موقعیت جغرافیایی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۱

درباره مقدمه موقعیت جغرافیایی ایران میتوانیم بگوییم:

که ایران بهشت است و اقلیم عشق

کشور باستانی ایران، بخشی از سرزمین کوهستانی و مرتفعی است که فلات ایران نام دارد. مرزهای فلات ایران در جنوب شامل؛ خلیج فارس و دریای عمان، در غرب؛ جلگه بین‌النهرین و دامنه‌های غربی رشته کوه‌های زاگرس، در شمال، بخش علیای رود جیحون و دریای مازندران، استپهای صحرای ترکمن و رود کورا(کوروش) و در شرق جلگه رود سند و کوه‌های پامیر می‌باشد. این فلات کوهستانی که در منطقه معتدل نیمکره شمالی و در جنوب غربی آسیا قرار دارد، با توجه به جهت و ارتفاع کوه‌های آن دارای خصوصیات جغرافیایی بارزی است. محدوده جغرافیایی ایران امروز بخشی از فلات ایران است که با وسعتی حدود ۱،۶۳۳،۱۸۹ کیلومتر مربع^[۱]، %۸/۶۲ کل آن را شامل می‌شود. این محدوده بین ۳ و ۲۵ تا ۴۷ و ۳۹ عرض شمالی نسبت به مدار استوا و ۵ و ۴۴ تاَ ۱۸ و ۶۳ طول شرقی نسبت به نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد^[۲]. مرزهای ایران امروز به خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، کشورهای عراق و ترکیه در غرب، دریای مازندران در شمال، جمهوری‌های ارمنستان و جمهوری آذربایجان در شمال غرب و جمهوری ترکمنستان در شمال شرق و کشورهای افغانستان و پاکستان در شرق محدود است.

گذری بر جغرافیای ایران

طول مرزهای ایران بالغ بر ۷،۸۱۷ کیلومتر مربع است که شامل:

حدود ۱۲۰ کیلومتر مرز با جمهوری خودمختار نخجوان از محل التقای رودخانه «قره سوی فعلی» با «ارس» تا «علمدار»؛
۴۰ کیلومتر مرز با کشور ارمنستان از «علمدار» تا حوالی «اردوباد»؛
۴۶۸ کیلومتر مرز با کشور جمهوری آذربایجان از «اردوباد» تا بندر «آستارا»؛
۶۶۴ کیلو متر مرز در کرانه‌های دریای خزر با جمهوری آذربایجان، جمهوری فدراتیو روسیه، جمهوری قزاقستان و جمهوری ترکمنستان از بندر «آستارا» تا مصب رود «اترک»؛
۹۶۰ کیلومتر مرز با جمهوری ترکمنستان از مصب رودخانه «اترک» تا دهانه «ذوالفقار»؛
۸۶۴ کیلومتر مرز با کشور افغانستان از دهانه «ذوالفقار» تا «ملک سیاه کوه»؛
۸۵۲ کیلومتر مرز با پاکستان از «ملک سیاه کوه» تا بندر «گواتر»؛
۲۰۲۵ کیلومتر طول کرانه‌های دریای عمان و خلیج فارس از بندر «گواتر» تا مصب «أروند رود»؛
۱۳۳۶ کیلومتر مرز با عراق از دهانه «فاو» تا «دالاپرداغ»؛
۴۸۸ کیلومتر مرز با ترکیه از «دالاپرداغ» تا «قره سوی سفلی» و «ارس^[۳]».

نگاهی گذرا به مرزهای سیاسی ایران نشان می‌دهد که بخش عمده مرزهای ایران در شمال و غرب و جنوب، مرزهای طبیعی هستند. این مرزها به هر شکل که در طول تاریخ تغییر یافته باشند، عمدتاً بر عوارض طبیعی منطبقند و به همین دلیل شکل هندسی منظمی ندارند. تنها در بخش شرقی کشور مرزها تا حدودی با خطوط مستقیم و هندسی معین شده‌اند، که حاصل دخالت نیروهای استعماری در قرون اخیر است[1]. مرزهای شمالی کشور نیز با اینکه بر عوارض طبیعی منطبق هستند، لیکن تحت تأثیر فشارهای استعماری و دخالتهای توسعه طلبانه شکل گرفته‌اند.

در شکل گیری پیکره جغرافیایی ایران، علاوه بر حدود و موقع جغرافیایی، موقعیت نسبی ایران نیز نقش برجسته‌ای دارد. ایران کشوری است که میان کانونهای تمدن‌های باستانی و قدیمی بشری واقع شده است. موقعیت آن در فاصله مراکز تمدنی مهمی چون چین و جلگه رودخانه سند در شرق و بین‌النهرین و نیل در غرب و ارتباطات حاصل از مناسبات این مراکز از طریق ایران، بدان جایگاهی ممتاز در طول تکوین و تحول تاریخی تمدن بشری داده است^[۴]^[۵].

