طایفه بامَدی

بامَدی، یا بااَمْدی (= بابا احمدی)، طایفه‌ای بزرگ از طوایف لر شیعه مذهب ایل بختیاری^*، پراکنده در ناحیه‌ای گسترده در دو استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان. بامدی از اتحاد طوایف دورکی باب و یکی از باب‌های چهارگانه هفت لنگ بختیاری تشکیل یافته است.

طایفه بامدی به دو تیره بزرگ کشکی و سراج دین یا سراج‌الدین تقسیم می‌شد. برخی تیره درویش آدمی یا درویش ادینه را تیره دیگری از ان و برخی تَش یا واحدی از تیره سراج دین به شمار آورده‌اند^[۱]^[۲]. هر تیره به چند تَش (اتش: اجاق، دودمان) و هر تش به چند اولاد و هر اولاد به چند کُرُّبو (کُرْ و بو = پسر و پدر: خانوار) یا بُهُون (چادر) تقسیم می‌شده است^[۳]^[۴]^[۵]. مرکز امار ایران در 1366ش در نمودار سازمان اجتماعی بزرگْ طایفه دورکی باب طایفه بامدی را متشکّل از 4 تش اورده است^[۶].

هر یک از دو تیره بزرگ سراج دین و کشکی یک کلانتر مستقل داشت. کلانتران بامدی از دامداران عمده به شمار می‌رفتند و در قلمرو خود زمین‌های بزرگ کشاورزی داشتند. با وجود امکانات بسیاری که کلانتران داشتند، از خوانین ایل مقرری‌های جنسی یا نقدی سالیانه از محل گرداوری مالیات‌ها از مردم ایل، می‌گرفتند^[۷]. هر اولاد از تش‌های بامدی در گرمسیر و سردسیر به واحدهای کوچک‌تری به نام مال تقسیم می‌شد که یک واحد اقتصادی عینی ایل بود و نقش مهم تولیدی داشت. اعضای هر مال در جایی خاص از قلمرو جغرافیایی تیره و طایفه خود چادر می‌زد و دام‌های مشترک خود را می‌چراند^[۸]^[۹]^[۱۰].

طایفه بامدی در کوچ‌های سالانه خود دو بار از خط الرأس رشته کوه‌های زاگرس می‌گذشتند. در اوایل بهار از گرمسیر به سردسیر می‌رفتند. بخشی از بهار و تمام تابستان را در چراگاه‌های شمال و شمال خاوری زاگرس می‌گذراندند. از نیمه شهریور تا نیمه مهرماه چادرهایشان را جمع می‌کردند و به سوی گرمسیر می‌کوچیدند و پائیز و زمستان را در دامنه‌های جنوبی و جنوب باختری و باختر زردکوه در خوزستان می‌گذراندند^[۱۱].

طایفه بامدی تا 1344ش نیمه چادرنشین بودند و معیشت ان‌ها بر یک اقتصاد تولیدی دو پایه، دامداری و کشاورزی استوار بود. امکانات دسترسی فراوان به اب در ناحیه سرحد سبب گرایش اولادها و تش‌های بامدی به استقرار در این نواحی و ده‌نشین شدن ان‌ها شد^[۱۲]. قدیم‌ترین آمارها، جمعیت بامدی را در 1328ق / 1910م 800 خانوار و در 1351ش / 1972م میان 500 تا 600 خانوار تخمین زده‌اند^[۱۳]. سرشماری 1366ش از 536 خانوار (836/3 تن) کوچنده بامدی آمار می‌دهد^[۱۴].

از دیرباز میان طایفه‌های هفت لنگ و چهار لنگ بختیاری اختلاف و جنگ و ستیز بوده است. نمونه ان دشمنی دیرپا میان دو طایفه بامدی دورکی طایفه بابادی هفت لنگ بوده است. این ستیزه‌جویی از آغاز سده 14 ش، که بامدی‌ها از طایفه بیداروند (= بهداروند) بختیاری، رقیب و دشمن طایفه بابادی، حمایت می‌کردند، تا دهه 60 همین سده ادامه داشته است^[۱۵]^[۱۶]^[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص، یازده، 86، 88.
↑ خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 85.
↑ Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, International Journal of Middle East Studies, Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146
↑ رخش خورشید،عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 90-91.
↑ خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 73.
↑ سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1366ش1، نتایج تفصیلی، ایل بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، 1369ش، ص 29.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 110، 113-114.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346 ، 92.
↑ صفی‌نژاد، جواد، عشایر مرکزی، ایران، تهران، 1368، ص 118-119.
↑ کیاوند، عزیز، حکومت، سیاست و عشایر، تهران، 1368ش، ص 15.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 27، 33.
↑ رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 14، 47-63.
↑ Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, Wieshaden, 1975, P. 88.
↑ سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1377ش)، نتایج تفصیلی کل کشور، مرکز امار ایران، تهران، 1378ش، ص 13.
↑ کوپر، م. س. سفری به سرزمین دلاوران، ترجمه امیرحسین ظفر ایلخان بختیاری، تهران، 1334ش، ص 34، 102.
↑ کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، 1368، ص 96.
↑ تلخیص از بلوکباشی، علی، " بامدی"، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11/ ص 268-272، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228233/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

[1] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص، یازده، 86، 88.

[2] خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 85.

[3] Garthwaite, G.R., “The Bakhtiyäri Ilkhäni: an Illusion of Unity”, International Journal of Middle East Studies, Cambridge, 1971. Vol. VIII, no. 2, P. 146

[4] رخش خورشید،عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 90-91.

[5] خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، 1368، جلد 1، ص. 73.

[6] سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1366ش1، نتایج تفصیلی، ایل بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، 1369ش، ص 29.

[7] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 110، 113-114.

[8] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346 ، 92.

[9] صفی‌نژاد، جواد، عشایر مرکزی، ایران، تهران، 1368، ص 118-119.

[10] کیاوند، عزیز، حکومت، سیاست و عشایر، تهران، 1368ش، ص 15.

[11] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 27، 33.

[12] رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، 1346، ص 14، 47-63.

[13] Ehman, D’ Bahtiyaren – Persische Bergnomaden in Wandel der Zeit, Wieshaden, 1975, P. 88.

[14] سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (1377ش)، نتایج تفصیلی کل کشور، مرکز امار ایران، تهران، 1378ش، ص 13.

[15] کوپر، م. س. سفری به سرزمین دلاوران، ترجمه امیرحسین ظفر ایلخان بختیاری، تهران، 1334ش، ص 34، 102.

[16] کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، 1368، ص 96.

[17] تلخیص از بلوکباشی، علی، " بامدی"، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11/ ص 268-272، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228233/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]