طایفه بامَدی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۹

بامَدی، یا بااَمْدی (= بابا احمدی)، طایفه‌ای بزرگ از طوایف لر شیعه مذهب ایل بختیاری^*، پراکنده در ناحیه‌ای گسترده در دو استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان. بامدی از اتحاد طوایف دورکی باب و یکی از باب‌های چهارگانه هفت لنگ بختیاری تشکیل یافته است.

طایفه بامدی به دو تیره بزرگ کشکی و سراج دین یا سراج‌الدین تقسیم می‌شد. برخی تیره درویش آدمی یا درویش ادینه را تیره دیگری از ان و برخی تَش یا واحدی از تیره سراج دین به شمار آورده‌اند^[۱]^[۲]. هر تیره به چند تَش (اتش: اجاق، دودمان) و هر تش به چند اولاد و هر اولاد به چند کُرُّبو (کُرْ و بو = پسر و پدر: خانوار) یا بُهُون (چادر) تقسیم می‌شده است^[۳]^[۴]^[۵]. مرکز امار ایران در 1366ش در نمودار سازمان اجتماعی بزرگْ طایفه دورکی باب طایفه بامدی را متشکّل از 4 تش اورده است^[۶].

هر یک از دو تیره بزرگ سراج دین و کشکی یک کلانتر مستقل داشت. کلانتران بامدی از دامداران عمده به شمار می‌رفتند و در قلمرو خود زمین‌های بزرگ کشاورزی داشتند. با وجود امکانات بسیاری که کلانتران داشتند، از خوانین ایل مقرری‌های جنسی یا نقدی سالیانه از محل گرداوری مالیات‌ها از مردم ایل، می‌گرفتند^[۷]. هر اولاد از تش‌های بامدی در گرمسیر و سردسیر به واحدهای کوچک‌تری به نام مال تقسیم می‌شد که یک واحد اقتصادی عینی ایل بود و نقش مهم تولیدی داشت. اعضای هر مال در جایی خاص از قلمرو جغرافیایی تیره و طایفه خود چادر می‌زد و دام‌های مشترک خود را می‌چراند^[۸]^[۹]^[۱۰].

طایفه بامدی در کوچ‌های سالانه خود دو بار از خط الرأس رشته کوه‌های زاگرس می‌گذشتند. در اوایل بهار از گرمسیر به سردسیر می‌رفتند. بخشی از بهار و تمام تابستان را در چراگاه‌های شمال و شمال خاوری زاگرس می‌گذراندند. از نیمه شهریور تا نیمه مهرماه چادرهایشان را جمع می‌کردند و به سوی گرمسیر می‌کوچیدند و پائیز و زمستان را در دامنه‌های جنوبی و جنوب باختری و باختر زردکوه در خوزستان می‌گذراندند^[۱۱].

طایفه بامدی تا 1344ش نیمه چادرنشین بودند و معیشت ان‌ها بر یک اقتصاد تولیدی دو پایه، دامداری و کشاورزی استوار بود. امکانات دسترسی فراوان به اب در ناحیه سرحد سبب گرایش اولادها و تش‌های بامدی به استقرار در این نواحی و ده‌نشین شدن ان‌ها شد^[۱۲]. قدیم‌ترین آمارها، جمعیت بامدی را در 1328ق / 1910م 800 خانوار و در 1351ش / 1972م میان 500 تا 600 خانوار تخمین زده‌اند^[۱۳]. سرشماری 1366ش از 536 خانوار (836/3 تن) کوچنده بامدی آمار می‌دهد^[۱۴].

از دیرباز میان طایفه‌های هفت لنگ و چهار لنگ بختیاری اختلاف و جنگ و ستیز بوده است. نمونه ان دشمنی دیرپا میان دو طایفه بامدی دورکی طایفه بابادی هفت لنگ بوده است. این ستیزه‌جویی از آغاز سده 14 ش، که بامدی‌ها از طایفه بیداروند (= بهداروند) بختیاری، رقیب و دشمن طایفه بابادی، حمایت می‌کردند، تا دهه 60 همین سده ادامه داشته است^[۱۵]^[۱۶]^[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص، یازده، 86، 88.
↑ خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 85.
↑ Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, International Journal of Middle East Studies, Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146
↑ رخش خورشید،عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 90-91.
↑ خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 73.
↑ سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1366ش1، نتایج تفصیلی، ایل بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، 1369ش، ص 29.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 110، 113-114.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346 ، 92.
↑ صفی‌نژاد، جواد، عشایر مرکزی، ایران، تهران، 1368، ص 118-119.
↑ کیاوند، عزیز، حکومت، سیاست و عشایر، تهران، 1368ش، ص 15.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 27، 33.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 14، 47-63.
↑ Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, Wieshaden, 1975, P. 88.
↑ سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1377ش)، نتایج تفصیلی کل کشور، مرکز امار ایران، تهران، 1378ش، ص 13.
↑ کوپر، م. س. سفری به سرزمین دلاوران، ترجمه امیرحسین ظفر ایلخان بختیاری، تهران، 1334ش، ص 34، 102.
↑ کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، 1368، ص 96.
↑ تلخیص از بلوکباشی، علی، " بامدی"، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11/ ص 268-272، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228233/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

[1] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص، یازده، 86، 88.