نیز نگاه کنید به

پاورقی

[1]. مرز های شرقی کشور به موجب عندنامه پاریس در ۱۲۷۳ ه. ق. (۱۸۵۷ م.) و همچنین حکمیت کلداسمیت ۱۲۸۸ ه . ق. (۱۸۷۲ م.) و قرارداد ۱۳۲۳ ه. ق، (۱۹۰۰ م.) با جدا شدن قسمتی از خاک ایران مشخص شدند.

مآخذ

↑ مرکز آمار ایران، سالنامه آماری کشور ۱۳۶۹ ص ۶.
↑ مرکز آمار ایران، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهر ماه ۱۳۶۵ کل کشور، ص ۱.
↑ بولتن اخبار و اطلاعات، مرکز آموزشهای دبپلماتیک وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، 1(16 و 25) بهمن 1372، ص ۴۲.
↑ رهنمایی، محمد نفی: توان‌های محیطی ایران، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۱.
↑ مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی، جلد اول، ص ۳۲۵.

منبع اصلی

کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

کیانوش کیانی هفت لنگ

[1] مرکز آمار ایران، سالنامه آماری کشور ۱۳۶۹ ص ۶.

[2] مرکز آمار ایران، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهر ماه ۱۳۶۵ کل کشور، ص ۱.

[3] بولتن اخبار و اطلاعات، مرکز آموزشهای دبپلماتیک وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، 1(16 و 25) بهمن 1372، ص ۴۲.

[4] رهنمایی، محمد نفی: توان‌های محیطی ایران، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۱.

