احیاء ‌علوم الدین: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۰

احْیاءُ ‌عُلوم الدین، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به عربی نوشته ابوحامد محمد غزالی^* (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی^[۱]. غزالی تألیف این اثر را میان 488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد^[۲]. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود که عبارتند از:

عبادات؛
عادات؛
مُهْلِکات؛
مُنجیات.

هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است^[۳]. در ربع اول، ‌غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است^[۴]. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان اسلام را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،^* برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند^[۵].

بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، ‌سجع، شطح و لافزنی است^[۶]. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد^[۷]. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است^[۸]. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به فارسی و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است^[۹]. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، ‌احیاءعلوم الدین را به فارسی برگرداند^[۱۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)
↑ سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.
↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).
↑ زرین کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.
↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، ج2، 1342،‌ ص244.
↑ سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.
↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص246.
↑ سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.
↑ فروزانفر، بدیع‌الزمان. تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.
↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)

[2] سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.

[3] غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).

[4] زرین کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.

[5] همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، ج2، 1342،‌ ص244.

[6] سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.

[7] همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص246.

[8] سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، ‌دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.

[9] فروزانفر، بدیع‌الزمان. تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.

[10] غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''احْیاءُ ‌عُلوم الدین'''، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به عربی نوشته ابوحامد محمد غزالی<sup>*</sup> (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)</ref>. غزالی تألیف این اثر را میان  488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.</ref>. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود: که عبارتند از 1ـ عبادات، 2ـ عادات، 3ـ مُهْلِکات، 4ـ مُنجیات. هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است<ref>غزالی، ابوحامد محمد. '''''احیاءعلوم الدین،''''' '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).</ref>. در ربع اول، ‌غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.</ref>. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان اسلام را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،<sup>*</sup> برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، ج2، 1342،‌ ص244.</ref>. بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، ‌سجع، شطح و لافزنی است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.</ref>. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص246.</ref>. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.</ref>. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به فارسی و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب،  به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.</ref>. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، ‌احیاءعلوم الدین را به فارسی برگرداند<ref>غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).</ref>.
+'''احْیاءُ ‌عُلوم الدین'''، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به [[عربی]] نوشته ابوحامد محمد غزالی<sup>*</sup> (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)</ref>. غزالی تألیف این اثر را میان  488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.</ref>. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود که عبارتند از:
-'''مآخذ:'''
+# عبادات؛
+# عادات؛
+# مُهْلِکات؛
+# مُنجیات.
-# مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)
+هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است<ref>غزالی، ابوحامد محمد. '''''احیاءعلوم الدین،''''' '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).</ref>. در ربع اول، ‌غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.</ref>. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان [[اسلام]] را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،<sup>*</sup> برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، ج2، 1342،‌ ص244.</ref>.
-# سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، چ1، 1371، ج7، ص 136، 138.
-# غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).
-# زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.
-# سروش،‌ عبدالکریم. همان، ص137.
-# همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص244.
-# همو. ص246.
-# سروش، ‌عبدالکریم. همان، ص151.
-# فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب،  به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.
-# غزالی، ابوحامد. همان، ص 14 (مقدمه مصحح).
+بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، ‌سجع، شطح و لافزنی است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.</ref>. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص246.</ref>. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.</ref>. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به [[فارسی]] و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب،  به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.</ref>. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، ‌احیاءعلوم الدین را به [[فارسی]] برگرداند<ref>غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[اسلام]]
+* [[عربی]]
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 ابوالقاسم رادفر
+[[رده:ادبیات]]