[2] خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 85.

[3] Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, International Journal of Middle East Studies, Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146

[4] رخش خورشید،عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 90-91.

[5] خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 73.

[6] سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1366ش1، نتایج تفصیلی، ایل بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، 1369ش، ص 29.

[7] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 110، 113-114.

[8] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346 ، 92.

[9] صفی‌نژاد، جواد، عشایر مرکزی، ایران، تهران، 1368، ص 118-119.

[10] کیاوند، عزیز، حکومت، سیاست و عشایر، تهران، 1368ش، ص 15.

[11] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 27، 33.

[12] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 14، 47-63.

[13] Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, Wieshaden, 1975, P. 88.

[14] سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1377ش)، نتایج تفصیلی کل کشور، مرکز امار ایران، تهران، 1378ش، ص 13.

[15] کوپر، م. س. سفری به سرزمین دلاوران، ترجمه امیرحسین ظفر ایلخان بختیاری، تهران، 1334ش، ص 34، 102.

[16] کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، 1368، ص 96.

[17] تلخیص از بلوکباشی، علی، " بامدی"، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11/ ص 268-272، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228233/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''بامَدي'''، يا بااَمْدي (= بابا احمدي)، طايفه‌اي بزرگ از طوايف لر شيعه مذهب ايل بختياري<sup>*</sup>، پراكنده در ناحيه‌اي گسترده در دو استان چهارمحال و بختياري و خوزستان. بامدي از اتحاد طوايف دوركي باب و يكي از باب‌هاي چهارگانة هفت لنگ بختياري تشكيل يافته است.
+'''[[طایفه بامَدی|بامَدی]]'''، یا بااَمْدی (= بابا احمدی)، طایفه‌ای بزرگ از طوایف لر شیعه مذهب [[ایل بختیاری]]<sup>*</sup>، پراکنده در ناحیه‌ای گسترده در دو [[استان چهارمحال و بختیاری]] و [[استان خوزستان|خوزستان]]. بامدی از اتحاد طوایف دورکی باب و یکی از باب‌های چهارگانه هفت لنگ بختیاری تشکیل یافته است.
-طايفة بامدي به دو تيرة بزرگ كشكي و سراج دين يا سراج‌الدين تقسيم مي‌شد. برخي تيرة درويش آدمي يا درويش آدينه را تيرة ديگري از آن و برخي تَش يا واحدي از تيرة سراج دين به شمار آورده‌اند.<sup>(1)</sup> هر تيره به چند تَش (آتش: اجاق، دودمان) و هر تش به چند اولاد و هر اولاد به چند كُرُّبو (كُرْ و بو = پسر و پدر: خانوار) يا بُهُون (چادر) تقسيم مي‌شده است.<sup>(2)</sup> مركز آمار ايران در 1366ش در نمودار سازمان اجتماعي بزرگْ طايفة دوركي باب طايفة بامدي را متشكّل از 4 تش آورده است.<sup>(3)</sup>
+طایفه بامدی به دو تیره بزرگ کشکی و سراج دین یا سراج‌الدین تقسیم می‌شد. برخی تیره درویش آدمی یا درویش ادینه را تیره دیگری از ان و برخی تَش یا واحدی از تیره سراج دین به شمار آورده‌اند<ref>رخش خورشید، عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346، ص، یازده، 86، 88.</ref><ref>خسروی، عبدالعلی، '''''فرهنگ بختیاری'''''، تهران، 1368، جلد 1، ص. 85.</ref>. هر تیره به چند تَش (اتش: اجاق، دودمان) و هر تش به چند اولاد و هر اولاد به چند کُرُّبو (کُرْ و بو = پسر و پدر: خانوار) یا بُهُون (چادر) تقسیم می‌شده است<ref>  Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, '''''International Journal of Middle East Studies''''', Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146</ref><ref>رخش خورشید،عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346، ص 90-91.</ref><ref>خسروی، عبدالعلی، '''''فرهنگ بختیاری'''''، تهران، 1368، جلد 1، ص. 73.       </ref>. مرکز امار ایران در 1366ش در نمودار سازمان اجتماعی بزرگْ طایفه دورکی باب طایفه بامدی را متشکّل از 4 تش اورده است<ref> '''''سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1366ش1، نتایج تفصیلی، ایل بختیاری'''''، مرکز آمار ایران، تهران، 1369ش، ص 29.</ref>.
