: عزیزی بنیطرف، یوسف. قبایل و عشایر عرب خوزستان. تهران: 1372، ص 25، 34، 71.
- ↑ رضایی باغ بیدی، حسن. «زبانهای غیر ایرانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، ج 10، ص 554، ص 554، به نقل از: Hetzron, R. "Semitic Languages", International Encyclopedia of Linguistics. (ed.) W. Bright. New York: 1992, Vol. III, PP. 412-416.
- ↑ ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 25
- ↑ ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 26
- ↑ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 27
- ↑ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 28-29
- ↑ Campbell, George. Concise Compendium of the world's Languages. London: 1995, P. 31
- ↑ Fischer, W. "Arabic", International Encyclopedia of Linguistics. (ed.), William Bright, Oxford: Oxford University Press, 1992, Vol. 1, PP. 92-97
- ↑ رضایی باغبیدی. «زبانهای ایرانی»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف اسلامی، 1380، ج 10، ص 553.
- ↑ Mattock, J. N. "Arabic Script: Adaptation for Other Languages", The Encyclopedia of Languages and Linguistics. (ed.) R. E. Asher, Vol. 1, PP. 203-204.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1722.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج1، ص 63-64.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1381، ج2، ص 1727.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
نامعلوم