[5] مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی، جلد اول، ص ۳۲۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''(که ایران بهشت است و اقلیم عشق»'''
+درباره مقدمه موقعیت جغرافیایی ایران میتوانیم بگوییم:
-کشور باستانی ایران، بخشی از سرزمین کوهستانی و مرتفعی است که فلات ایران نام دارد. مرزهای فلات ایران در جنوب شامل؛ [[خلیج فارس]] و دریای عمان، در غرب؛ جلگه بین‌النهرین و دامنه‌های غربی رشته کوه‌های [[زاگرس]]، در شمال، بخش علیای رود جیحون و دریای مازندران، استپهای صحرای ترکمن و رود کورا(کوروش) و در شرق جلگه رود سند و کوه‌های پامیر می‌باشد. این فلات کوهستانی که در منطقه معتدل نیمکره شمالی و در جنوب غربی آسیا قرار دارد، با توجه به جهت و ارتفاع کوه‌های آن دارای خصوصیات جغرافیایی بارزی است. محدوده جغرافیایی ایران امروز بخشی از فلات ایران است که با وسعتی حدود ۱،۶۳۳،۱۸۹ کیلومتر مربع<ref>۱- مرکز آمار ایران، سالنامه آماری کشور ۱۳۶۹ ص ۶.</ref>، %۸/۶۲ کل آن را شامل می‌شود. این محدوده بین ۳ و ۲۵ تا ۴۷ و ۳۹ عرض شمالی نسبت به مدار استوا و ۵ و ۴۴ تاَ ۱۸ و ۶۳ طول شرقی نسبت به نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد<ref>2- مرکز آمار ایران، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهر ماه ۱۳۶۵ کل کشور، ص ۱.</ref>. مرزهای ایران امروز به خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، کشورهای عراق و ترکیه در غرب، دریای مازندران در شمال، جمهوری‌های ارمنستان و جمهوری آذربایجان در شمال غرب و جمهوری ترکمنستان در شمال شرق و کشورهای افغانستان و پاکستان در شرق محدود است.
+=== '''که ایران بهشت است و اقلیم عشق''' ===
+کشور باستانی ایران، بخشی از سرزمین کوهستانی و مرتفعی است که فلات ایران نام دارد. مرزهای فلات ایران در جنوب شامل؛ [[خلیج فارس]] و دریای عمان، در غرب؛ جلگه بین‌النهرین و دامنه‌های غربی رشته کوه‌های [[زاگرس]]، در شمال، بخش علیای رود جیحون و دریای مازندران، استپهای صحرای [[ترکمن]] و رود کورا(کوروش) و در شرق جلگه رود سند و کوه‌های پامیر می‌باشد. این فلات کوهستانی که در منطقه معتدل نیمکره شمالی و در جنوب غربی آسیا قرار دارد، با توجه به جهت و ارتفاع کوه‌های آن دارای خصوصیات جغرافیایی بارزی است. محدوده جغرافیایی ایران امروز بخشی از فلات ایران است که با وسعتی حدود ۱،۶۳۳،۱۸۹ کیلومتر مربع<ref>مرکز آمار ایران، سالنامه آماری کشور ۱۳۶۹ ص ۶.</ref>، %۸/۶۲ کل آن را شامل می‌شود. این محدوده بین ۳ و ۲۵ تا ۴۷ و ۳۹ عرض شمالی نسبت به مدار استوا و ۵ و ۴۴ تاَ ۱۸ و ۶۳ طول شرقی نسبت به نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد<ref>مرکز آمار ایران، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهر ماه ۱۳۶۵ کل کشور، ص ۱.</ref>. مرزهای ایران امروز به [[خلیج فارس]] و دریای عمان در جنوب، کشورهای عراق و ترکیه در غرب، دریای مازندران در شمال، جمهوری‌های ارمنستان و جمهوری آذربایجان در شمال غرب و جمهوری ترکمنستان در شمال شرق و کشورهای افغانستان و پاکستان در شرق محدود است.
 === گذری بر جغرافیای ایران ===
 طول مرزهای ایران بالغ بر ۷،۸۱۷ کیلومتر مربع است که شامل:
-۱-حدود ۱۲۰ کیلومتر مرز با جمهوری خودمختار نخجوان از محل التقای رودخانه «قره سوی فعلی» با «ارس» تا «علمدار».
+# حدود ۱۲۰ کیلومتر مرز با جمهوری خودمختار نخجوان از محل التقای رودخانه «قره سوی فعلی» با «ارس» تا «علمدار»؛
+# ۴۰ کیلومتر مرز با کشور ارمنستان از «علمدار» تا حوالی «اردوباد»؛
+# ۴۶۸ کیلومتر مرز با کشور جمهوری آذربایجان از «اردوباد» تا بندر «[[آستارا]]»؛
+# ۶۶۴ کیلو متر مرز در کرانه‌های [[دریاچه خزر|دریای خزر]] با جمهوری آذربایجان، جمهوری فدراتیو روسیه، جمهوری قزاقستان و جمهوری ترکمنستان از بندر «[[آستارا]]» تا مصب رود «اترک»؛
+# ۹۶۰ کیلومتر مرز با جمهوری ترکمنستان از مصب رودخانه «اترک» تا دهانه «ذوالفقار»؛
+# ۸۶۴ کیلومتر مرز با کشور افغانستان از دهانه «ذوالفقار» تا «ملک سیاه کوه»؛
+# ۸۵۲ کیلومتر مرز با پاکستان از «ملک سیاه کوه» تا بندر «گواتر»؛
+# ۲۰۲۵ کیلومتر طول کرانه‌های دریای عمان و [[خلیج فارس]] از بندر «گواتر» تا مصب «[[اروندرود|أروند رود]]»؛
+# ۱۳۳۶ کیلومتر مرز با عراق از دهانه «فاو» تا «دالاپرداغ»؛