-هر يك از دو تيرة بزرگ سراج دين و كشكي يك كلانتر مستقل داشت. كلانتران بامدي از دامداران عمده به شمار مي‌رفتند و در قلمرو خود زمين‌هاي بزرگ كشاورزي داشتند. با وجود امكانات بسياري كه كلانتران داشتند، از خوانين ايل مقرري‌هاي جنسي يا نقدي ساليانه از محل گردآوري ماليات‌ها از مردم ايل، مي‌گرفتند.<sup>(4)</sup>
+هر یک از دو تیره بزرگ سراج دین و کشکی یک کلانتر مستقل داشت. کلانتران بامدی از دامداران عمده به شمار می‌رفتند و در قلمرو خود زمین‌های بزرگ کشاورزی داشتند. با وجود امکانات بسیاری که کلانتران داشتند، از خوانین ایل مقرری‌های جنسی یا نقدی سالیانه از محل گرداوری مالیات‌ها از مردم ایل، می‌گرفتند<ref>رخش خورشید، عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346، ص 110، 113-114.</ref>. هر اولاد از تش‌های بامدی در گرمسیر و سردسیر به واحدهای کوچک‌تری به نام مال تقسیم می‌شد که یک واحد اقتصادی عینی [[ایل]] بود و نقش مهم تولیدی داشت. اعضای هر مال در جایی خاص از قلمرو جغرافیایی تیره و طایفه خود چادر می‌زد و دام‌های مشترک خود را می‌چراند<ref>رخش خورشید، عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346 ، 92.</ref><ref>صفی‌نژاد، جواد، '''''عشایر مرکزی، ایران'''''، تهران، 1368، ص 118-119.</ref><ref>کیاوند، عزیز، '''''حکومت، سیاست و عشایر'''''، تهران، 1368ش، ص 15.</ref>.
-هر اولاد از تش‌هاي بامدي در گرمسير و سردسير به واحدهاي كوچك‌تري به نام مال تقسيم مي‌شد كه يك واحد اقتصادي عيني ايل بود و نقش مهم توليدي داشت. اعضاي هر مال در جايي خاص از قلمرو جغرافيايي تيره و طايفة خود چادر مي‌زد و دام‌هاي مشترك خود را مي‌چراند.<sup>(5)</sup>
+طایفه بامدی در کوچ‌های سالانه خود دو بار از خط الرأس رشته کوه‌های زاگرس می‌گذشتند. در اوایل بهار از گرمسیر به سردسیر می‌رفتند. بخشی از بهار و تمام تابستان را در چراگاه‌های شمال و شمال خاوری زاگرس می‌گذراندند. از نیمه شهریور تا نیمه مهرماه چادرهایشان را جمع می‌کردند و به سوی گرمسیر می‌کوچیدند و پائیز و زمستان را در دامنه‌های جنوبی و جنوب باختری و باختر زردکوه در خوزستان می‌گذراندند<ref>  رخش خورشید، عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346، ص 27، 33.</ref>.
-طايفة بامدي در كوچ‌هاي سالانة خود دو بار از خط الرأس رشته كوه‌هاي زاگرس مي‌گذشتند. در اوايل بهار از گرمسير به سردسير مي‌رفتند. بخشي از بهار و تمام تابستان را در چراگاه‌هاي شمال و شمال خاوري زاگرس مي‌گذراندند. از نيمة شهريور تا نيمة مهرماه چادرهايشان را جمع مي‌كردند و به سوي گرمسير مي‌كوچيدند و پائيز و زمستان را در دامنه‌هاي جنوبي و جنوب باختري و باختر زردكوه در خوزستان مي‌گذراندند.<sup>(6)</sup>
+طایفه بامدی تا 1344ش نیمه چادرنشین بودند و معیشت ان‌ها بر یک اقتصاد تولیدی دو پایه، دامداری و کشاورزی استوار بود. امکانات دسترسی فراوان به اب در ناحیه سرحد سبب گرایش اولادها و تش‌های بامدی به استقرار در این نواحی و ده‌نشین شدن ان‌ها شد<ref>رخش خورشید، عزیز و دیگران، '''''بامدی طایفه‌ای از بختیاری'''''، تهران، 1346، ص 14، 47-63.</ref>. قدیم‌ترین آمارها، جمعیت بامدی را در 1328ق / 1910م 800 خانوار و در 1351ش / 1972م میان 500 تا 600 خانوار تخمین زده‌اند<ref>Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, '''''Wieshaden''''', 1975, P. 88.</ref>. سرشماری 1366ش از 536 خانوار (836/3 تن) کوچنده بامدی آمار می‌دهد<ref>'''''سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1377ش)، نتایج تفصیلی کل کشور، مرکز امار ایران'''''، تهران، 1378ش، ص 13.</ref>.