+# ۴۸۸ کیلومتر مرز با ترکیه از «دالاپرداغ» تا «قره سوی سفلی» و «ارس<ref>بولتن اخبار و اطلاعات، مرکز آموزشهای دبپلماتیک وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، 1(16 و 25) بهمن 1372، ص ۴۲.</ref>».
-۲- ۴۰ کیلومتر مرز با کشور ارمنستان از «علمدار» تا حوالی «اردوباد».
+نگاهی گذرا به مرزهای سیاسی ایران نشان می‌دهد که بخش عمده مرزهای ایران در شمال و غرب و جنوب، مرزهای طبیعی هستند. این مرزها به هر شکل که در طول تاریخ تغییر یافته باشند، عمدتاً بر عوارض طبیعی منطبقند و به همین دلیل شکل هندسی منظمی ندارند. تنها در بخش شرقی کشور مرزها تا حدودی با خطوط مستقیم و هندسی معین شده‌اند، که حاصل دخالت نیروهای استعماری در قرون اخیر است[1]. مرزهای شمالی کشور نیز با اینکه بر عوارض طبیعی منطبق هستند، لیکن تحت تأثیر فشارهای استعماری و دخالتهای توسعه طلبانه شکل گرفته‌اند.
-۳- ۴۶۸ کیلومتر مرز با کشور جمهوری آذربایجان از «اردوباد» تا بندر «آستارا».
+در شکل گیری پیکره جغرافیایی ایران، علاوه بر حدود و موقع جغرافیایی، موقعیت نسبی [[کشور ایران|ایران]] نیز نقش برجسته‌ای دارد. ایران کشوری است که میان کانونهای تمدن‌های باستانی و قدیمی بشری واقع شده است. موقعیت آن در فاصله مراکز تمدنی مهمی چون چین و جلگه رودخانه سند در شرق و بین‌النهرین و نیل در غرب و ارتباطات حاصل از مناسبات این مراکز از طریق ایران، بدان جایگاهی ممتاز در طول تکوین و تحول تاریخی تمدن بشری داده است<ref>رهنمایی، محمد نفی: توان‌های محیطی ایران، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۱. </ref><ref>مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی، جلد اول، ص ۳۲۵.</ref>.
-۴- ۶۶۴ کیلو متر مرز در کرانه‌های دریای خزر با جمهوری آذربایجان، جمهوری فدراتیو روسیه، جمهوری قزاقستان و جمهوری ترکمنستان از بندر «آستارا» تا مصب رود «اترک».
+== نیز نگاه کنید به ==
-۵ - ۹۶۰ کیلومتر مرز با جمهوری ترکمنستان از مصب رودخانه «اترک» تا دهانه «ذوالفقار».
+* [[سابقه تاریخی نام ایران]]
+* [[ایران در خاورمیانه]]
+* [[زمین شناسی و معادن ایران]]
-۶- ۸۶۴ کیلومتر مرز با کشور افغانستان از دهانه «ذوالفقار» تا «ملک سیاه کوه».
+== پاورقی ==
+[1]. مرز های شرقی کشور به موجب عندنامه پاریس در ۱۲۷۳ ه. ق. (۱۸۵۷ م.) و همچنین حکمیت کلداسمیت ۱۲۸۸ ه . ق. (۱۸۷۲ م.) و قرارداد ۱۳۲۳ ه. ق، (۱۹۰۰ م.) با جدا شدن قسمتی از خاک ایران مشخص شدند.
-۷- ۸۵۲ کیلومتر مرز با پاکستان از «ملک سیاه کوه» تا بندر «گواتر».
+== مآخذ ==
+<references />
-۸- ۲۰۲۵ کیلومتر طول کرانه‌های دریای عمان و خلیج فارس از بندر «گواتر» تا مصب «أروند رود».
+== منبع اصلی ==
+کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
-۹- ۱۳۳۶ کیلومتر مرز با عراق از دهانه «فاو» تا «دالاپرداغ».
+== نویسنده مقاله ==
+کیانوش کیانی هفت لنگ
-۱۰- ۴۸۸ کیلومتر مرز با ترکیه از «دالاپرداغ» تا «قره سوی سفلی» و «ارس<ref>3- بولتن اخبار و اطلاعات، مرکز آموزشنِای دبپلماتیک وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سال اول، شماره ۱۶، ۲۵ بهمن 1372، ص ۴۲.</ref>».
+[[رده:جغرافیا]]
-نگاهی گذرا به مرزهای سیاسی ایران نشان می‌دهد که بخش عمده مرزهای ایران در شمال و غرب و جنوب، مرزهای طبیعی هستند. این مرزها به هر شکل که در طول تاریخ تغییر یافته باشند، عمدتاً بر عوارض طبیعی منطبقند و به همین دلیل شکل هندسی منظمی ندارند. تنها در بخش شرقی کشور مرزها تا حدودی با خطوط مستقیم و هندسی معین شده‌اند، که حاصل دخالت نیروهای استعماری در قرون اخیر است<ref>4- مرز های شرقی کشور به موجب عندنامه پاریس در ۱۲۷۳ ه. ق. (۱۸۵۷ م.) و همچنین حکمیت کلداسمیت ۱۲۸۸ ه . ق. (۱۸۷۲ م.) و قرارداد ۱۳۲۳ ه. ق، (۱۹۰۰ م.) با جدا شدن قسمتی از خاک ایران مشخص شدند.</ref>. مرزهای شمالی کشور نیز با اینکه بر عوارض طبیعی منطبق هستند، لیکن تحت تأثیر فشارهای استعماری و دخالتهای توسعه طلبانه شکل گرفته‌اند.
-در شکل گیری پیکره جغرافیایی ایران، علاوه بر حدود و موقع جغرافیایی، موقعیت نسبی ایران نیز نقش برجسته‌ای دارد. ایران کشوری است که میان کانونهای تمدن‌های باستانی و قدیمی بشری واقع شده است. موقعیت آن در فاصله مراکز تمدنی مهمی چون چین و جلگه رودخانه سند در شرق و بین‌النهرین و نیل در غرب و ارتباطات حاصل از مناسبات این مراکز از طریق ایران، بدان جایگاهی ممتاز در طول تکوین و تحول تاریخی تمدن بشری داده است.