-طايفة بامدي تا 1344ش نيمه چادرنشين بودند و معيشت آن‌ها بر يك اقتصاد توليدي دو پايه، دامداري و كشاورزي استوار بود. امكانات دسترسي فراوان به آب در ناحية سرحد سبب گرايش اولادها و تش‌هاي بامدي به استقرار در اين نواحي و ده‌نشين شدن آن‌ها شد.<sup>(7)</sup>
+از دیرباز میان طایفه‌های هفت لنگ و چهار لنگ بختیاری اختلاف و جنگ و ستیز بوده است. نمونه ان دشمنی دیرپا میان دو طایفه بامدی دورکی طایفه بابادی هفت لنگ بوده است. این ستیزه‌جویی از آغاز سده 14 ش، که بامدی‌ها از طایفه بیداروند (= بهداروند) بختیاری، رقیب و دشمن طایفه بابادی، حمایت می‌کردند، تا دهه 60 همین سده ادامه داشته است<ref>کوپر، م. س. '''''سفری به سرزمین دلاوران'''''، ترجمه امیرحسین ظفر ایلخان بختیاری، تهران، 1334ش، ص 34، 102.</ref><ref>کریمی، اصغر، '''''سفر به دیار بختیاری'''''، تهران، 1368، ص 96.</ref><ref>تلخیص از بلوکباشی، علی، " بامدی"، '''''دائره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 11/ ص 268-272، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228233/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C</ref>.
-قديم‌ترين آمارها، جمعيت بامدي را در 1328ق / 1910م 800 خانوار و در 1351ش / 1972م ميان 500 تا 600 خانوار تخمين زده‌اند.<sup>(8)</sup> سرشماري 1366ش از 536 خانوار (836/3 تن) كوچندة بامدي آمار مي‌دهد.<sup>(9)</sup>
+== نیز نگاه کنید به ==
-از ديرباز ميان طايفه‌هاي هفت لنگ و چهار لنگ بختياري اختلاف و جنگ و ستيز بوده است. نمونة آن دشمني ديرپا ميان دو طايفة بامدي دوركي طايفة بابادي هفت لنگ بوده است. اين ستيزه‌جويي از آغاز سدة 14 ش، كه بامدي‌ها از طايفة بيداروند (= بهداروند) بختياري، رقيب و دشمن طايفة بابادي، حمايت مي‌كردند، تا دهة 60 همين سدة ادامه داشته است.<sup>(10)</sup>
+* [[ایل]]
+* [[ایل بختیاری]]
+* [[استان چهارمحال و بختیاری]]
+* [[استان خوزستان]]
-تلخيص. علي بلوكباشي
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-دائرة‌المعارف بزرگ اسلامي، ج 11/ ص 268-272
+== نویسنده مقاله ==
+علی بلوکباشی
-'''مآخذ:'''
--    رخش خورشيد، عزيز و ديگران، '''''بامدي طايفه‌اي از بختياري'''''، تهران، 1346، ص، يازده، 86، 88؛ نيز: خسروي، عبدالعلي، '''''فرهنگ بختياري'''''، تهران، 1368، 1/85.
--    Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, '''''International Journal of Middle East Studies''''', Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146;نيز نك:
-رخش خورشيد، همان، ص 90-91؛ خسروي، 1/73.
--    '''''سرشماري اجتماعي – اقتصادي عشاير كوچنده (1366ش1، نتايج تفصيلي، ايل بختياري'''''، مركز آمار ايران، تهران، 1369ش، ص 29.
--    رخش خورشيد، همان، ص 110، 113-114.
--    همو، 92؛ نيزنك: صفي‌نژاد، جواد، '''''عشاير مركزي، ايران'''''، تهران، 1368، ص 118-119؛ كياوند، عزيز، '''''حكومت، سياست و عشاير'''''، تهران، 1368ش، ص 15.
+[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
+[[رده:مردم شناسی]]
--    رخش خورشيد، همان، ص 27، 33.
--    همو، ص 14، 47-63.
--        Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, '''''Wieshaden''''', 1975, P. 88.
--    '''''سرشماري اجتماعي – اقتصادي عشاير كوچنده (1377ش)، نتايج تفصيلي كل كشور، مركز آمار ايران'''''، تهران، 1378ش، ص 13.
--  كوپر، م. س. '''''سفري به سرزمين دلاوران'''''، ترجمة اميرحسين ظفر ايلخان بختياري، تهران، 1334ش، ص 34، 102؛ كريمي، اصغر، '''''سفر به ديار بختياري'''''، تهران، 1368، ص 96.
-علی بلوکباشی